MPSC Test Logo mpsctest.in
Geography Minerals, Energy & Industrial Resources FMT-01
पडताळलेले उत्तर (Verified)
MPSC सराव प्रश्न:

भारतात विपुल प्रमाणात उपलब्ध असलेले आणि महत्त्वपूर्ण आर्थिक मूल्य असलेले खनिज कोणते आहे?

Which mineral is abundantly available in India and has significant economic value?

पर्याय (Options):
A

तांबे

B

पेट्रोलियम

C

लोह खनिज

अचूक उत्तर (Official Answer)
D

कथील

सविस्तर स्पष्टीकरण (Detailed Explanation): अचूक उत्तर: पर्याय (3)
📌 सविस्तर स्पष्टीकरण व मुख्य तरतुदी: • भारत हा जगातील लोह खनिजांच्या प्रमुख उत्पादकांपैकी एक आहे, जो जागतिक उत्पादनात महत्त्वपूर्ण योगदान देतो. • लोह खनिज हे स्टीलच्या उत्पादनासाठी एक महत्त्वाचा कच्चा माल आहे, जे औद्योगिक विकासाचा कणा आहे. • भारतातील प्रमुख लोह खनिज पट्टे ओडिशा, झारखंड, छत्तीसगड, कर्नाटक आणि गोवा येथे आढळतात. • भारतातील सर्वात मोठी लोह खनिजाची खाण ओडिशामध्ये आहे, विशेषत: केओंझार जिल्ह्यात, जी देशाच्या एकूण लोह खनिज उत्पादनात महत्त्वपूर्ण वाटा उचलते. • केवळ ओडिशा भारताच्या जवळपास 50% लोह खनिज उत्पादनात योगदान देते. • भारतात आढळणाऱ्या लोह खनिजांच्या प्रकारांमध्ये हेमॅटाइट, मॅग्नेटाइट, लिमोनाइट आणि सिडेराइट यांचा समावेश होतो, ज्यामध्ये हेमॅटाइट सर्वात मुबलक आहे. • हेमॅटाइट, ज्याला लाल धातू म्हणून देखील ओळखले जाते, लोह सामग्रीमध्ये समृद्ध आहे आणि जपान, दक्षिण कोरिया आणि चीन यांसारख्या देशांना मोठ्या प्रमाणावर निर्यात केले जाते. • लोह खनिज उत्खनन रोजगार संधी निर्माण करून आणि निर्यातीद्वारे परकीय चलन मिळवून भारतीय अर्थव्यवस्थेत महत्त्वपूर्ण योगदान देते. • हे पायाभूत सुविधा, बांधकाम आणि उत्पादन उद्योगांसारख्या विविध क्षेत्रांसाठी देखील महत्त्वाचे आहे. 📚 संबंधित महत्त्वाचे घटक व संदर्भ (परीक्षेसाठी पूरक माहिती): • तांबे • तांबे प्रामुख्याने त्याच्या उच्च चालकतेमुळे वायरिंग आणि मोटर्ससारख्या विद्युत उपकरणांमध्ये वापरले जाते. • ते पितळ आणि कांस्य यांसारख्या धातूंच्या उत्पादनात देखील वापरले जाते. • भारतात, तांब्याचे साठे राजस्थान, मध्य प्रदेश आणि झारखंड यांसारख्या राज्यांमध्ये आढळतात. • भारत तांब्याचा प्रमुख उत्पादक नाही; त्यामुळे ते लोह खनिजाच्या तुलनेत विपुल प्रमाणात उपलब्ध नाही. • पेट्रोलियम • पेट्रोलियम हे एक महत्त्वाचे ऊर्जा संसाधन आहे आणि ते इंधन म्हणून आणि पेट्रोकेमिकल उद्योगात कच्चा माल म्हणून वापरले जाते. • भारताला त्याच्या पेट्रोलियम गरजेचा एक महत्त्वपूर्ण भाग मर्यादित देशांतर्गत उत्पादनामुळे आयात करावा लागतो. • भारतातील प्रमुख पेट्रोलियम उत्पादक प्रदेशांमध्ये बॉम्बे हाय, आसाम आणि गुजरात यांचा समावेश होतो. • कथील • कथील प्रामुख्याने इलेक्ट्रॉनिक्स उद्योगात सोल्डरिंग ऍप्लिकेशन्ससाठी आणि इतर धातूंना गंजण्यापासून वाचवण्यासाठी कोटिंगसाठी वापरले जाते. • भारतात कथिलाचे साठे खूपच मर्यादित आहेत, जे मुख्यतः छत्तीसगडमध्ये आढळतात. • त्याच्या कमतरतेमुळे, कथील लोह खनिजाच्या तुलनेत भारताच्या अर्थव्यवस्थेत महत्त्वपूर्ण योगदान देत नाही. 💡 स्मृती क्लृप्ती (Memory Booster / Trick): • नकाशा क्लृप्ती: स्थान व वैशिष्ट्ये — 'लोह खनिज'. महाराष्ट्राच्या व भारताच्या प्राकृतिक रचनेमध्ये Minerals, Energy & Industrial Resourcesसाठी 'लोह खनिज' हे अचूक स्थान/वैशिष्ट्य लक्षात ठेवा. 🗺️ मेमरी मॅप / संकल्पना नकाशा (Memory Map): • संकल्पना नकाशा: Minerals, Energy & Industrial Resources ➔ मुख्य घटक / तरतूद ➔ 'लोह खनिज' ➔ आयोगाच्या परीक्षा निकषांनुसार थेट परस्परसंबंध. ⚠️ परीक्षेतील संभाव्य चूक (Exam Trap): • परीक्षेतील संभाव्य चूक: विद्यार्थी अनेकदा पर्याय 4 ('कथील') आणि पर्याय 3 ('लोह खनिज') यामध्ये गोंधळात पडतात. प्रश्न नीट वाचून संकल्पनेतील सूक्ष्म भेद लक्षात घेणे आवश्यक आहे. 🎯 पर्याय बाद पद्धत (Option Elimination): • 🎯 पर्याय बाद पद्धत (Option Elimination Strategy): • पर्याय 1 ('तांबे'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'लोह खनिज' हे ठरते. • पर्याय 2 ('पेट्रोलियम'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'लोह खनिज' हे ठरते. • पर्याय 4 ('कथील'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'लोह खनिज' हे ठरते. • निष्कर्ष: त्यामुळे उर्वरित पर्याय बाद होऊन अचूक उत्तर पर्याय 3 ('लोह खनिज') निश्चित होते.
परीक्षेतील संभाव्य चूक / Exam Trap:

परीक्षेतील संभाव्य चूक: विद्यार्थी अनेकदा पर्याय 4 ('कथील') आणि पर्याय 3 ('लोह खनिज') यामध्ये गोंधळात पडतात. प्रश्न नीट वाचून संकल्पनेतील सूक्ष्म भेद लक्षात घेणे आवश्यक आहे.

स्मृती क्लृप्ती / Memory Booster & Mnemonic:

नकाशा क्लृप्ती: स्थान व वैशिष्ट्ये — 'लोह खनिज'. महाराष्ट्राच्या व भारताच्या प्राकृतिक रचनेमध्ये Minerals, Energy & Industrial Resourcesसाठी 'लोह खनिज' हे अचूक स्थान/वैशिष्ट्य लक्षात ठेवा.

पर्याय निर्मूलन पद्धत / Option Elimination Strategy:

🎯 पर्याय बाद पद्धत (Option Elimination Strategy): • पर्याय 1 ('तांबे'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'लोह खनिज' हे ठरते. • पर्याय 2 ('पेट्रोलियम'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'लोह खनिज' हे ठरते. • पर्याय 4 ('कथील'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'लोह खनिज' हे ठरते. • निष्कर्ष: त्यामुळे उर्वरित पर्याय बाद होऊन अचूक उत्तर पर्याय 3 ('लोह खनिज') निश्चित होते.

मोफत ऑनलाइन चाचणी उपलब्ध

MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा — १००-प्रश्न संपूर्ण सराव मॉक टेस्ट 01

हा प्रश्न आणि यासारखे सर्व संभाव्य प्रश्न प्रत्यक्ष परीक्षेसारख्या वेळेत सोडवून तुमची अचूकता तपासा.

ही टेस्ट आता सोडवा

संबंधित महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Related Practice Questions):