MPSC Test Logo mpsctest.in
History History FMT-01
पडताळलेले उत्तर (Verified)
MPSC सराव प्रश्न:

नालंदा विद्यापीठाची स्थापना कोणत्या गुप्त शासकाने केली होती?

The University of Nalanda was set up by which Gupta ruler?

पर्याय (Options):
A

कुमारगुप्त प्रथम

अचूक उत्तर (Official Answer)
B

चंद्रगुप्त द्वितीय

C

समुद्रगुप्त

D

कुमारगुप्त द्वितीय

सविस्तर स्पष्टीकरण (Detailed Explanation): अचूक उत्तर: पर्याय (1)
नालंदा हे एक प्राचीन विद्यापीठ आणि बौद्ध विहार केंद्र आहे. नालंदाचा पारंपारिक इतिहास बुद्ध (इ.स.पूर्व 6वे-5वे शतक) आणि जैन धर्माचे संस्थापक महावीर यांच्या काळापासूनचा आहे. महत्त्वाची टीप: कुमारगुप्त प्रथम हा चंद्रगुप्त द्वितीयचा मुलगा आणि उत्तराधिकारी होता. • 'शक्रदित्य 'आणि ‘महेंद्रदित्य ’ या पदव्या त्याने धारण केल्या. • ‘अश्वमेध' यज्ञ केले. • सर्वात महत्त्वाचे म्हणजे, आंतरराष्ट्रीय ख्यातीची संस्था म्हणून उदयास आलेल्या नालंदा विद्यापीठाचा पाया त्याने घातला. • त्याच्या कारकिर्दीच्या शेवटी, मध्य आशियातील हूणांच्या आक्रमणामुळे वायव्य सरहद्दीवर शांतता प्रस्थापित झाली नाही. बॅक्ट्रिया काबीज केल्यावर हूणांनी हिंदुकुश पर्वत ओलांडून गांधार ताब्यात घेतला आणि भारतात प्रवेश केला. त्यांचा पहिला हल्ला, कुमारगुप्त प्रथमच्या कारकिर्दीत, राजकुमार स्कंदगुप्ताने अयशस्वी केला. • कुमारगुप्त प्रथमच्या कारकिर्दीतील शिलालेख आहेत - करंदंडा, मंदसोर, बिलसाद शिलालेख (त्याच्या कारकिर्दीची सर्वात जुनी नोंद) आणि दामोदर ताम्रपट शिलालेख. अशा प्रकारे, नालंदा विद्यापीठाची स्थापना कुमारगुप्त प्रथम याने केली होती हे स्पष्ट होते. स्पष्टीकरण आणि महत्त्वाचे मुद्दे: • समुद्रगुप्त (इ. स. 335 – 375) • इतिहासकार व्हिन्सेंट ए. स्मिथ यांनी "भारताचा नेपोलियन" म्हणून संबोधले. • तो एक भव्य साम्राज्य निर्माणकर्ता आणि महान प्रशासक आणि गुप्तांमध्ये श्रेष्ठ होता. • त्याच्या कर्तृत्वाचा, यशाचा आणि 39 विजयांचा उल्लेख त्याचा दरबारी कवी “हरिसेन” याने केला आहे. • त्याने अलाहाबाद येथे अशोकस्तंभावर संस्कृतमध्ये कोरलेला एक लांब शिलालेख लिहिला जो “प्रयागप्रशस्ति” म्हणून ओळखला जातो. • दोन प्रकारचे नियम प्रचलित होते. बंगाल, बिहार, उत्तर प्रदेश आणि काही भागांमध्ये थेट राज्य. आणि अप्रत्यक्ष नियम. राजांना पराभूत केल्यानंतर तो त्यांना पुढील अटींवर राज्य परत करत असे • समर्पण • समुद्रगुप्तच्या दरबारात वैयक्तिक हजेरी • त्यांच्या मुलींचे लग्न याच्यासोबत करावे लागत असे. • त्याने अश्वमेध केला, "पराक्रमांक" ही पदवी धारण केली. • त्याने कविता लिहिल्या आणि "कविराजा" ही पदवी मिळवली. • त्याने स्वतःची प्रतिमा आणि लक्ष्मी, गरुड, अश्वमेध यज्ञ आणि वीणा वाजवणारी प्रतिमा असलेली सोन्याची नाणी तयार केली. • चंद्रगुप्त द्वितीय चंद्रगुप्त विक्रमादित्य म्हणूनही ओळखला जातो. • विशाखादत्ताने लिहिलेल्या "देवीचंद्रगुप्तम्" या नाटकात चंद्रगुप्तचा भाऊ रामगुप्तला विस्थापित करून त्याच्या वारशाचे वर्णन केले आहे. • त्याने शक शासकांचा पराभव केला. • त्याने उज्जैनला आपली दुसरी राजधानी बनवले. • त्याने विक्रमादित्य ही उपाधी धारण केली. • चांदीची नाणी देणारा तो पहिला गुप्त राजा होता. • नररत्नांनी त्याचा दरबार सजवला. कालिदास, अमरसिंह, विशाखदत्त, चिकित्सक धन्वंतरी यांसारख्या प्रसिद्ध कवींनी त्याच्या दरबाराला शोभा दिली. • फा-हियन या चिनी प्रवाशाने त्याच्या काळात (इ.स.399 - इ.स.410) भारताला भेट दिली. • मेहरौली (दिल्लीजवळ) येथील लोखंडी स्तंभावर कोरलेले शिलालेख त्याच्या विजयाची माहिती देतात. • कुमारगुप्त द्वितीय हा गुप्त साम्राज्याचा सम्राट होता. सारनाथ येथील गौतम बुद्धांच्या प्रतिमेवरून असे लक्षात येते की ते पुरगुप्तचे उत्तराधिकारी झाले जे बहुधा त्याचे वडील होते.
परीक्षेतील संभाव्य चूक / Exam Trap:

परीक्षेतील संभाव्य चूक: विद्यार्थी अनेकदा पर्याय 2 ('चंद्रगुप्त द्वितीय') आणि पर्याय 1 ('कुमारगुप्त प्रथम') यामध्ये गोंधळात पडतात. प्रश्न नीट वाचून संकल्पनेतील सूक्ष्म भेद लक्षात घेणे आवश्यक आहे.

स्मृती क्लृप्ती / Memory Booster & Mnemonic:

स्मृती क्लृप्ती: 'कालानुक्रम = कुमारगुप्त प्रथम'. आधुनिक भारताच्या व महाराष्ट्राच्या इतिहासात कालानुक्रम च्या संदर्भात 'कुमारगुप्त प्रथम' ही प्रमुख घटना / व्यक्तिमत्त्व लक्षात ठेवा.

पर्याय निर्मूलन पद्धत / Option Elimination Strategy:

🎯 पर्याय बाद पद्धत (Option Elimination Strategy): • पर्याय 2 ('चंद्रगुप्त द्वितीय'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'कुमारगुप्त प्रथम' हे ठरते. • पर्याय 3 ('समुद्रगुप्त'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'कुमारगुप्त प्रथम' हे ठरते. • पर्याय 4 ('कुमारगुप्त द्वितीय'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'कुमारगुप्त प्रथम' हे ठरते. • निष्कर्ष: त्यामुळे उर्वरित पर्याय बाद होऊन अचूक उत्तर पर्याय 1 ('कुमारगुप्त प्रथम') निश्चित होते.

मोफत ऑनलाइन चाचणी उपलब्ध

MPSC संयुक्त पूर्व परीक्षा गट-क — १००-प्रश्न संपूर्ण सराव मॉक टेस्ट 09

हा प्रश्न आणि यासारखे सर्व संभाव्य प्रश्न प्रत्यक्ष परीक्षेसारख्या वेळेत सोडवून तुमची अचूकता तपासा.

ही टेस्ट आता सोडवा

संबंधित महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Related Practice Questions):