१. प्राकृतिक स्थान, निर्मिती व वैशिष्ट्ये: जांभी मृदा (Laterite Soil) ही उष्ण व आर्द्र उष्णकटिबंधीय प्रदेशांमध्ये तीव्र रासायनिक अपक्षय आणि निक्षालन (Leaching) प्रक्रियेमुळे तयार होते. भारतात ती प्रामुख्याने पश्चिम घाट, महाराष्ट्रातील कोकण व सह्याद्रीचा परिसर, केरळ, कर्नाटक, तमिळनाडू आणि ओडिशाच्या काही भागांत आढळते. या मृदेत लोह आणि ॲल्युमिनियमची ऑक्साइडे तुलनेने अधिक प्रमाणात आढळतात. लोह ऑक्साईडमुळे मृदेला वैशिष्ट्यपूर्ण तांबूस किंवा गंजासारखा लाल रंग प्राप्त होतो. २. निर्मिती प्रक्रिया व खनिज वैशिष्ट्ये: अतिवृष्टीमुळे सिलिका आणि विद्राव्य क्षारांचे मोठ्या प्रमाणावर निक्षालन होते. परिणामी लोह व ॲल्युमिनियमची संयुगे अवशिष्ट स्वरूपात साचतात. जांभी मृदेचे स्वरूप आणि कठीणपणा हे मूळ खडक, हवामान आणि अपक्षयाच्या तीव्रतेनुसार बदलतात. ३. भौगोलिक व आर्थिक महत्त्व: जांभी मृदा सामान्यतः आम्लधर्मी आणि पोषकद्रव्यांच्या दृष्टीने कमी सुपीक असते. योग्य खत व्यवस्थापन आणि सिंचन केल्यास चहा, कॉफी, काजू, रबर यांसारख्या पिकांची लागवड करता येते. या मृदेतील लोहयुक्त कठीण थरांचा बांधकामासाठीही वापर केला जातो. कंबोडियातील अंगकोर वाटच्या बांधकामात जांभी दगडाचा वापर झाल्याचे ऐतिहासिक उदाहरण आढळते. ४. ऐतिहासिक व भौगोलिक संदर्भ: स्कॉटिश चिकित्सक आणि संशोधक फ्रान्सिस ब