MPSC Test Logo mpsctest.in
History India under East India Company’s Rule FMT-01
पडताळलेले उत्तर (Verified)
MPSC सराव प्रश्न:

संन्यासी आणि फकीर विद्रोह खालीलपैकी कोणत्या प्रदेशात सुरू झाला?

In which of the following regions did the Sanyasi and Fakir Rebellion start?

पर्याय (Options):
A

केरळ

B

पश्चिम बंगाल

अचूक उत्तर (Official Answer)
C

महाराष्ट्र

D

उत्तर प्रदेश

सविस्तर स्पष्टीकरण (Detailed Explanation): अचूक उत्तर: पर्याय (2)
योग्य उत्तर पश्चिम बंगाल आहे. स्पष्टीकरण आणि महत्त्वाचे मुद्दे: • संन्यासी आणि फकीर विद्रोह 18 व्या शतकाच्या उत्तरार्धात प्रामुख्याने बंगाल प्रदेशात झाला, ज्यामध्ये सध्याचा पश्चिम बंगाल आणि बांगलादेश यांचा समावेश होतो. • 1763 ते 1800 पर्यंत टिकलेली ही ब्रिटिश ईस्ट इंडिया कंपनीच्या राजवटीविरुद्धच्या सुरुवातीच्या बंडांपैकी एक होती. • 1770 च्या बंगालच्या मोठ्या दुष्काळामुळे या विद्रोहाची सुरुवात झाली, ज्यामुळे प्रचंड त्रास झाला आणि लाखो लोकांचा मृत्यू झाला. या आपत्तीनंतरही ब्रिटिशांनी जास्त भूराजस्वची मागणी सुरूच ठेवली. • संन्यासी (हिंदू तपस्वी) आणि फकीर (मुस्लिम भिक्षेकरी) पारंपारिकपणे या प्रदेशात फिरत असत, पवित्र स्थळांना भेट देताना स्थानिक जमीनदार आणि शेतकऱ्यांकडून भिक्षा गोळा करत असत. • ब्रिटिश ईस्ट इंडिया कंपनीने या गटांना "बेकायदेशीर भिक्षेकरी" आणि "भटके" मानले आणि त्यांच्या हालचालींवर आणि तीर्थक्षेत्रांच्या अधिकारांवर कठोर निर्बंध लादले. • या आंदोलनात गनिमी काव्याचा वापर करण्यात आला, जिथे बंडखोरांनी उपासमार झालेल्या लोकांना मदत करण्यासाठी कंपनीच्या कारखान्यांवर आणि खजिन्यावर छापे टाकले. • या विद्रोहाचे प्रमुख नेते मजून शाह (फकिरांचे नेते), भवानी पाठक आणि देवी चौधुरानी होते. • सामान्या वसाहतवादी जुलमी राजवटीविरुद्ध हिंदू संन्यासी आणि मुस्लिम फकिरांमधील एकतेसाठी हा विद्रोह उल्लेखनीय होता. • बंकिमचंद्र चट्टोपाध्याय यांची प्रसिद्ध कादंबरी 'आनंदमठ' (1882) संन्यासी विद्रोहावर आधारित आहे. भारताचे राष्ट्रगीत 'वंदे मातरम' या कादंबरीत आहे. • दीर्घकाळ चाललेल्या लष्करी मोहिमांनंतर वॉरन हेस्टिंग्सच्या नेतृत्वाखाली ब्रिटिशांनी अखेर हा विद्रोह दडपला. पूरक माहिती: • केरळ: या प्रदेशात मोपला विद्रोह (1921) झाला, जो मप्पिला मुस्लिमांनी ब्रिटिश अधिकारी आणि स्थानिक जमीनदारांविरुद्ध केलेला सशस्त्र उठाव होता. • महाराष्ट्र: हे राज्य चित्तूर सिंग यांच्या नेतृत्वाखालील रामोशी उठाव (1822) आणि भिल्ल विद्रोह यासारख्या अनेक उठावांचे केंद्र होते. नंतरच्या वर्षांत ते भारतीय राष्ट्रीय चळवळीचे एक प्रमुख केंद्र बनले. • उत्तर प्रदेश: मेरठ, कानपूर, लखनऊ आणि झाशी येथील प्रमुख केंद्रांसह 1857 च्या उठावाचे हृदय मानले जाते. येथे 20 व्या शतकाच्या सुरुवातीला एका चळवळ आणि विविध शेतकरी संघर्षही झाले.
परीक्षेतील संभाव्य चूक / Exam Trap:

परीक्षेतील संभाव्य चूक: विद्यार्थी अनेकदा पर्याय 3 ('महाराष्ट्र') आणि पर्याय 2 ('पश्चिम बंगाल') यामध्ये गोंधळात पडतात. प्रश्न नीट वाचून संकल्पनेतील सूक्ष्म भेद लक्षात घेणे आवश्यक आहे.

स्मृती क्लृप्ती / Memory Booster & Mnemonic:

स्मृती क्लृप्ती: 'वर्ष 1763 = पश्चिम बंगाल'. आधुनिक भारताच्या व महाराष्ट्राच्या इतिहासात वर्ष 1763 च्या संदर्भात 'पश्चिम बंगाल' ही प्रमुख घटना / व्यक्तिमत्त्व लक्षात ठेवा.

पर्याय निर्मूलन पद्धत / Option Elimination Strategy:

🎯 पर्याय बाद पद्धत (Option Elimination Strategy): • पर्याय 1 ('केरळ'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'पश्चिम बंगाल' हे ठरते. • पर्याय 3 ('महाराष्ट्र'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'पश्चिम बंगाल' हे ठरते. • पर्याय 4 ('उत्तर प्रदेश'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'पश्चिम बंगाल' हे ठरते. • निष्कर्ष: त्यामुळे उर्वरित पर्याय बाद होऊन अचूक उत्तर पर्याय 2 ('पश्चिम बंगाल') निश्चित होते.

मोफत ऑनलाइन चाचणी उपलब्ध

MPSC संयुक्त पूर्व परीक्षा गट-क — १००-प्रश्न संपूर्ण सराव मॉक टेस्ट 07

हा प्रश्न आणि यासारखे सर्व संभाव्य प्रश्न प्रत्यक्ष परीक्षेसारख्या वेळेत सोडवून तुमची अचूकता तपासा.

ही टेस्ट आता सोडवा

संबंधित महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Related Practice Questions):