MPSC Test Logo mpsctest.in
History Rise of British Power FMT-01
पडताळलेले उत्तर (Verified)
MPSC सराव प्रश्न:

1909 च्या भारतीय परिषद अधिनियमाला ________ असेही म्हटले जाते.

The Indian Councils Act of 1909 is also termed as the ________.

पर्याय (Options):
A

सायमन कमिशन

B

भारत छोडो आंदोलन

C

चौरी चौरा घटना

D

मोर्ले-मिंटो सुधारणा

अचूक उत्तर (Official Answer)
सविस्तर स्पष्टीकरण (Detailed Explanation): अचूक उत्तर: पर्याय (4)
योग्य उत्तर मोर्ले-मिंटो सुधारणा हे आहे. स्पष्टीकरण आणि महत्त्वाचे मुद्दे: • 1909 च्या भारतीय परिषद अधिनियमाला मोर्ले-मिंटो सुधारणा असेही ओळखले जाते. • या अधिनियमाला भारताचे राज्य सचिव जॉन मोर्ले आणि भारताचे व्हाईसरॉय लॉर्ड मिंटो यांच्या नावावरून हे नाव देण्यात आले. • या अधिनियमाने भारतातील विधान परिषदांमध्ये महत्त्वपूर्ण बदल केले, ज्यात परिषदांचा विस्तार आणि मुस्लिमांसाठी स्वतंत्र मतदारसंघांचा समावेश होता. • या सुधारणांचा उद्देश ब्रिटीश नियंत्रण कायम ठेवून प्रशासनात भारतीयांचा सहभाग वाढवणे हा होता. • या सुधारणांना भारताच्या घटनात्मक विकासातील एक महत्त्वाचा क्षण मानले जाते, ज्यामुळे भारतीय राजकारणात जातीय प्रतिनिधित्वाची सुरुवात झाली. पूरक माहिती: • स्वतंत्र मतदारसंघ: • मोर्ले-मिंटो सुधारणांनी मुस्लिमांसाठी स्वतंत्र मतदारसंघ सुरू केले, ज्यामुळे त्यांना त्यांचे प्रतिनिधी स्वतंत्रपणे निवडण्याची परवानगी मिळाली. • या प्रणालीचा उद्देश अल्पसंख्याक समुदायांना राजकीय प्रतिनिधित्व प्रदान करणे हा होता परंतु नंतर त्यामुळे जातीय विभाजनाला हातभार लागला. • विधान परिषदा: • या अधिनियमाने केंद्र आणि प्रांतीय दोन्ही स्तरांवर विधान परिषदांचा आकार वाढवला. • गैर-सरकारी सदस्यांना अर्थसंकल्पावर चर्चा करण्याची आणि प्रश्न विचारण्याची परवानगी होती, ज्यामुळे प्रशासनातील त्यांची भूमिका वाढली. • जॉन मोर्ले: • जॉन मोर्ले हे भारताचे राज्य सचिव होते आणि 1909 च्या सुधारणा तयार करण्यात त्यांनी महत्त्वाची भूमिका बजावली. • त्यांचा भारतात हळूहळू स्व-शासन सुरू करण्यावर विश्वास होता. • लॉर्ड मिंटो: • लॉर्ड मिंटो हे 1905 ते 1910 पर्यंत भारताचे व्हाईसरॉय होते आणि त्यांनी जॉन मोर्ले यांच्यासोबत सुधारणांवर सहयोग केला. • त्यांचा उद्देश भारतीय सहभागाच्या मागण्यांना ब्रिटीश नियंत्रण राखण्याच्या गरजेबरोबर संतुलित करणे हा होता. • भारतीय राजकारणावर परिणाम: • स्वतंत्र मतदारसंघांच्या परिचयामुळे भारतीय राजकारणावर दीर्घकाळ परिणाम झाला, ज्यामुळे जातीय तणाव वाढला. • त्याच्या मर्यादा असूनही, हा कायदा भारताच्या अंतिम स्व-शासनाकडे एक पाऊल होता.
परीक्षेतील संभाव्य चूक / Exam Trap:

परीक्षेतील संभाव्य चूक: विद्यार्थी अनेकदा पर्याय 1 ('सायमन कमिशन') आणि पर्याय 4 ('मोर्ले-मिंटो सुधारणा') यामध्ये गोंधळात पडतात. प्रश्न नीट वाचून संकल्पनेतील सूक्ष्म भेद लक्षात घेणे आवश्यक आहे.

स्मृती क्लृप्ती / Memory Booster & Mnemonic:

स्मृती क्लृप्ती: 'वर्ष 1909 = मोर्ले-मिंटो सुधारणा'. आधुनिक भारताच्या व महाराष्ट्राच्या इतिहासात वर्ष 1909 च्या संदर्भात 'मोर्ले-मिंटो सुधारणा' ही प्रमुख घटना / व्यक्तिमत्त्व लक्षात ठेवा.

पर्याय निर्मूलन पद्धत / Option Elimination Strategy:

🎯 पर्याय बाद पद्धत (Option Elimination Strategy): • पर्याय 1 ('सायमन कमिशन'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'मोर्ले-मिंटो सुधारणा' हे ठरते. • पर्याय 2 ('भारत छोडो आंदोलन'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'मोर्ले-मिंटो सुधारणा' हे ठरते. • पर्याय 3 ('चौरी चौरा घटना'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'मोर्ले-मिंटो सुधारणा' हे ठरते. • निष्कर्ष: त्यामुळे उर्वरित पर्याय बाद होऊन अचूक उत्तर पर्याय 4 ('मोर्ले-मिंटो सुधारणा') निश्चित होते.

मोफत ऑनलाइन चाचणी उपलब्ध

MPSC संयुक्त पूर्व परीक्षा गट-क — १००-प्रश्न संपूर्ण सराव मॉक टेस्ट 03

हा प्रश्न आणि यासारखे सर्व संभाव्य प्रश्न प्रत्यक्ष परीक्षेसारख्या वेळेत सोडवून तुमची अचूकता तपासा.

ही टेस्ट आता सोडवा

संबंधित महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Related Practice Questions):