MPSC Test Logo mpsctest.in
History British Rule, Administration & Land Policy FMT-01
पडताळलेले उत्तर (Verified)
MPSC सराव प्रश्न:

खालीलपैकी कोणते विधान ब्रिटिश काळात अवलंबलेल्या 'दादनी पद्धती'चे उत्तम वर्णन करते?

Which of the following statements best describes the 'Dadani System' followed during the British Period?

पर्याय (Options):
A

ही इंग्रज व्यापार्‍यांनी विणकरांना दिलेली आगाऊ कर्जे होती आणि विणकराला त्यांची उत्पादने व्यापाऱ्यांनी देऊ केलेल्या किंमतीला विकणे बंधनकारक केले होते.

अचूक उत्तर (Official Answer)
B

ही एक करप्रणाली होती ज्यात जमा करातील जमीनदाराचा वाटा आगाऊ भरल्यास दुप्पट होऊ शकत असे.

C

अफगाणिस्तानला रशियन हल्ल्यापासून वाचवण्याच्या बहाण्याने हा सक्तीचा कर होता.

D

या प्रणाली अंतर्गत, भारतीयांना ब्रिटनच्या इतर वसाहतींमध्ये करारबद्ध कामगार म्हणून पाठवले जात असे.

सविस्तर स्पष्टीकरण (Detailed Explanation): अचूक उत्तर: पर्याय (1)
योग्य उत्तर पर्याय 1 आहे. स्पष्टीकरण आणि महत्त्वाचे मुद्दे: दादनी पद्धत: • अठराव्या शतकाच्या शेवटच्या तिमाहीत ईस्ट इंडिया कंपनीच्या नियमावलीत प्रतिबिंबित झालेल्या धोरणामुळे विणकरांना करारबद्ध कामगारांच्या स्थितीत ढकलले गेले. • दादनी पद्धती अंतर्गत, इंग्रज व्यापारी विणकरांना आगाऊ कर्ज देत आणि विणकराला त्यांची उत्पादने व्यापाऱ्यांनी देऊ केलेल्या किमतीवर विकणे बंधनकारक करतात. म्हणून, पर्याय 1 योग्य आहे. • प्रत्यक्षात विणकरांना त्यांचा माल बाजार-भावापेक्षा खूपच कमी दराने विकावा लागला. • या क्रूर अत्याचाराचा परिणाम म्हणून अनेक विणकरांना त्यांचा वडिलोपार्जित व्यवसाय सोडावा लागला. • 1770 च्या दुष्काळामागे कापूस विणकरांची निर्धनता हा एक घटक होता. • मिळालेल्या आगाऊ रकमेची परतफेड एकत्रितपणे करण्यात असमर्थ ठरल्यास त्यांना आगाऊ रकमेवर 35% दंड आकारण्यात येई. • सामान्यत: भारतीय हस्तकलेला त्यांच्या निर्यातीसाठी कंपनीच्या गुंतवणुकीचा फायदा झाला असता, परंतु, राजकीय सामर्थ्य परकीयांच्या बाजूने संतुलित झाल्याने त्याचा विपरीत परिणाम झाला. • भारतीय कापूस उद्योगाचा नाश त्यांच्या उत्पादनासाठी प्रसिद्ध असलेल्या शहरे आणि शहरांच्या ऱ्हासात दिसून आला. • ढाका, मुर्शिदाबाद आणि सुरत ही शहरे ओस पडली. • संपूर्ण अठराव्या शतकात 'भारताचे मँचेस्टर', असणाऱ्या ढाकाची सतत होणारी समृद्धी आणि एकोणिसाव्या शतकाच्या सुरुवातीच्या वर्षांत तिचा आपत्तीजनक ऱ्हासाने कापसाच्या वस्तूंच्या जागतिक व्यापारात बंगालींचे दीर्घकाळ वर्चस्व आणि तिच्या झपाट्याने होणार्‍या पतनाचे मोजमाप आणि प्रतीक म्हणून काम केले. ढाक्याचे पतन प्रतीकात्मक होते. • इतर महत्त्वाच्या कापूस व्यापार केंद्रांच्याही नशिबी हेच आले.
परीक्षेतील संभाव्य चूक / Exam Trap:

परीक्षेतील संभाव्य चूक: विद्यार्थी अनेकदा पर्याय 2 ('ही एक करप्रणाली होती ज्यात जमा करातील जमीनदाराचा वाटा आगाऊ भरल्यास दुप्पट होऊ शकत असे.') आणि पर्याय 1 ('ही इंग्रज व्यापार्‍यांनी विणकरांना दिलेली आगाऊ कर्जे होती आणि विणकराला त्यांची उत्पादने व्यापाऱ्यांनी देऊ केलेल्या किंमतीला विकणे बंधनकारक केले होते.') यामध्ये गोंधळात पडतात. प्रश्न नीट वाचून संकल्पनेतील सूक्ष्म भेद लक्षात घेणे आवश्यक आहे.

स्मृती क्लृप्ती / Memory Booster & Mnemonic:

स्मृती क्लृप्ती: 'वर्ष 1770 = ही इंग्रज व्यापार्‍यांनी विणकरांना दिलेली आगाऊ कर्जे होती आणि विणकराला त्यांची उत्पादने व्यापाऱ्यांनी देऊ केलेल्या किंमतीला विकणे बंधनकारक केले होते.'. आधुनिक भारताच्या व महाराष्ट्राच्या इतिहासात वर्ष 1770 च्या संदर्भात 'ही इंग्रज व्यापार्‍यांनी विणकरांना दिलेली आगाऊ कर्जे होती आणि विणकराला त्यांची उत्पादने व्यापाऱ्यांनी देऊ केलेल्या किंमतीला विकणे बंधनकारक केले होते.' ही प्रमुख घटना / व्यक्तिमत्त्व लक्षात ठेवा.

पर्याय निर्मूलन पद्धत / Option Elimination Strategy:

🎯 पर्याय बाद पद्धत (Option Elimination Strategy): • पर्याय 2 ('ही एक करप्रणाली होती ज्यात जमा करातील जमीनदाराचा वाटा आगाऊ भरल्यास दुप्पट होऊ शकत असे.'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'ही इंग्रज व्यापार्‍यांनी विणकरांना दिलेली आगाऊ कर्जे होती आणि विणकराला त्यांची उत्पादने व्यापाऱ्यांनी देऊ केलेल्या किंमतीला विकणे बंधनकारक केले होते.' हे ठरते. • पर्याय 3 ('अफगाणिस्तानला रशियन हल्ल्यापासून वाचवण्याच्या बहाण्याने हा सक्तीचा कर होता.'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'ही इंग्रज व्यापार्‍यांनी विणकरांना दिलेली आगाऊ कर्जे होती आणि विणकराला त्यांची उत्पादने व्यापाऱ्यांनी देऊ केलेल्या किंमतीला विकणे बंधनकारक केले होते.' हे ठरते. • पर्याय 4 ('या प्रणाली अंतर्गत, भारतीयांना ब्रिटनच्या इतर वसाहतींमध्ये करारबद्ध कामगार म्हणून पाठवले जात असे.'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'ही इंग्रज व्यापार्‍यांनी विणकरांना दिलेली आगाऊ कर्जे होती आणि विणकराला त्यांची उत्पादने व्यापाऱ्यांनी देऊ केलेल्या किंमतीला विकणे बंधनकारक केले होते.' हे ठरते. • निष्कर्ष: त्यामुळे उर्वरित पर्याय बाद होऊन अचूक उत्तर पर्याय 1 ('ही इंग्रज व्यापार्‍यांनी विणकरांना दिलेली आगाऊ कर्जे होती आणि विणकराला त्यांची उत्पादने व्यापाऱ्यांनी देऊ केलेल्या किंमतीला विकणे बंधनकारक केले होते.') निश्चित होते.

मोफत ऑनलाइन चाचणी उपलब्ध

MPSC संयुक्त पूर्व परीक्षा गट-ब — १००-प्रश्न संपूर्ण सराव मॉक टेस्ट 10

हा प्रश्न आणि यासारखे सर्व संभाव्य प्रश्न प्रत्यक्ष परीक्षेसारख्या वेळेत सोडवून तुमची अचूकता तपासा.

ही टेस्ट आता सोडवा

संबंधित महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Related Practice Questions):