MPSC Test Logo mpsctest.in
History History FMT-01
पडताळलेले उत्तर (Verified)
MPSC सराव प्रश्न:

खालीलपैकी कोणी रयतवारी पद्धत भारतात आणली?

Who among the following introduced Ryotwari system in India?

पर्याय (Options):
A

लॉर्ड कॉर्नवॉलिस

B

थॉमस मुनरो

अचूक उत्तर (Official Answer)
C

वॉरन हेस्टिंग्ज

D

लॉर्ड वेलस्ली

सविस्तर स्पष्टीकरण (Detailed Explanation): अचूक उत्तर: पर्याय (2)
रयतवारी पद्धत, ब्रिटिशांमधील महसूल संकलनाच्या तीन प्रमुख पद्धतींपैकी एक भारत . मद्रास प्रेसिडेन्सीची मानक प्रणाली (आता सध्याच्या तामिळनाडूचा बराचसा भाग आणि शेजारील राज्यांचा भाग असलेले ब्रिटीश-नियंत्रित क्षेत्र) म्हणून ते बहुतेक दक्षिण भारतात प्रचलित होते. स्पष्टीकरण आणि महत्त्वाचे मुद्दे: 18 व्या शतकाच्या शेवटी कॅप्टन अलेक्झांडर रीड आणि थॉमस (नंतर सर थॉमस) मुनरो यांनी ही प्रणाली तयार केली होती आणि नंतर मद्रास (आता चेन्नई ) चे गव्हर्नर (1820-27) असताना त्यांची ओळख करून दिली होती. • हे तत्व म्हणजे सरकारी प्रतिनिधींद्वारे प्रत्येक वैयक्तिक शेतकऱ्याकडून थेट जमीन महसूल गोळा करणे. • या उद्देशासाठी, सर्व होल्डिंगचे मोजमाप आणि पीक संभाव्यतेनुसार आणि वास्तविक लागवडीनुसार मूल्यांकन केले गेले. • या प्रणालीचे फायदे म्हणजे मध्यस्थांचे उच्चाटन, ज्यांनी अनेकदा गावकऱ्यांवर अत्याचार केले, आणि कराचे मूल्यांकन. प्रत्यक्षात लागवड केलेल्या जमिनीवर आणि केवळ व्यापलेल्या नाही. • या फायद्यांची ऑफसेट करणे म्हणजे तपशीलवार मोजमाप आणि वैयक्तिक संकलनाची किंमत. या प्रणालीने गौण महसूल अधिकार्‍यांना देखील बरेच अधिकार दिले, ज्यांच्या क्रियाकलापांचे अपुरे निरीक्षण केले गेले. • ही व्यवस्था जवळपास 5 वर्षे कार्यरत होती आणि त्यात मुघलांच्या महसूल व्यवस्थेची अनेक वैशिष्ट्ये होती. • हे ब्रिटीश भारताच्या काही भागांमध्ये स्थापित केले गेले होते, जी तीन मुख्य प्रणालींपैकी एक होती जी शेतजमिनींच्या उत्पादकांकडून महसूल गोळा करण्यासाठी वापरली जाते. • या करांमध्ये एकाच वेळी गोळा केलेले अभेद्य जमीन महसूल आणि भाडे यांचा समावेश होतो. • कुठेजमीन महसूल थेट रयोतांवर लादला जात असे (व्यक्तिगत शेतकरी ज्यांनी प्रत्यक्षात जमिनीवर काम केले) मूल्यांकन प्रणालीला रयतवारी म्हणून ओळखले जात असे. • जेथे जमीन महसूल अप्रत्यक्षपणे लादला गेला होता - जमीनदारांशी केलेल्या करारांद्वारे मूल्यांकनाची प्रणाली जमीनदारी म्हणून ओळखली जात असे. मुंबई, मद्रास, आसाम आणि बर्मामध्ये जमीनदाराला सहसा सरकार आणि शेतकरी यांच्यात मध्यस्थ म्हणून स्थान नव्हते. म्हणून, योग्य उत्तर थॉमस मुनरो आहे.
परीक्षेतील संभाव्य चूक / Exam Trap:

परीक्षेतील संभाव्य चूक: विद्यार्थी अनेकदा पर्याय 3 ('वॉरन हेस्टिंग्ज') आणि पर्याय 2 ('थॉमस मुनरो') यामध्ये गोंधळात पडतात. प्रश्न नीट वाचून संकल्पनेतील सूक्ष्म भेद लक्षात घेणे आवश्यक आहे.

स्मृती क्लृप्ती / Memory Booster & Mnemonic:

स्मृती क्लृप्ती: 'वर्ष 1820 = थॉमस मुनरो'. आधुनिक भारताच्या व महाराष्ट्राच्या इतिहासात वर्ष 1820 च्या संदर्भात 'थॉमस मुनरो' ही प्रमुख घटना / व्यक्तिमत्त्व लक्षात ठेवा.

पर्याय निर्मूलन पद्धत / Option Elimination Strategy:

🎯 पर्याय बाद पद्धत (Option Elimination Strategy): • पर्याय 1 ('लॉर्ड कॉर्नवॉलिस'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'थॉमस मुनरो' हे ठरते. • पर्याय 3 ('वॉरन हेस्टिंग्ज'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'थॉमस मुनरो' हे ठरते. • पर्याय 4 ('लॉर्ड वेलस्ली'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'थॉमस मुनरो' हे ठरते. • निष्कर्ष: त्यामुळे उर्वरित पर्याय बाद होऊन अचूक उत्तर पर्याय 2 ('थॉमस मुनरो') निश्चित होते.

मोफत ऑनलाइन चाचणी उपलब्ध

MPSC संयुक्त पूर्व परीक्षा गट-क — १००-प्रश्न संपूर्ण सराव मॉक टेस्ट 08

हा प्रश्न आणि यासारखे सर्व संभाव्य प्रश्न प्रत्यक्ष परीक्षेसारख्या वेळेत सोडवून तुमची अचूकता तपासा.

ही टेस्ट आता सोडवा

संबंधित महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Related Practice Questions):