MPSC Test Logo mpsctest.in
History British Rule, Administration & Land Policy FMT-01
पडताळलेले उत्तर (Verified)
MPSC सराव प्रश्न:

रोमेश चंद्र दत्त यांनी लिहिलेल्या “इकॉनॉमिक हिस्ट्री ऑफ इंडिया” या पुस्तकाच्या संदर्भात खालील विधाने विचारात घ्या.: 1. दादाभाई नौरोजींनी मांडलेल्या निचरा सिद्धांतावर आधारित आर्थिक निचरा हा पुस्तकाचा प्रमुख विषय आहे. 2. नेपोलियन युद्धांच्या समाप्तीनंतर भारताच्या कापूस उत्पादकांच्या निर्यातीत झपाट्याने घट झाली आहे, असे यात मांडले आहे. वरीलपैकी कोणते/कोणती विधान/विधाने योग्य आहे/आहेत?

In the context of the book “Economic History of India” written by Romesh Chunder Dutt, consider the following statements carefully: 1. Economic Drain is the major theme of the book which is based on the drain theory propounded by Dadabhai Naoroji. 2. It presented that India’s export of cotton manufacturers fell rapidly after the end of the Napoleonic wars Which of the statements given above is/are correct?

पर्याय (Options):
A

केवळ 1

B

केवळ 2

C

1 आणि 2 दोन्ही

अचूक उत्तर (Official Answer)
D

1 किंवा 2 कोणतेही नाही

सविस्तर स्पष्टीकरण (Detailed Explanation): अचूक उत्तर: पर्याय (3)
📌 सविस्तर स्पष्टीकरण व मुख्य तरतुदी: • भारताचा आर्थिक इतिहास: रोमेश चंद्र दत्त • भारतीय गरीब आहेत आणि दिवसेंदिवस गरीब होत आहेत, असे प्रतिपादन करून राष्ट्रवादी आर्थिक आंदोलन सुरू झाले. • दादाभाई नौरोजींनी गरिबी हा आपला विशेष विषय बनवला आणि आपले संपूर्ण आयुष्य भारतीय आणि ब्रिटिश जनतेला ‘देशाची सततची गरीबी आणि मरगळ’ आणि ‘भारताची दयनीय, हृदयद्रावक, रक्त उकळणारी स्थिती’ याविषयी जागृत करण्यात घालवले. • इतर राष्ट्रवादी नेते, पत्रकार आणि प्रचारक दादाभाई नौरोजींचे अनुकरण करत होते. • आर.सी. दत्त यांनी दादाभाई नौरोजी यांच्या आर्थिक निचरा सिद्धांताचे अनुकरण करत तो त्यांच्या इकॉनॉमिक हिस्ट्री ऑफ इंडियाचा प्रमुख विषय बनवला. त्यामुळे, विधान 1 योग्य आहे. • कापड तयार करण्यासाठी आणि ब्रिटिश कापडाची आयात बंद करण्यासाठी भारताला 130 वर्षे लागली. • एकोणिसाव्या शतकाच्या पहिल्या काही दशकात यूएसए आणि फ्रान्समध्ये जसे संरक्षणात्मक शुल्क लागू करण्याची परवानगी मिळाली असती तर भारताने लँकेशायरच्या तंत्रज्ञानाची अधिक वेगाने नक्कल केली असती, परंतु ब्रिटिशांनी मुक्त व्यापाराचे धोरण लादले. • ब्रिटिश आयाती भारतात शुल्कमुक्त झाल्या, आणि जेव्हा महसुलाच्या उद्देशाने लहान दराची आवश्यकता होती तेव्हा लँकेशायरच्या दबावामुळे भारतीय उत्पादनांना स्पर्धात्मक फायदा मिळण्यापासून रोखण्यासाठी संबंधित उत्पादन शुल्क लादले गेले. • 1880 च्या दशकात, भारतीय सीमाशुल्क महसूल व्यापार उलाढालीच्या केवळ 2.2 टक्के म्हणजे कोणत्याही देशातील सर्वात कमी प्रमाण होते. • याउलट ब्राझीलमध्ये, त्या काळात आयात शुल्क हे व्यापार उलाढालीच्या 21 टक्के होते. • नेपोलियन युद्धांच्या समाप्तीपर्यंत, कापूस उत्पादन ही भारताची मुख्य निर्यात होती. • ते 1798 मध्ये त्यांच्या शिखरावर पोहोचले, आणि 1813 मध्ये ते £2 दशलक्ष इतके होते, परंतु त्यानंतर ते वेगाने घसरले. तीस वर्षांनंतर, भारतीय आयातीपैकी निम्मे कापसाचे कापड हे मँचेस्टरचे होते. त्यामुळे, विधान 2 योग्य आहे. 💡 स्मृती क्लृप्ती (Memory Booster / Trick): • स्मृती क्लृप्ती: 'वर्ष 1880 = 1 आणि 2 दोन्ही'. आधुनिक भारताच्या व महाराष्ट्राच्या इतिहासात वर्ष 1880 च्या संदर्भात '1 आणि 2 दोन्ही' ही प्रमुख घटना / व्यक्तिमत्त्व लक्षात ठेवा. 🗺️ मेमरी मॅप / संकल्पना नकाशा (Memory Map): • संकल्पना नकाशा: British Rule, Administration & Land Policy ➔ मुख्य घटक / तरतूद ➔ '1 आणि 2 दोन्ही' ➔ आयोगाच्या परीक्षा निकषांनुसार थेट परस्परसंबंध. ⚠️ परीक्षेतील संभाव्य चूक (Exam Trap): • परीक्षेतील संभाव्य चूक: विद्यार्थी अनेकदा पर्याय 4 ('1 किंवा 2 कोणतेही नाही') आणि पर्याय 3 ('1 आणि 2 दोन्ही') यामध्ये गोंधळात पडतात. प्रश्न नीट वाचून संकल्पनेतील सूक्ष्म भेद लक्षात घेणे आवश्यक आहे. 🎯 पर्याय बाद पद्धत (Option Elimination): • 🎯 पर्याय बाद पद्धत (Option Elimination Strategy): • पर्याय 1 ('केवळ 1'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर '1 आणि 2 दोन्ही' हे ठरते. • पर्याय 2 ('केवळ 2'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर '1 आणि 2 दोन्ही' हे ठरते. • पर्याय 4 ('1 किंवा 2 कोणतेही नाही'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर '1 आणि 2 दोन्ही' हे ठरते. • निष्कर्ष: त्यामुळे उर्वरित पर्याय बाद होऊन अचूक उत्तर पर्याय 3 ('1 आणि 2 दोन्ही') निश्चित होते.
परीक्षेतील संभाव्य चूक / Exam Trap:

परीक्षेतील संभाव्य चूक: विद्यार्थी अनेकदा पर्याय 4 ('1 किंवा 2 कोणतेही नाही') आणि पर्याय 3 ('1 आणि 2 दोन्ही') यामध्ये गोंधळात पडतात. प्रश्न नीट वाचून संकल्पनेतील सूक्ष्म भेद लक्षात घेणे आवश्यक आहे.

स्मृती क्लृप्ती / Memory Booster & Mnemonic:

स्मृती क्लृप्ती: 'वर्ष 1880 = 1 आणि 2 दोन्ही'. आधुनिक भारताच्या व महाराष्ट्राच्या इतिहासात वर्ष 1880 च्या संदर्भात '1 आणि 2 दोन्ही' ही प्रमुख घटना / व्यक्तिमत्त्व लक्षात ठेवा.

पर्याय निर्मूलन पद्धत / Option Elimination Strategy:

🎯 पर्याय बाद पद्धत (Option Elimination Strategy): • पर्याय 1 ('केवळ 1'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर '1 आणि 2 दोन्ही' हे ठरते. • पर्याय 2 ('केवळ 2'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर '1 आणि 2 दोन्ही' हे ठरते. • पर्याय 4 ('1 किंवा 2 कोणतेही नाही'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर '1 आणि 2 दोन्ही' हे ठरते. • निष्कर्ष: त्यामुळे उर्वरित पर्याय बाद होऊन अचूक उत्तर पर्याय 3 ('1 आणि 2 दोन्ही') निश्चित होते.

मोफत ऑनलाइन चाचणी उपलब्ध

MPSC संयुक्त पूर्व परीक्षा गट-ब — १००-प्रश्न संपूर्ण सराव मॉक टेस्ट 10

हा प्रश्न आणि यासारखे सर्व संभाव्य प्रश्न प्रत्यक्ष परीक्षेसारख्या वेळेत सोडवून तुमची अचूकता तपासा.

ही टेस्ट आता सोडवा

संबंधित महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Related Practice Questions):

History MPSC सराव प्रश्न

इ.स. 1875 मधील शेतकऱ्यांचे उठाव कोणत्या भागामध्ये झाले होते? a. भिमडी, शिरुर, पारनेर, नगर b. इंदापूर, हवेली, बागलाण, सातारा c. तासगांव, शिराळा, जत; मलकापूर d. श्रीगोंदा, कर्जत, सोलापूर, रत्नागिरी

History MPSC सराव प्रश्न

प्रार्थना समाजाबाबत पुढील पर्यायांपैकी कोणती विधाने सत्य आहेत? a. दादोबा तर्खडकर, डॉ. आत्माराम पांडुरंग, वामन आबाजी मोडक, भाऊ महाजन, इत्यादींनी 31 मार्च 1867 रोजी मुंबई येथे प्रार्थना समाजाची स्थापना केली. b. प्रार्थना समाजामार्फत 'सुबोध पत्रिका' सुरू केली. c. प्रार्थना समाजाच्या माध्यमातून ना. म. जोशी यांनी मजुरांची स्थिती सुधारण्यासाठी 'सोशल सर्विस लीग'ची स्थापना केली. d. प्रार्थना समाजाने मुंबई, सोलापूर, कोल्हापूर येथे महाविद्यालयांची स्थापना केली.

History MPSC सराव प्रश्न

खालीलपैकी महाराष्ट्रातील रयत शिक्षण संस्थेचे संस्थापक कोण होते?

History MPSC सराव प्रश्न

शिरोडे सत्याग्रह खालीलपैकी कोणत्या भारतातील प्रसिद्ध घटनेशी संबंधित आहे?

History MPSC सराव प्रश्न

महात्मा ज्योतिबा फुले यांना मुलींची शाळा चालवण्यासाठी खालीलपैकी कोणी मदत केली? (a) सखाराम यशवंत परांजपे, सदाशिव गोविंद हाटे (b) सदाशिवराव बलाल गोवंडे, मोरो विठ्ठल वाळवेकर (c) विष्णुपंत थत्ते, केशव शिवराम भवाळकर (d) देवराव ठोसर, श्रीमती ई.सी. जोन्स