सविस्तर स्पष्टीकरण (Detailed Explanation):
अचूक उत्तर: पर्याय (2)
सत्यशोधक समाज हा पर्याय योग्य आहे.
स्पष्टीकरण आणि महत्त्वाचे मुद्दे:
• 19 व्या शतकाच्या उत्तरार्धात महाराष्ट्रात समाज प्रबोधन करणारी संस्था
• 31 मार्च 1867 मुंबई येथे स्थापना - डॉ. आत्माराम पांडुरंग व दादोबा पांडुरंग, वामन आबाजी मोडक, भाऊ महाजन यांनी केली.
• प्रार्थना समाजाच्या प्रचारासाठी 'सुबोध पत्रिका' वृत्तपत्र सुरू1875 पासून दर रविवारी हा समाज प्रार्थना सभा घेत असे.
• एकेश्वरवाद मूर्तीपूजा ही थोतांड मानत.
• अस्पृश्यता निवारण, विधवा पुर्नविवाह, स्त्रीशिक्षण, बालविवाहास विरोध, विधवांचे केशवपन व इ. बाबतीत भरीव कार्य केले.
• त्यांनी पुण्यात 'सुशिक्षणगृह' सुरू केले.
• विद्यार्थ्यांसाठी निबंध स्पर्धा, वक्तृत्व स्पर्धा आयोजित केल्या जात.
पूरक माहिती:
• मुंबई येथे केशवचंद्रसेन यांनी 31 डिसेंबर 1867 साली प्रार्थना समाजाची स्थापना केली. डॉ. आत्माराम पांडुरंग तर्खडकर यांनी त्यासाठी महत्त्वाचा पुढाकार घेतला.
• न्यायमूर्ती महादेव गोविंद रानडे, डॉ. रामकृष्ण भांडारकर, एन. जी. चंदावरकर, मोडक यांनी प्रार्थना समाजाच्या कार्याला चालना दिली.
• त्यांच्यावर पाश्चात्य धर्मातील विचार व ख्रिश्चन धर्मातील विचारांचा प्रभाव निर्माण झाल्यामुळे प्रार्थना समाज हा हिंदू धर्मातील एक सुधारणावादी पंथ म्हणून प्रचारात आला.
• प्रार्थना समाजाच्या समर्थनासाठी रानडेंनी 'एकेश्वरनिष्ठांची कैफीयत' या नावाचा निबंध लिहिला.
• प्रार्थना समाजाने हिंदू धर्मातून फुटून निघण्याच्या ब्राह्मो समाजाच्या धोरणाला विरोध केला होता.
Satyashodhak Samaj is the correct option.
Explanation & Key Takeaways:
• Society for Social Enlightenment in Maharashtra in late 19th century
• Founded on 31 March 1867 in Mumbai by Dr. Atmaram Pandurang and Dadoba Pandurang, Vaman Abaji Modak, Bhau Mahajan.
• 'Subodh Patrika' newspaper was started for the promotion of the Prarthana Samaj. From 1875, this society held prayer meetings every Sunday.
• Monotheism considered idolatry to be anathema.
• Prevention of untouchability, widow remarriage, women's education, opposition to child marriage, hair removal of widows etc. Substantial work done in the case.
• He started 'Sushikshangriha' in Pune.
• Essay competitions, oratory competitions are organized for students.
Related Concepts:
• Kesavachandrasen founded Prarthana Samaj on December 31, 1867 in Mumbai. Dr. Atmaram Pandurang Tarkhadkar took an important initiative for it.
• Justice Mahadev Govind Ranade, Dr. Ramakrishna Bhandarkar, N. G. Chandavarkar, Modak promoted the work of prayer society.
• Due to the influence of western religious ideas and Christian religious ideas, Prarthana Samaj was propagated as a reformist sect in Hinduism.
• Ranade wrote an essay titled 'Ekeshwarnishtachi Kaifiyat' in support of Prarthana Samaj.
• The Prarthana Samaj opposed the Brahmo Samaj's policy of secession from Hinduism.
परीक्षेतील संभाव्य चूक: विद्यार्थी अनेकदा पर्याय 3 ('आर्य समाज') आणि पर्याय 2 ('सत्यशोधक समाज') यामध्ये गोंधळात पडतात. प्रश्न नीट वाचून संकल्पनेतील सूक्ष्म भेद लक्षात घेणे आवश्यक आहे.
Exam Trap: Candidates frequently confuse Option 3 ('Arya Samaj') with Option 2 ('Satyashodhak Samaj'). Distinguish the exact context before marking.
स्मृती क्लृप्ती: 'वर्ष 1875 = सत्यशोधक समाज'. आधुनिक भारताच्या व महाराष्ट्राच्या इतिहासात वर्ष 1875 च्या संदर्भात 'सत्यशोधक समाज' ही प्रमुख घटना / व्यक्तिमत्त्व लक्षात ठेवा.
Mnemonic: 'Year 1875 = Satyashodhak Samaj'. In Modern Indian / Maharashtra History, link Year 1875 directly with 'Satyashodhak Samaj'.
🎯 पर्याय बाद पद्धत (Option Elimination Strategy):
• पर्याय 1 ('प्रार्थना समाज'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'सत्यशोधक समाज' हे ठरते.
• पर्याय 3 ('आर्य समाज'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'सत्यशोधक समाज' हे ठरते.
• पर्याय 4 ('ब्रम्हो समाज'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'सत्यशोधक समाज' हे ठरते.
• निष्कर्ष: त्यामुळे उर्वरित पर्याय बाद होऊन अचूक उत्तर पर्याय 2 ('सत्यशोधक समाज') निश्चित होते.
🎯 Option Elimination Strategy:
• Option 1 ('Prarthana Samaj'): Incorrect. As per official verified records, 'Satyashodhak Samaj' is the valid fact.
• Option 3 ('Arya Samaj'): Incorrect. As per official verified records, 'Satyashodhak Samaj' is the valid fact.
• Option 4 ('Brahmo Samaj'): Incorrect. As per official verified records, 'Satyashodhak Samaj' is the valid fact.
• Conclusion: Hence, eliminating incorrect options leads to Option 2 ('Satyashodhak Samaj').