सविस्तर स्पष्टीकरण (Detailed Explanation):
अचूक उत्तर: पर्याय (3)
योग्य उत्तर सत्यशोधक समाज आहे.
स्पष्टीकरण आणि महत्त्वाचे मुद्दे:
• समाजातील दुर्बल घटकांना सामाजिक न्याय मिळवून देण्यासाठी महाराष्ट्रात स्थापन झालेली संघटना म्हणजे सत्यशोधक समाज.
• सत्यशोधक समाजाची स्थापना ज्योतिराव फुले यांनी 1873 मध्ये खालच्या जाती आणि स्त्रियांच्या उन्नतीच्या उद्देशाने केली होती.
• या चळवळीने भारतीय समाजातील ब्राह्मणी वर्चस्वाला आव्हान दिले आणि सामाजिक समानता, शिक्षण आणि महिलांच्या हक्कांची वकिली केली.
• भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस आणि दलित चळवळीच्या निर्मितीमध्ये या चळवळीचा मोठा वाटा होता .
पूरक माहिती:
• थिओसॉफिकल सोसायटी
• थिऑसॉफिकल सोसायटी ही एक जगभरातील संस्था आहे ज्याचा उद्देश विविध धर्म आणि संस्कृतींमध्ये एकता आणि समजूतदारपणा वाढवणे आहे.
• हेलेना पेट्रोव्हना ब्लाव्हत्स्की, हेन्री स्टील ऑल्कोट आणि विल्यम क्वान न्यायाधीश यांनी 1875 मध्ये युनायटेड स्टेट्समध्ये त्याची स्थापना केली होती.
• थिऑसॉफीचा अभ्यास करणे आणि त्याचा प्रचार करणे हे समाजाचे मुख्य उद्दिष्ट आहे, जे अध्यात्मिक आणि तात्विक शिकवणांचा एक संच आहे जे सार्वत्रिक आणि कालातीत असल्याचे मानले जाते.
• आर्य समाज
• आर्य समाज ही एक हिंदू सुधारणा चळवळ आहे ज्याची स्थापना स्वामी दयानंद सरस्वती यांनी 1875 मध्ये वैदिक ज्ञानाचा प्रचार आणि हिंदू धर्मातील अंधश्रद्धा दूर करण्याच्या उद्देशाने केली होती.
• चळवळ वेदांच्या अधिकारावर जोर देते आणि मूर्तिपूजा, जातिव्यवस्था आणि पशुबळी नाकारते.
• भारतीय स्वातंत्र्य चळवळीत आर्य समाजाची महत्त्वाची भूमिका होती आणि हिंदू राष्ट्रवादी चळवळीवर त्याचा मोठा प्रभाव होता.
• धर्म परिपालना योगम्
• धर्म परिपालना योगम ही केरळमधील एक धार्मिक संस्था आहे ज्याचा उद्देश समाजसुधारक आणि आध्यात्मिक नेता श्री नारायण गुरु यांच्या शिकवणीचा प्रचार करणे आहे.
• ही संस्था शिक्षण, आरोग्यसेवा आणि समाजकल्याण या क्षेत्रांतील कार्यासाठी ओळखली जाते.
• श्री नारायण गुरू हे केरळच्या सामाजिक सुधारणा चळवळीतील सर्वात प्रभावशाली व्यक्ती मानले जातात.
The correct answer is Satya Shodhak Samaj.
Explanation & Key Takeaways:
• The association formed in Maharashtra to get social justice for the weaker sections of society is the Satya Shodhak Samaj.
• Satya Shodhak Samaj was founded by Jyotirao Phule in 1873 with the aim to uplift the lower castes and women.
• The movement challenged the Brahminical domination of the Indian society and advocated for social equality, education, and women's rights.
• The movement was instrumental in the formation of the Indian National Congress and the Dalit movement.
Related Concepts:
• Theosophical Society
• Theosophical Society is a worldwide organization that aims to promote unity and understanding among different religions and cultures.
• It was founded in the United States in 1875 by Helena Petrovna Blavatsky, Henry Steel Olcott, and William Quan Judge.
• The society's main objective is to study and promote theosophy, which is a set of spiritual and philosophical teachings that are believed to be universal and timeless.
• Arya Samaj
• Arya Samaj is a Hindu reform movement founded by Swami Dayananda Saraswati in 1875 with the aim to promote Vedic knowledge and remove superstitions from Hinduism.
• The movement emphasizes the authority of the Vedas and rejects idol worship, caste system, and animal sacrifices.
• Arya Samaj played an important role in the Indian independence movement and was a major influence on the Hindu nationalist movement.
• Dharma Paripalana Yogam
• Dharma Paripalana Yogam is a religious organization based in Kerala that aims to promote the teachings of Sree Narayana Guru, a social reformer and spiritual leader.
• The organization is known for its work in the fields of education, healthcare, and social welfare.
• Sree Narayana Guru is considered to be one of the most influential figures in the social reform movements of Kerala.
परीक्षेतील संभाव्य चूक: विद्यार्थी अनेकदा पर्याय 4 ('धर्म परिपालना योगम्') आणि पर्याय 3 ('सत्यशोधक समाज') यामध्ये गोंधळात पडतात. प्रश्न नीट वाचून संकल्पनेतील सूक्ष्म भेद लक्षात घेणे आवश्यक आहे.
Exam Trap: Candidates frequently confuse Option 4 ('Dharma Paripalana Yogam') with Option 3 ('Satya Shodhak Samaj'). Distinguish the exact context before marking.
स्मृती क्लृप्ती: 'वर्ष 1873 = सत्यशोधक समाज'. आधुनिक भारताच्या व महाराष्ट्राच्या इतिहासात वर्ष 1873 च्या संदर्भात 'सत्यशोधक समाज' ही प्रमुख घटना / व्यक्तिमत्त्व लक्षात ठेवा.
Mnemonic: 'Year 1873 = Satya Shodhak Samaj'. In Modern Indian / Maharashtra History, link Year 1873 directly with 'Satya Shodhak Samaj'.
🎯 पर्याय बाद पद्धत (Option Elimination Strategy):
• पर्याय 1 ('थिओसॉफिकल सोसायटी'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'सत्यशोधक समाज' हे ठरते.
• पर्याय 2 ('आर्य समाज'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'सत्यशोधक समाज' हे ठरते.
• पर्याय 4 ('धर्म परिपालना योगम्'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'सत्यशोधक समाज' हे ठरते.
• निष्कर्ष: त्यामुळे उर्वरित पर्याय बाद होऊन अचूक उत्तर पर्याय 3 ('सत्यशोधक समाज') निश्चित होते.
🎯 Option Elimination Strategy:
• Option 1 ('Theosophical Society'): Incorrect. As per official verified records, 'Satya Shodhak Samaj' is the valid fact.
• Option 2 ('Arya Samaj'): Incorrect. As per official verified records, 'Satya Shodhak Samaj' is the valid fact.
• Option 4 ('Dharma Paripalana Yogam'): Incorrect. As per official verified records, 'Satya Shodhak Samaj' is the valid fact.
• Conclusion: Hence, eliminating incorrect options leads to Option 3 ('Satya Shodhak Samaj').