MPSC Test Logo mpsctest.in
History Peasant, Tribal & Working Class Movements FMT-01
पडताळलेले उत्तर (Verified)
MPSC सराव प्रश्न:

रयतवारी जमाबंदीसंदर्भात खालील विधानांचा विचार करा: 1. याची सुरुवात मद्रास आणि बॉम्बे प्रेसिडेंन्सीमध्ये झाली होती. 2. राज्यातील वाटा धारक उत्पन्न आणि बाजारातील प्रचलित किंमतींच्या उत्पन्नावर आधारित होता. 3. यामुळे सरकार आणि शेतकरी यांच्यातील मध्यस्थांचे उच्चाटन झाले. वर दिलेले/दिलेली कोणते/कोणती विधान/विधाने योग्य आहे/आहेत?

Consider the following statements regarding the Ryotwari settlement: 1. It was introduced in the Madras and Bombay Presidencies. 2. The share of the state was based on the yield of the holding and prevailing prices in the market. 3. It led to the elimination of intermediaries between the government and the peasantry. Which of the statements given above is/are correct?

पर्याय (Options):
A

केवळ 1

B

केवळ 2 आणि 3

C

केवळ 1 आणि 3

अचूक उत्तर (Official Answer)
D

केवळ 1 आणि 2

सविस्तर स्पष्टीकरण (Detailed Explanation): अचूक उत्तर: पर्याय (3)
केवळ 1 हे योग्य उत्तर आहे. स्पष्टीकरण आणि महत्त्वाचे मुद्दे: रयतवारी जमाबंदी: • रयतवारी पद्धत सुरुवातीला अलेक्झांडर रीड यांनी 1792 मध्ये मद्रास प्रेसिडेन्सीचा भाग असलेल्या बारामहाल येथे सुरू केली होती. थॉमस मुनरो यांनी 1801 मध्ये जेव्हा सीडेड जिल्ह्यांचा महसूल प्रशासन हाती घेतला तेव्हा हा प्रयोग पुढे विकसित करण्यात आला. 1820 पासून थॉमस मुनरो मद्रासचा गव्हर्नर म्हणून भारतात परतल्यानंतर या प्रणालीचा लक्षणीय विस्तार झाला. • जमीनदारांऐवजी ब्रिटिशांनी प्रत्येक गावाला पैसे द्यावे लागणारी रक्कम निश्चित करून थेट गावातून महसूल गोळा करण्यास सुरुवात केली. • यानंतर, त्यांनी प्रत्येक शेतकऱ्याचे किंवा रयतेचे स्वतंत्रपणे मूल्यांकन केले आणि अशा प्रकारे रयतवारी प्रणाली विकसित केली. • याने वैयक्तिक मालकी हक्क आंतरदेशीय तयार केले, परंतु हे जमीनदारांऐवजी शेतकर्‍यांकडे निहित होते. • या प्रणालीअंतर्गत, प्रत्येक 'नोंदणीकृत' जमीन धारकास जमीन मालक म्हणून मान्यता दिली जाते आणि राज्यात जमीन महसूल देण्यास जबाबदार धरले जाते. • प्रारंभिक महसूल जमाबंदीतील पक्षपातीपणा थॉमस मुन्रो (1820-27 मधील मद्रासचे गव्हर्नर) यांच्या लक्षात आला. • त्यांनी भूधारणेच्या एकूण उत्पादनाच्या 1/3 च्या आधारे प्रांताच्या सर्व भागात (कायमस्वरुपी स्थायिक क्षेत्र वगळता) रयतवारी प्रणाली वाढविली, ज्यामुळे दुर्दैवाने जवळजवळ संपूर्ण आर्थिक भाडे होते. • राज्याची मागणी पैशात निश्चित केली गेली आणि भूधारणेचा वास्तविक उत्पन्न किंवा बाजारातील प्रचलित किंमतींशी कोणताही संबंध नव्हता. म्हणूनच, विधान 2 योग्य नाही. • बॉम्बे प्रेसिडेन्सीमध्ये कंपनीने जमीनदार किंवा ग्रामीण समुदायांच्या निर्मूलनाच्या दृष्टीने रयतवारी प्रणालीच्या बाजूने निर्णय घेतला, जी त्यांचा नफा रोखू शकेल. म्हणूनच, विधान 1 योग्य आहे. • सरकार आणि शेतकरी यांच्यातील मध्यस्थ म्हणून रयतवारी पद्धतीने गावच्या उच्चवर्गीयांनाही काढून टाकले नाही. • मिरासदारांचे विशेषाधिकार असलेले भाडे आणि विशेष हक्क ओळखले गेले आणि ब्राह्मणांच्या जातीच्या विशेषाधिकारांचा आदर केला गेला, विद्यमान ग्रामीण सत्ता रचना फार काही बदलली गेली नाही आणि नवीन प्रणालीने ती त्याहूनही अधिक बळकट केली. • या संपूर्ण प्रक्रियेस प्रत्यक्षात एका औपनिवेशिक ज्ञानाने पाठिंबा दर्शविला होता, अधिकारी आणि तामिळ लेखकांनी सहकार्याने तयार केले होते, की वेलालासारख्या चांगल्या कृषी जातींचे मिरासीदार मूळ वसाहतवादी आणि चांगले शेती करणारे होते. • अशा रूढीवादी लोकांनी मिरासदारांसारख्या पारंपारिक गावातल्या उच्चभ्रूंना आळशी कृषी समुदायाच्या ब्रिटिश आदर्शांना महत्त्व दिले. म्हणूनच, विधान 3 योग्य नाही.
परीक्षेतील संभाव्य चूक / Exam Trap:

परीक्षेतील संभाव्य चूक: विद्यार्थी अनेकदा पर्याय 4 ('केवळ 1 आणि 2') आणि पर्याय 3 ('केवळ 1 आणि 3') यामध्ये गोंधळात पडतात. प्रश्न नीट वाचून संकल्पनेतील सूक्ष्म भेद लक्षात घेणे आवश्यक आहे.

स्मृती क्लृप्ती / Memory Booster & Mnemonic:

स्मृती क्लृप्ती: 'वर्ष 1792 = केवळ 1 आणि 3'. आधुनिक भारताच्या व महाराष्ट्राच्या इतिहासात वर्ष 1792 च्या संदर्भात 'केवळ 1 आणि 3' ही प्रमुख घटना / व्यक्तिमत्त्व लक्षात ठेवा.

पर्याय निर्मूलन पद्धत / Option Elimination Strategy:

🎯 पर्याय बाद पद्धत (Option Elimination Strategy): • पर्याय 1 ('केवळ 1'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'केवळ 1 आणि 3' हे ठरते. • पर्याय 2 ('केवळ 2 आणि 3'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'केवळ 1 आणि 3' हे ठरते. • पर्याय 4 ('केवळ 1 आणि 2'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'केवळ 1 आणि 3' हे ठरते. • निष्कर्ष: त्यामुळे उर्वरित पर्याय बाद होऊन अचूक उत्तर पर्याय 3 ('केवळ 1 आणि 3') निश्चित होते.

मोफत ऑनलाइन चाचणी उपलब्ध

MPSC संयुक्त पूर्व परीक्षा गट-ब — १००-प्रश्न संपूर्ण सराव मॉक टेस्ट 10

हा प्रश्न आणि यासारखे सर्व संभाव्य प्रश्न प्रत्यक्ष परीक्षेसारख्या वेळेत सोडवून तुमची अचूकता तपासा.

ही टेस्ट आता सोडवा

संबंधित महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Related Practice Questions):