सविस्तर स्पष्टीकरण (Detailed Explanation):
अचूक उत्तर: पर्याय (1)
१. घटनेची पार्श्वभूमी, तारीख व ठिकाण: भारतीय रेल्वेची पहिली स्वदेशी हायड्रोजन इंधन-सेलवर चालणारी प्रवासी ट्रेन हरियाणातील जिंद–सोनीपत मार्गावर सुरू करण्यात आली. पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी १७ जुलै २०२६ रोजी जिंद रेल्वे स्थानकावरून या ट्रेनला हिरवा झेंडा दाखविला. हा मार्ग उत्तर रेल्वेच्या दिल्ली विभागांतर्गत येतो. २. महत्त्वाची वैशिष्ट्ये: ही १० डब्यांची ट्रेन असून तिची एकूण प्रणोदन क्षमता २,४०० किलोवॅट आहे. तिचा मंजूर कमाल परिचालन वेग ताशी ७५ किमी असून रचनेनुसार कमाल वेग ताशी ११० किमी आहे. जिंद येथे हायड्रोजन साठवण आणि पुनर्भरण सुविधा उभारण्यात आली आहे; तिची साठवण क्षमता सुमारे ३,००० किलोग्रॅम आहे. ३. तंत्रज्ञान व पर्यावरणीय महत्त्व: हायड्रोजन इंधन-सेलमध्ये हायड्रोजन आणि ऑक्सिजन यांच्या विद्युत-रासायनिक अभिक्रियेतून वीज निर्माण होते. या प्रक्रियेत पाण्याची वाफ हे प्रमुख उपउत्पादन असते आणि वापराच्या ठिकाणी थेट कार्बन उत्सर्जन होत नाही. ४. परीक्षेतील महत्त्व: हा प्रकल्प भारतीय रेल्वेचे हरित वाहतूक, स्वदेशी तंत्रज्ञान आणि राष्ट्रीय हरित हायड्रोजन अभियानाशी संबंधित प्रयत्न अधोरेखित करतो.
1. Event background, date and location: India's first indigenous hydrogen fuel-cell passenger train was introduced on the Jind–Sonipat section in Haryana. Prime Minister Narendra Modi flagged off the train from Jind railway station on 17 July 2026. The route falls under the Delhi Division of Northern Railway. 2. Key features: The trainset has 10 coaches and a total propulsion capacity of 2,400 kW. Its approved maximum operating speed is 75 km/h, while its design speed is 110 km/h. A hydrogen storage and refuelling facility has been established at Jind, with a storage capacity of approximately 3,000 kg. 3. Technology and environmental significance: Hydrogen fuel cells generate electricity through an electrochemical reaction between hydrogen and oxygen. Water vapour is the principal by-product, and the system produces no direct carbon emissions at the point of use. 4. Examination relevance: The project highlights Indian Railways' efforts towards green mobility, indigenous technology and the objectives of the National Green Hydrogen Mission.
उत्तर रेल्वे आणि उत्तर-पूर्व सीमांत रेल्वे ही दोन स्वतंत्र क्षेत्रीय रेल्वे मंडळे आहेत. नावातील 'उत्तर' या साम्यामुळे गोंधळ होऊ शकतो. तसेच जिंद–सोनीपत हा मार्ग हरियाणात असला तरी प्रश्नाचे उत्तर राज्यावर नव्हे, तर संबंधित क्षेत्रीय रेल्वेच्या प्रशासकीय अधिकारक्षेत्रावर आधारित आहे.
Do not confuse Northern Railway with North-East Frontier Railway. They are separate zonal railways. Although the Jind–Sonipat route is located in Haryana, the correct answer depends on the railway zone and division responsible for the route, not merely the state in which it lies.
लक्षात ठेवा: 'जिंद–सोनीपत = हरियाणा = उत्तर रेल्वेचा दिल्ली विभाग'. हायड्रोजन ट्रेनची प्रमुख आकडेवारी: १० डबे, २,४०० किलोवॅट क्षमता आणि सुमारे ३,००० किलोग्रॅम हायड्रोजन साठवण.
Remember the association: 'Jind–Sonipat → Haryana → Northern Railway's Delhi Division'. Key figures: 10 coaches, 2,400 kW total propulsion capacity and approximately 3,000 kg of hydrogen storage.
पर्याय २: ईशान्य सीमांत रेल्वेचे मुख्यालय मालीगाव, गुवाहाटी येथे आहे; जिंद–सोनीपत हायड्रोजन ट्रेनचा प्रकल्प या क्षेत्रीय रेल्वेअंतर्गत नाही. पर्याय ३: दक्षिण रेल्वेचे मुख्यालय चेन्नई येथे असून हा प्रायोगिक मार्ग तिच्या कार्यक्षेत्रात येत नाही. पर्याय ४: मध्य रेल्वेचे मुख्यालय मुंबई येथे आहे; जिंद–सोनीपत मार्ग उत्तर रेल्वेच्या दिल्ली विभागांतर्गत येतो. त्यामुळे पर्याय १ योग्य आहे.
Option 2: North-East Frontier Railway is headquartered at Maligaon, Guwahati, and does not administer the Jind–Sonipat hydrogen train route. Option 3: Southern Railway is headquartered in Chennai and does not operate this pilot route. Option 4: Central Railway is headquartered in Mumbai, whereas the Jind–Sonipat section falls under Northern Railway's Delhi Division. Therefore, Option 1 is correct.
