MPSC Test Logo mpsctest.in
Geography Physical Geography of Maharashtra & India FMT-01
पडताळलेले उत्तर (Verified)
MPSC सराव प्रश्न:

वक्र पृष्ठभागावर सामग्रीच्या रोटेशनल हालचालीमध्ये कोणत्या प्रकारच्या भूस्खलनाचा समावेश होतो?

Which type of landslide involves rotational movement of material along a curved surface?

पर्याय (Options):
A

रॉकस्लाईड

B

रॉकफॉल

C

स्लंप

अचूक उत्तर (Official Answer)
D

डेब्रिज फॉल

सविस्तर स्पष्टीकरण (Detailed Explanation): अचूक उत्तर: पर्याय (3)
📌 सविस्तर स्पष्टीकरण व मुख्य तरतुदी: • स्लंप हा एक प्रकारचा भूस्खलन आहे जो तेव्हा होतो जेव्हा माती किंवा खडकांचा मोठा भाग वक्र पृष्ठभागावरून खाली सरकतो, जो सामान्यत: आकारात अवतल असतो. • स्लंपमध्ये, सामग्री एकसंध ब्लॉक किंवा वस्तुमान म्हणून सरकते, काही प्रमाणात त्याची अंतर्गत रचना टिकवून ठेवते. • ही हालचाल सामान्यत: गुरुत्वाकर्षण शक्ती आणि सामग्रीतील एकसंध शक्तीच्या ऱ्हासामुळे होते, जी बऱ्याचदा पाणी साचणे, धूप किंवा मानवी गतिविधींसारख्या घटकांमुळे सुरू होते. • बिघाडचा वक्र पृष्ठभाग स्लंपचे वैशिष्ट्य आहे, जे रॉकस्लाइड किंवा रॉकफॉलसारख्या इतर प्रकारच्या भूस्खलनांपेक्षा वेगळे आहे. • स्लंप सैल किंवा असंघटित माती आणि गाळात अधिक सामान्य आहेत, विशेषत: तीव्र उताराच्या आणि कमकुवत बेस लेयर असलेल्या भागात. • स्लंपमधील सामग्रीची हालचाल रोटेशनल असते, म्हणजे विस्थापित सामग्रीचा वरचा भाग मागे झुकतो तर खालचा भाग बाहेर आणि खाली सरकतो. • स्लंप सुरू होण्यात पाण्याची भूमिका महत्त्वाची असते. पाणी मातीतील कणांमधील घर्षण कमी करते, ज्यामुळे उतार कमी स्थिर होतो. • स्लंप बहुतेक वेळा किनारी कडे, नदीकाठी आणि सैल, असंघटित सामग्री असलेल्या भागात दिसतात, विशेषत: जोरदार पावसानंतर किंवा जलद धूप दरम्यान. 📚 संबंधित महत्त्वाचे घटक व संदर्भ (परीक्षेसाठी पूरक माहिती): • विविध प्रकारच्या भूस्खलनांची वैशिष्ट्ये: • रॉकस्लाईड: यात अलिप्तता झालेल्या बेडरोक च्या मोठ्या ब्लॉक्सची वेगाने उतारावरून खाली हालचाल होते. हे सहसा तीव्र उतारांवर होते आणि सामान्यत: भूकंप, हवामान किंवा मानवी गतिविधींमुळे सुरू होते. • रॉकफॉल: तीव्र उतार किंवा कड्यावरून खडक किंवा बोल्डरची अचानक आणि वेगवान हालचाल. हे बहुतेक वेळा हवामान बदल, गोठवणे-वितळणे चक्र किंवा धूप मुळे होते. • स्लंप: चर्चेनुसार, ही अवतल पृष्ठभागावर माती किंवा खडकांची रोटेशनल हालचाल आहे, जी बऱ्याचदा पाणी साचणे किंवा धूपमुळे प्रभावित होते. • डेब्रिज फॉल: यात तीव्र उतारावरून सैल डेब्रिज, जसे की माती, खडक आणि वनस्पती अचानक खाली पडतात. हे रॉकफॉलसारखेच आहे परंतु त्यात विविध प्रकारच्या सामग्रीचा समावेश आहे. • भूस्खलनांची सामान्य कारणे: • जोरदार पावसामुळे मातीमध्ये पाणी साचते आणि एकसंधता कमी होते. • भूकंपामुळे उतारांची स्थिरता बिघडते. • मानवी गतिविधी जसे की जंगलतोड, खाणकाम आणि बांधकाम. • ज्वालामुखी उद्रेकामुळे आसपासचे भाग अस्थिर होतात. • उदाहरणे: • युटा, युनायटेड स्टेट्स (1983) मधील थिस्ल भूस्खलन हे अमेरिकेच्या इतिहासातील सर्वात मोठ्या स्लंपपैकी एक होते, जे जोरदार पाऊस आणि बर्फ वितळल्यामुळे झाले होते. • कॅलिफोर्नियाच्या किनारी कड्यांमध्ये स्लंप सामान्य आहेत, जिथे धूप आणि लाटांच्या क्रियेमुळे उताराची अस्थिरता वाढते. 📚 संबंधित महत्त्वाचे घटक व संदर्भ (परीक्षेसाठी पूरक माहिती): • स्लंपवर परिणाम करणारे घटक: • चिकणमाती किंवा सैल माती असलेले उतार त्यांच्या कमकुवत एकसंध शक्ती मुळे स्लंप होण्याची अधिक शक्यता असते. • लांबलेला पाऊस किंवा पाण्याची गळती मातीची स्थिरता कमी करून स्लंपची शक्यता वाढवू शकते. • अयोग्य जमिनीचा वापर, जंगलतोड किंवा बांधकाम यांसारख्या मानवी गतिविधी उतारांना अस्थिर करून स्लंपिंगचा धोका वाढवू शकतात. • प्रतिबंधात्मक उपाय: • उताराची स्थिरता वाढवण्यासाठी आणि धूप कमी करण्यासाठी वनस्पती लावा. • उतारांना आधार देण्यासाठी आणि घसरणे टाळण्यासाठी राखून ठेवणाऱ्या भिंती बांधा. • जमिनीमध्ये पाण्याची गळती कमी करण्यासाठी प्रभावी ड्रेनेज प्रणाली स्थापित करा. 💡 स्मृती क्लृप्ती (Memory Booster / Trick): • नकाशा क्लृप्ती: स्थान व वैशिष्ट्ये — 'स्लंप'. महाराष्ट्राच्या व भारताच्या प्राकृतिक रचनेमध्ये Physical Geography of Maharashtra & Indiaसाठी 'स्लंप' हे अचूक स्थान/वैशिष्ट्य लक्षात ठेवा. 🗺️ मेमरी मॅप / संकल्पना नकाशा (Memory Map): • संकल्पना नकाशा: Physical Geography of Maharashtra & India ➔ मुख्य घटक / तरतूद ➔ 'स्लंप' ➔ आयोगाच्या परीक्षा निकषांनुसार थेट परस्परसंबंध. ⚠️ परीक्षेतील संभाव्य चूक (Exam Trap): • परीक्षेतील संभाव्य चूक: विद्यार्थी अनेकदा पर्याय 4 ('डेब्रिज फॉल') आणि पर्याय 3 ('स्लंप') यामध्ये गोंधळात पडतात. प्रश्न नीट वाचून संकल्पनेतील सूक्ष्म भेद लक्षात घेणे आवश्यक आहे. 🎯 पर्याय बाद पद्धत (Option Elimination): • 🎯 पर्याय बाद पद्धत (Option Elimination Strategy): • पर्याय 1 ('रॉकस्लाईड'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'स्लंप' हे ठरते. • पर्याय 2 ('रॉकफॉल'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'स्लंप' हे ठरते. • पर्याय 4 ('डेब्रिज फॉल'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'स्लंप' हे ठरते. • निष्कर्ष: त्यामुळे उर्वरित पर्याय बाद होऊन अचूक उत्तर पर्याय 3 ('स्लंप') निश्चित होते.
परीक्षेतील संभाव्य चूक / Exam Trap:

परीक्षेतील संभाव्य चूक: विद्यार्थी अनेकदा पर्याय 4 ('डेब्रिज फॉल') आणि पर्याय 3 ('स्लंप') यामध्ये गोंधळात पडतात. प्रश्न नीट वाचून संकल्पनेतील सूक्ष्म भेद लक्षात घेणे आवश्यक आहे.

स्मृती क्लृप्ती / Memory Booster & Mnemonic:

नकाशा क्लृप्ती: स्थान व वैशिष्ट्ये — 'स्लंप'. महाराष्ट्राच्या व भारताच्या प्राकृतिक रचनेमध्ये Physical Geography of Maharashtra & Indiaसाठी 'स्लंप' हे अचूक स्थान/वैशिष्ट्य लक्षात ठेवा.

पर्याय निर्मूलन पद्धत / Option Elimination Strategy:

🎯 पर्याय बाद पद्धत (Option Elimination Strategy): • पर्याय 1 ('रॉकस्लाईड'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'स्लंप' हे ठरते. • पर्याय 2 ('रॉकफॉल'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'स्लंप' हे ठरते. • पर्याय 4 ('डेब्रिज फॉल'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'स्लंप' हे ठरते. • निष्कर्ष: त्यामुळे उर्वरित पर्याय बाद होऊन अचूक उत्तर पर्याय 3 ('स्लंप') निश्चित होते.

मोफत ऑनलाइन चाचणी उपलब्ध

MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा — १००-प्रश्न संपूर्ण सराव मॉक टेस्ट 01

हा प्रश्न आणि यासारखे सर्व संभाव्य प्रश्न प्रत्यक्ष परीक्षेसारख्या वेळेत सोडवून तुमची अचूकता तपासा.

ही टेस्ट आता सोडवा

संबंधित महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Related Practice Questions):