सविस्तर स्पष्टीकरण (Detailed Explanation):
अचूक उत्तर: पर्याय (2)
१. प्राकृतिक स्थान, भूरूपे व वैशिष्ट्ये: योग्य उत्तर सतलज नदी आहे. या नदीचा उगम तिबेटमधील मानसरोवराजवळील राक्षसताल येथे सुमारे 4,555 मीटर उंचीवर होतो. तिबेटमध्ये तिला लांगचेन खंबाब म्हणतात. ती भारतात हिमाचल प्रदेशातील शिपकी ला खिंडीतून प्रवेश करते आणि हिमालयातून खोल घळई कोरून पंजाबच्या मैदानात येते. पर्वतरांगांच्या उन्नतीपूर्वी अस्तित्वात असलेला प्रवाह पर्वत उन्नत होत असतानाही आपला मार्ग कायम ठेवून घळई निर्माण करतो, अशा नदीला पूर्ववर्ती नदी म्हणतात. २. नदीप्रणाली व जलप्रकल्प: सतलज ही सिंधू नदीप्रणालीतील महत्त्वाची उपनदी आहे. ती भाक्रा-नांगल जलप्रकल्पाच्या जलसाठ्याशी आणि कालव्यांच्या व्यवस्थेशी संबंधित आहे. पुढे हरिके येथे बियास नदी सतलजला मिळते. सतलज-पुढील पंजनद प्रणालीतून पाणी अखेरीस सिंधू नदीमार्गे अरबी समुद्रात पोहोचते. ३. दिशा, क्रम व आर्थिक भूगोल: सतलज तिबेटमधून पश्चिमेकडील हिमालयीन प्रदेशाकडे वाहत भारतात प्रवेश करते आणि पुढे पंजाबच्या मैदानातून पाकिस्तानकडे जाते. सिंधू जलवाटप करार, १९६० नुसार सतलज, बियास आणि रावी या पूर्वेकडील नद्या आहेत. २०११ च्या जनगणनेतील लोकसंख्या किंवा साक्षरतेची आकडेवारी या प्रश्नाच्या उत्तरासाठी आवश्यक नाही. ४. भौगोलिक निष्कर्ष: 'लांगचेन खंबाब', 4,555 मीटर उंचीवरील उगम, सिंधूला समांतर वाहणारा सुमारे 400 किमीचा प्रवाह, शिपकी ला आणि पूर्ववर्ती स्वरूप ही एकत्रित वैशिष्ट्ये सतलज नदीची ओळख निश्चित करतात.
१. प्राकृतिक स्थान, भूरूपे व वैशिष्ट्ये: योग्य उत्तर सतलज नदी आहे. या नदीचा उगम तिबेटमधील मानसरोवराजवळील राक्षसताल येथे सुमारे 4,555 मीटर उंचीवर होतो. तिबेटमध्ये तिला लांगचेन खंबाब म्हणतात. ती भारतात हिमाचल प्रदेशातील शिपकी ला खिंडीतून प्रवेश करते आणि हिमालयातून खोल घळई कोरून पंजाबच्या मैदानात येते. पर्वतरांगांच्या उन्नतीपूर्वी अस्तित्वात असलेला प्रवाह पर्वत उन्नत होत असतानाही आपला मार्ग कायम ठेवून घळई निर्माण करतो, अशा नदीला पूर्ववर्ती नदी म्हणतात. २. नदीप्रणाली व जलप्रकल्प: सतलज ही सिंधू नदीप्रणालीतील महत्त्वाची उपनदी आहे. ती भाक्रा-नांगल जलप्रकल्पाच्या जलसाठ्याशी आणि कालव्यांच्या व्यवस्थेशी संबंधित आहे. पुढे हरिके येथे बियास नदी सतलजला मिळते. सतलज-पुढील पंजनद प्रणालीतून पाणी अखेरीस सिंधू नदीमार्गे अरबी समुद्रात पोहोचते. ३. दिशा, क्रम व आर्थिक भूगोल: सतलज तिबेटमधून पश्चिमेकडील हिमालयीन प्रदेशाकडे वाहत भारतात प्रवेश करते आणि पुढे पंजाबच्या मैदानातून पाकिस्तानकडे जाते. सिंधू जलवाटप करार, १९६० नुसार सतलज, बियास आणि रावी या पूर्वेकडील नद्या आहेत. २०११ च्या जनगणनेतील लोकसंख्या किंवा साक्षरतेची आकडेवारी या प्रश्नाच्या उत्तरासाठी आवश्यक नाही. ४. भौगोलिक निष्कर्ष: 'लांगचेन खंबाब', 4,555 मीटर उंचीवरील उगम, सिंधूला समांतर वाहणारा सुमारे 400 किमीचा प्रवाह, शिपकी ला आणि पूर्ववर्ती स्वरूप ही एकत्रित वैशिष्ट्ये सतलज नदीची ओळख निश्चित करतात.
स्पष्टीकरण आकृती (Solution Visual Diagram):
१. चिनाब नदी: हिमाचल प्रदेशातील तांदी येथे चंद्र आणि भागा या नद्यांच्या संगमातून निर्माण होते. तिला चंद्रभागा असेही म्हणतात; राक्षसताल येथील उगम किंवा लांगचेन खंबाब हे तिचे वैशिष्ट्य नाही. ३. रावी नदी: हिमाचल प्रदेशातील कुल्लू पर्वतीय प्रदेशात उगम पावून चंबा खोऱ्यातून वाहते आणि पुढे चिनाबला मिळते. ४. झेलम नदी: जम्मू
१. चिनाब नदी: हिमाचल प्रदेशातील तांदी येथे चंद्र आणि भागा या नद्यांच्या संगमातून निर्माण होते. तिला चंद्रभागा असेही म्हणतात; राक्षसताल येथील उगम किंवा लांगचेन खंबाब हे तिचे वैशिष्ट्य नाही. ३. रावी नदी: हिमाचल प्रदेशातील कुल्लू पर्वतीय प्रदेशात उगम पावून चंबा खोऱ्यातून वाहते आणि पुढे चिनाबला मिळते. ४. झेलम नदी: जम्मू