सविस्तर स्पष्टीकरण (Detailed Explanation):
अचूक उत्तर: पर्याय (4)
१. घटनेची पार्श्वभूमी, तारीख व अहवाल: जागतिक बहुआयामी दारिद्र्य निर्देशांक (Global Multidimensional Poverty Index - MPI) 2020 हा अहवाल 16 जुलै 2020 रोजी संयुक्त राष्ट्र विकास कार्यक्रम (UNDP) आणि ऑक्सफर्ड विद्यापीठातील ऑक्सफर्ड पॉव्हर्टी अँड ह्युमन डेव्हलपमेंट इनिशिएटिव्ह (OPHI) यांनी प्रसिद्ध केला. या अहवालाचे शीर्षक 'Charting pathways out of multidimensional poverty: Achieving the SDGs' असे होते. २. प्रमुख निष्कर्ष: या अहवालाच्या आधारे भारतात 2005-06 ते 2015-16 या कालावधीत सुमारे 273 दशलक्ष लोक बहुआयामी दारिद्र्यातून बाहेर पडल्याचा संदर्भ या प्रश्नात आहे. तथापि, आकडेवारीतील अचूकतेसाठी महत्त्वाची नोंद अशी की, UNDP च्या 2018 च्या अधिकृत प्रसिद्धिपत्रकात हा आकडा 271 दशलक्ष दिला आहे, तर 2020 च्या प्रसिद्धिपत्रकात सुमारे 270 दशलक्ष असा उल्लेख आहे. त्यामुळे प्रश्नातील 273 दशलक्ष हा पर्याय अधिकृत प्राथमिक स्रोतांशी तंतोतंत जुळत नाही. ३. संकल्पना व परीक्षेतील महत्त्व: बहुआयामी दारिद्र्य केवळ उत्पन्नावर आधारित नसून आरोग्य, शिक्षण आणि जीवनमान या तीन आयामांतील वंचनांचा विचार करते. जागतिक MPI मध्ये पोषण, बालमृत्यू, शालेय शिक्षणाची वर्षे, शाळेतील उपस्थिती, स्वयंपाकाचे इंधन, स्वच्छता, पिण्याचे पाणी, वीज, घर आणि मालमत्ता हे दहा निर्देशक वापरले जातात. हा निर्देशांक शाश्वत विकास उद्दिष्टांतील (SDGs) दारिद्र्य निर्मूलनाच्या उद्दिष्टाशी संबंधित आहे. परीक्षेसाठी जागतिक MPI आणि भारताचा राष्ट्रीय MPI यांतील फरक, अहवाल प्रसिद्ध करणाऱ्या संस्था आणि सर्वेक्षण कालावधी लक्षात ठेवणे आवश्यक आहे.
1. Event context, date and report: The 2020 Global Multidimensional Poverty Index (MPI), titled 'Charting pathways out of multidimensional poverty: Achieving the SDGs', was released on 16 July 2020 by the United Nations Development Programme (UNDP) and the Oxford Poverty and Human Development Initiative (OPHI) at the University of Oxford. 2. Key finding and statistical qualification: The question associates 273 million people with India's reduction in multidimensional poverty between 2005-06 and 2015-16. However, official UNDP material does not consistently support that exact figure: its 2018 release reports 271 million people, while its 2020 release reports approximately 270 million. Therefore, 273 million matches the registered answer but should not be represented as an independently verified official figure. 3. Concept and examination relevance: The MPI measures overlapping deprivations in health, education and living standards rather than income alone. The Global MPI uses ten indicators: nutrition, child mortality, years of schooling, school attendance, cooking fuel, sanitation, drinking water, electricity, housing and assets. It helps assess progress towards the Sustainable Development Goals (SDGs), particularly poverty eradication. For MPSC preparation, distinguish the global MPI from India's National MPI and remember the reporting organisations and survey periods.
या प्रश्नातील मुख्य संभ्रम म्हणजे 2018, 2019 आणि 2020 च्या जागतिक MPI अहवालांतील आकडे एकमेकांत मिसळणे. 2018 च्या UNDP प्रसिद्धिपत्रकात 271 दशलक्ष लोकांनी दारिद्र्यातून बाहेर पडल्याचे नमूद आहे; 16 जुलै 2020 च्या प्रसिद्धिपत्रकात सुमारे 270 दशलक्ष असा आकडा आहे. याशिवाय, 2023 च्या जागतिक MPI अहवालात 2005-06 ते 2019-21 या विस्तारित कालावधीसाठी 415 दशलक्ष लोकांचा उल्लेख आहे. हे वेगवेगळे कालावधी व अहवाल आहेत; त्यांची सरमिसळ करू नये.
Do not confuse different Global MPI editions or observation periods. The 2018 UNDP release reported 271 million people moving out of multidimensional poverty in India between 2005-06 and 2015-16. The 2020 release described the corresponding figure as approximately 270 million. The 2023 Global MPI report later reported 415 million people exiting poverty over the longer period from 2005-06 to 2019-21. These figures refer to different report editions or time spans and should not be interchanged.
लक्षात ठेवण्याची क्लृप्ती: MPI = Health + Education + Living Standards (आरोग्य + शिक्षण + जीवनमान). भारताच्या 2005-06 ते 2015-16 या कालावधीतील प्रसिद्ध जागतिक MPI निष्कर्षासाठी अधिकृत UNDP संदर्भातील 271 दशलक्ष हा आकडा लक्षात ठेवा. प्रश्नात 273 दशलक्ष दिले असल्यास उत्तरसूचीतील अपेक्षित पर्याय आणि अधिकृत स्रोतांतील तथ्य यांची तुलना करा.
Remember MPI as Health + Education + Living Standards. For India's 2005-06 to 2015-16 finding, associate the official UNDP figure of 271 million with the 2018 report. If an examination question gives 273 million, distinguish the answer expected by its supplied key from the figure verified against the official source.
१. 234 दशलक्ष: 2005-06 ते 2015-16 या कालावधीसाठी दिलेल्या संबंधित जागतिक MPI संदर्भातील प्रमुख आकड्याशी हा पर्याय जुळत नाही. २. 256 दशलक्ष: हा आकडा संबंधित अहवालातील भारताच्या दारिद्र्यनिर्मूलनाच्या प्रसिद्ध निष्कर्षाशी जुळत नाही. ३. 267 दशलक्ष: हा पर्यायही प्रश्नातील अपेक्षित आकड्याशी जुळत नाही. ४. 273 दशलक्ष: प्रश्नाच्या नोंदवलेल्या उत्तरसूचीनुसार अपेक्षित पर्याय; मात्र अधिकृत UNDP स्रोतांमध्ये 2018 साठी 271 दशलक्ष आणि 2020 साठी सुमारे 270 दशलक्ष असे आकडे आढळतात. त्यामुळे पर्याय 4 हा मूळ प्रश्नाच्या अपेक्षित उत्तराशी सुसंगत असला तरी त्यातील आकडा स्वतंत्रपणे दुरुस्त करणे आवश्यक आहे.
1. 234 million: This does not match the commonly cited official Global MPI finding for India's 2005-06 to 2015-16 period. 2. 256 million: This figure is not the reported headline result in the cited UNDP releases. 3. 267 million: This also differs from the figures reported in the relevant official releases. 4. 273 million: This is the registered expected answer, but the official UNDP references checked report 271 million in 2018 and approximately 270 million in 2020. Thus, option 4 preserves the original answer key, while the underlying numerical claim requires correction.
