MPSC Test Logo mpsctest.in
History Early Nationalism & Congress Era (1885-1919) FMT-01
पडताळलेले उत्तर (Verified)
MPSC सराव प्रश्न:

रयतवारी पद्धत, ज्यामध्ये शेतकऱ्यांना वार्षिक कर थेट सरकारकडे भरावा लागत असे, तो प्रामुख्याने खालीलपैकी कोणत्या प्रांतात सुरू करण्यात आला?

The Ryotwari Settlement, in which cultivators had to pay annual taxes directly to the government, was primarily introduced in which of the following provinces?

पर्याय (Options):
A

मध्य प्रांत

B

आसाम आणि बंगाल

C

मद्रास आणि बॉम्बे

अचूक उत्तर (Official Answer)
D

पंजाब

सविस्तर स्पष्टीकरण (Detailed Explanation): अचूक उत्तर: पर्याय (3)
बरोबर उत्तर मद्रास आणि बॉम्बे आहे. स्पष्टीकरण आणि महत्त्वाचे मुद्दे: • रयतवारी पद्धत ही भारतातील ब्रिटिश राजवटीच्या काळात मद्रास आणि बॉम्बे प्रांतात लागू करण्यात आली होती. • या पद्धतीअंतर्गत, शेतकरी किंवा शेतकऱ्यांना दरवर्षी थेट सरकारला कर भरावा लागत असे, जमीनदारी पद्धतीच्या विपरीत, जिथे ते मध्यस्थ किंवा जमीनदारांकडे कर भरत असत. • रयतवारी पद्धत लहान आणि सीमांत शेतकऱ्यांसाठी अधिक फायदेशीर मानली जात होती कारण त्यांचा सरकारशी थेट संपर्क होता आणि ते त्यांच्या उत्पादन आणि उत्पन्नावर करांच्या रकमेवर वाटाघाटी करू शकत होते. • या पद्धतीने सरकारसाठी कृषी उत्पादकता आणि राजस्व वाढण्यास मदत झाली. • तथापि, काही प्रकरणांमध्ये, विशेषतः दुष्काळ आणि पीक नुकसानीच्या वेळी, ही पद्धत शेतकऱ्यांसाठी शोषणकारी असल्याची टीका करण्यात आली होती. पूरक माहिती: • मध्य प्रांत मुख्यतः जमीनदारी पद्धती अंतर्गत शासित होता, जिथे मध्यस्थ शेतकऱ्यांकडून कर गोळा करत होते आणि सरकारकडे निश्चित रक्कम देत होते. • आसाम आणि बंगाल प्रांतांमध्ये जमीनदारी आणि महालवारी पद्धतींचे मिश्रण होते, जिथे कर किंवा मध्यस्थांकडून किंवा थेट शेतकऱ्यांकडून गावस्तरीय समित्यांद्वारे कर वसूल केले जात होते. • पंजाब प्रांतात प्रामुख्याने महालवारी पद्धत होती, जिथे मोठे जमीनदार शेतकऱ्यांकडून कर गोळा करत होते आणि सरकारकडे निश्चित रक्कम देत होते.
परीक्षेतील संभाव्य चूक / Exam Trap:

परीक्षेतील संभाव्य चूक: विद्यार्थी अनेकदा पर्याय 4 ('पंजाब') आणि पर्याय 3 ('मद्रास आणि बॉम्बे') यामध्ये गोंधळात पडतात. प्रश्न नीट वाचून संकल्पनेतील सूक्ष्म भेद लक्षात घेणे आवश्यक आहे.

स्मृती क्लृप्ती / Memory Booster & Mnemonic:

स्मृती क्लृप्ती: 'कालानुक्रम = मद्रास आणि बॉम्बे'. आधुनिक भारताच्या व महाराष्ट्राच्या इतिहासात कालानुक्रम च्या संदर्भात 'मद्रास आणि बॉम्बे' ही प्रमुख घटना / व्यक्तिमत्त्व लक्षात ठेवा.

पर्याय निर्मूलन पद्धत / Option Elimination Strategy:

🎯 पर्याय बाद पद्धत (Option Elimination Strategy): • पर्याय 1 ('मध्य प्रांत'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'मद्रास आणि बॉम्बे' हे ठरते. • पर्याय 2 ('आसाम आणि बंगाल'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'मद्रास आणि बॉम्बे' हे ठरते. • पर्याय 4 ('पंजाब'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'मद्रास आणि बॉम्बे' हे ठरते. • निष्कर्ष: त्यामुळे उर्वरित पर्याय बाद होऊन अचूक उत्तर पर्याय 3 ('मद्रास आणि बॉम्बे') निश्चित होते.

मोफत ऑनलाइन चाचणी उपलब्ध

MPSC संयुक्त पूर्व परीक्षा गट-ब — १००-प्रश्न संपूर्ण सराव मॉक टेस्ट 09

हा प्रश्न आणि यासारखे सर्व संभाव्य प्रश्न प्रत्यक्ष परीक्षेसारख्या वेळेत सोडवून तुमची अचूकता तपासा.

ही टेस्ट आता सोडवा

संबंधित महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Related Practice Questions):