MPSC Test Logo mpsctest.in
History British Rule, Administration & Land Policy FMT-01
पडताळलेले उत्तर (Verified)
MPSC सराव प्रश्न:

जमीनदारी व्यवस्थेबाबत खालीलपैकी कोणते विधान योग्य नाही?

Which of the following statements with regard to the Zamindari system is NOT CORRECT?

पर्याय (Options):
A

निश्चित भाडे किंवा भोगवटा हक्काची कोणतीही तरतूद न करता सदस्यांचे जमिनीचे हक्क कायमस्वरूपी निश्चित केले.

B

लॉर्ड कॉर्नवॉलिस यांनी 1793 मध्ये कायमधारा प्रणालीद्वारे याची ओळख करून दिली.

C

या प्रणालींतर्गत जमीन महसूल थेट शेतकऱ्यांकडून वसूल केला जात असे.

अचूक उत्तर (Official Answer)
D

बंगाल, बिहार आणि ओडिशामध्ये ते प्रचलित होते.

सविस्तर स्पष्टीकरण (Detailed Explanation): अचूक उत्तर: पर्याय (3)
योग्य उत्तर पर्याय 3 आहे. स्पष्टीकरण आणि महत्त्वाचे मुद्दे: • भारतात जमीन महसूल प्रणालीचे तीन प्रमुख प्रकार होते- • जमीनदारी प्रणाली • रयतवारी प्रणाली • महालवारी प्रणाली • जमीनदारी प्रणाली • लॉर्ड कॉर्नवॉलिस यांनी 1793 मध्ये कायमधारा प्रणालीद्वारे याची ओळख करून दिली. • शेतकऱ्यांसाठी निश्चित भाडे किंवा भोगवटा हक्काची कोणतीही तरतूद न करता सभासदांचे जमिनीचे हक्क कायमस्वरूपी निश्चित केले. • जमीनदार म्हटल्या जाणार्‍या मध्यस्थांमार्फत शेतकऱ्यांकडून जमीन महसूल गोळा केला जात असे. त्यांना जमिनीचे कायमस्वरूपी मालक म्हणून मान्यता मिळाली. म्हणून, विधान 3 अयोग्य आहे. • जमीनदारांद्वारे जमा केलेला एकूण जमीन महसूल अशा प्रकारे विभागला गेला की 1/10 जमीनदारांकडे आणि 10/11 सरकारकडे जात असे. • बंगाल, बिहार, ओडिशा, उत्तर प्रदेश, आंध्र प्रदेश आणि मध्य प्रदेश येथे ते प्रचलित होते. • जमीनदाराला दिलेले भाडे खूप अधिक असल्याने शेतकरी आणि शेतकरी अनेकदा कर्ज घेत आणि भाडे न भरल्याने त्यांना जमिनीतून बेदखल करण्यात येत असे. • रयतवारी प्रणाली - • 18 व्या शतकात कॅप्टन अलेक्झांडर रीड आणि थॉमस मुनरो यांनी त्याची रचना केली होती. • या प्रणाली अंतर्गत, जमिनीचा महसूल थेट शेतकऱ्यांद्वारे भरला जात असे, म्हणजे मध्यस्थ काढण्यात आले. • रयतवारी प्रणालीनुसार, प्रत्येक शेतकऱ्याला रयत म्हटले जायचे आणि जोपर्यंत त्यांनी भाडे दिले आहे तोपर्यंत त्यांना जमिनीचे पूर्ण अधिकार होते. • हे भारताच्या दक्षिण भागात प्रचलित होते आणि प्रथम तामिळनाडूमध्ये सादर केले गेले आणि नंतर ते महाराष्ट्र, पंजाब, कुर्ग आणि आसाममध्ये विस्तारले गेले. • महालवारी प्रणाली- • बंगालच्या उत्तर-पश्चिम प्रांतांमध्ये 1822 मध्ये होल्ट मॅकेन्झीने त्याची रचना केली होती. • संपूर्ण गावाच्या वतीने गावप्रमुखाने शेतकऱ्यांकडून जमीन महसूल गोळा केला. • संपूर्ण गाव 'महाल' नावाच्या एका मोठ्या एककामध्ये रूपांतरित केले गेले आणि महसूल भरण्यासाठी एक एकक मानले गेले. • महसूल वेळोवेळी सुधारित केला गेला आणि तो कायमस्वरूपी निश्चित केला गेला नाही. • नंतर ते लॉर्ड विल्यम बेंटिक यांनी आग्रा आणि अवध येथे लोकप्रिय केले.
परीक्षेतील संभाव्य चूक / Exam Trap:

परीक्षेतील संभाव्य चूक: प्रश्नात 'नाही / अयोग्य' असा नकारात्मक शब्द विचारला आहे. अनेक विद्यार्थी घाईत सकारात्मक विधान समजून चुकीचा पर्याय निवडतात. येथे 'या प्रणालींतर्गत जमीन महसूल थेट शेतकऱ्यांकडून वसूल केला जात असे.' हे अचूक उत्तर आहे.

स्मृती क्लृप्ती / Memory Booster & Mnemonic:

स्मृती क्लृप्ती: 'वर्ष 1793 = या प्रणालींतर्गत जमीन महसूल थेट शेतकऱ्यांकडून वसूल केला जात असे.'. आधुनिक भारताच्या व महाराष्ट्राच्या इतिहासात वर्ष 1793 च्या संदर्भात 'या प्रणालींतर्गत जमीन महसूल थेट शेतकऱ्यांकडून वसूल केला जात असे.' ही प्रमुख घटना / व्यक्तिमत्त्व लक्षात ठेवा.

पर्याय निर्मूलन पद्धत / Option Elimination Strategy:

🎯 पर्याय बाद पद्धत (Option Elimination Strategy): • पर्याय 1 ('निश्चित भाडे किंवा भोगवटा हक्काची कोणतीही तरतूद न करता सदस्यांचे जमिनीचे हक्क कायमस्वरूपी निश्चित केले.'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'या प्रणालींतर्गत जमीन महसूल थेट शेतकऱ्यांकडून वसूल केला जात असे.' हे ठरते. • पर्याय 2 ('लॉर्ड कॉर्नवॉलिस यांनी 1793 मध्ये कायमधारा प्रणालीद्वारे याची ओळख करून दिली.'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'या प्रणालींतर्गत जमीन महसूल थेट शेतकऱ्यांकडून वसूल केला जात असे.' हे ठरते. • पर्याय 4 ('बंगाल, बिहार आणि ओडिशामध्ये ते प्रचलित होते.'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'या प्रणालींतर्गत जमीन महसूल थेट शेतकऱ्यांकडून वसूल केला जात असे.' हे ठरते. • निष्कर्ष: त्यामुळे उर्वरित पर्याय बाद होऊन अचूक उत्तर पर्याय 3 ('या प्रणालींतर्गत जमीन महसूल थेट शेतकऱ्यांकडून वसूल केला जात असे.') निश्चित होते.

मोफत ऑनलाइन चाचणी उपलब्ध

MPSC संयुक्त पूर्व परीक्षा गट-ब — १००-प्रश्न संपूर्ण सराव मॉक टेस्ट 10

हा प्रश्न आणि यासारखे सर्व संभाव्य प्रश्न प्रत्यक्ष परीक्षेसारख्या वेळेत सोडवून तुमची अचूकता तपासा.

ही टेस्ट आता सोडवा

संबंधित महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Related Practice Questions):