सविस्तर स्पष्टीकरण (Detailed Explanation):
अचूक उत्तर: पर्याय (3)
ब्रिटीशांना 1765 मध्ये बंगाल, बिहार आणि ओडिशाचे दिवाणी अधिकार मिळाले.
• ब्रिटीश ईस्ट इंडिया कंपनीचे प्रमुख उद्दिष्ट त्यांच्या जमीन महसूल संकलनात वाढ करणे हे होते.
• ब्रिटीशांच्या धोरणांचा उद्देश जमिनीतून जास्तीत जास्त उत्पन्न मिळवणे हा होता आणि त्याचा परिणाम शेतकरी आणि शेतकरी यांच्यावर होणार होता याची पर्वा न करता.
स्पष्टीकरण आणि महत्त्वाचे मुद्दे:
गव्हर्नर-जनरल लॉर्ड कॉर्नवॉलिस यांनी 1793 मध्ये कायमस्वरूपी सेटलमेंट सुरू केली.
• शेतकऱ्यांकडून भाडे वसूल करण्यासाठी आणि कंपनीला महसूल देण्यासाठी राजा आणि तालुकदारांना जमीनदार म्हणून मान्यता देण्यात आली .
• जमीनदारांनी कंपनीला दिलेली रक्कम कायमस्वरूपी ठरलेली होती.
• कंपनीचा असा विश्वास होता की महसुलाची रक्कम निश्चित केल्यामुळे जमीन सुधारणेमध्ये गुंतवणूक करून जमीनदारांना फायदा होईल, ज्यामुळे उत्पादनात वाढ होईल.
• जेव्हा ते कंपनीला पैसे देऊ शकत नाहीत तेव्हा जमीनदारांनी जमिनीवरील त्यांचा अधिकार गमावला
म्हणून, योग्य उत्तर कायमस्वरूपी सेटलमेंट आहे.
पूरक माहिती:
रयतवारी वस्ती:
• 1820 मध्ये थॉमस मुनरो यांनी ही प्रणाली सुरू केली.
• ही दक्षिण भारतातील प्राथमिक जमीन महसूल प्रणाली होती.
• परिचयाच्या प्रमुख क्षेत्रांमध्ये मद्रास, बॉम्बे, आसामचे काही भाग आणि ब्रिटिश भारतातील कुर्ग प्रांत यांचा समावेश होतो.
• रयतवारी व्यवस्थेत मालकी हक्क शेतकर्यांना देण्यात आले . ब्रिटिश सरकार थेट शेतकऱ्यांकडून कर वसूल करत असे.
महालवारी वस्ती:
• ही प्रणाली 1822 मध्ये होल्ट मॅकेन्झीने सुरू केली होती. नंतर, विल्यम बेंटिक (1833) च्या काळात या प्रणालीमध्ये सुधारणा करण्यात आली.
• उत्तर-पश्चिम भारतातील ही प्राथमिक जमीन महसूल प्रणाली होती.
• ब्रिटीश भारतातील मध्य प्रांत, उत्तर-पश्चिम सरहद्द, आग्रा, पंजाब, गंगेची व्हॅली इत्यादी.
• या व्यवस्थेत जमीन महालांमध्ये विभागली गेली. प्रत्येक महालामध्ये एक किंवा अधिक गावांचा समावेश होतो.
British got the Diwani rights of Bengal, Bihar, and Orissa in 1765.
• The major aim of the British East India Company was to increase their land revenue collection.
• The British policies aimed at getting maximum income from the land without caring about its consequences on cultivators and peasants.
Explanation & Key Takeaways:
The Permanent Settlement was introduced in 1793 by Governor-General Lord Cornwallis.
• Rajas and taluqdars were recognized as Zamindars to collect rent from the peasants and pay revenue to the company.
• The amount paid by the zamindars to the company was fixed permanently.
• The Company believed that as the revenue amount was fixed, the zamindars would benefit by investing in land improvement, which would, in turn, lead to increased production.
• Zamindars lost their right over the lands whenever they fail to make payments to the company
Hence, the correct answer is Permanent Settlement.
Related Concepts:
Ryotwari Settlement:
• This System was introduced by Thomas Munro in 1820.
• This was the primary land revenue system in South India.
• Major areas of introduction include Madras, Bombay, parts of Assam and Coorg provinces of British India.
• In Ryotwari System the ownership rights were handed over to the peasants. British Government collected taxes directly from the peasants.
Mahalwari Settlement:
• This system was introduced in 1822 by Holt Mackenzie. Later, the system was reformed during the period of William Bentick (1833).
• This was the primary land revenue system in North-West India.
• It was introduced in Central Province, North-West Frontier, Agra, Punjab, Gangetic Valley, etc of British India.
• In this system, the land was divided into Mahals. Each Mahal comprises one or more villages.
परीक्षेतील संभाव्य चूक: विद्यार्थी अनेकदा पर्याय 4 ('पत्तीदारी वस्ती') आणि पर्याय 3 ('कायमस्वरूपी तोडगा') यामध्ये गोंधळात पडतात. प्रश्न नीट वाचून संकल्पनेतील सूक्ष्म भेद लक्षात घेणे आवश्यक आहे.
Exam Trap: Candidates frequently confuse Option 4 ('Pattidari Settlement') with Option 3 ('Permanent Settlement'). Distinguish the exact context before marking.
स्मृती क्लृप्ती: 'वर्ष 1765 = कायमस्वरूपी तोडगा'. आधुनिक भारताच्या व महाराष्ट्राच्या इतिहासात वर्ष 1765 च्या संदर्भात 'कायमस्वरूपी तोडगा' ही प्रमुख घटना / व्यक्तिमत्त्व लक्षात ठेवा.
Mnemonic: 'Year 1765 = Permanent Settlement'. In Modern Indian / Maharashtra History, link Year 1765 directly with 'Permanent Settlement'.
🎯 पर्याय बाद पद्धत (Option Elimination Strategy):
• पर्याय 1 ('रयतवारी वस्ती'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'कायमस्वरूपी तोडगा' हे ठरते.
• पर्याय 2 ('महालवारी वस्ती'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'कायमस्वरूपी तोडगा' हे ठरते.
• पर्याय 4 ('पत्तीदारी वस्ती'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'कायमस्वरूपी तोडगा' हे ठरते.
• निष्कर्ष: त्यामुळे उर्वरित पर्याय बाद होऊन अचूक उत्तर पर्याय 3 ('कायमस्वरूपी तोडगा') निश्चित होते.
🎯 Option Elimination Strategy:
• Option 1 ('Ryotwari Settlement'): Incorrect. As per official verified records, 'Permanent Settlement' is the valid fact.
• Option 2 ('Mahalwari Settlement'): Incorrect. As per official verified records, 'Permanent Settlement' is the valid fact.
• Option 4 ('Pattidari Settlement'): Incorrect. As per official verified records, 'Permanent Settlement' is the valid fact.
• Conclusion: Hence, eliminating incorrect options leads to Option 3 ('Permanent Settlement').