Geography (भूगोल)
Groundwater Depletion and Conservation
पडताळलेले उत्तर (Verified)
MPSC सराव प्रश्न:
भूजल पातळीवर परिणाम करणाऱ्या मानवी क्रियांचा विचार करता, खालीलपैकी कोणत्या घटकांमुळे भूजलसाठ्यात घट होण्याची शक्यता वाढते? 1. वनीकरण करणे 2. मोठ्या प्रमाणावर काँक्रीटच्या इमारती व पृष्ठभागांची निर्मिती करणे 3. भूगर्भातील पाण्याचा अतिप्रमाणात उपसा करणे वरीलपैकी योग्य घटकांचा पर्याय निवडा.
Consider the following factors: 1. Afforestation 2. Construction of large scale concrete buildings 3. Excessive pumping of ground-water Which of the factors given above is/are responsible for the depletion of groundwater?
पर्याय (Options):
A
केवळ 1 आणि 2
B
केवळ 1
C
अचूक उत्तर (Official Answer)
केवळ 2 आणि 3
D
1, 2 आणि 3
सविस्तर स्पष्टीकरण (Detailed Explanation):
अचूक उत्तर: पर्याय (3)
१. प्राकृतिक व जलवैज्ञानिक वैशिष्ट्ये: भूजल म्हणजे जमिनीखालील मातीच्या छिद्रांमध्ये व खडकांच्या भेगांमध्ये साठलेले पाणी होय. पावसाचे पाणी जमिनीत मुरून जलधारक स्तरांचे (Aquifers) पुनर्भरण करते. वनीकरणामुळे सामान्यतः जमिनीची पाणी शोषण्याची क्षमता वाढते, पृष्ठभागावरील पाण्याचा प्रवाह कमी होतो आणि भूजल पुनर्भरणास मदत होते. त्यामुळे वनीकरण हे सामान्यतः भूजल ऱ्हासाचे थेट कारण मानले जात नाही.
२. जलप्रणाली व भूजल पुनर्भरण: मोठ्या प्रमाणावर काँक्रीटच्या इमारती, रस्ते आणि फरसबंदी असलेले पृष्ठभाग तयार झाल्यास जमिनीचा नैसर्गिक पाणी झिरपण्याचा मार्ग बाधित होतो. परिणामी पावसाचे पाणी जमिनीत कमी मुरते आणि भूजल पुनर्भरण घटते. दुसरीकडे, विहिरी व क