MPSC Test Logo mpsctest.in
History British Rule, Administration & Land Policy FMT-01
पडताळलेले उत्तर (Verified)
MPSC सराव प्रश्न:

भारतीय वस्त्रोद्योगाला भेदभावपूर्ण व्यापारी पद्धतींना सामोरे जावे लागले होते. ब्रिटिश राजवटीत खालीलपैकी कोणत्या धोरणांमुळे भारतीय वस्त्रोद्योगाचे नुकसान झाले होते?

The Indian textile industry was subjected to discriminatory trade practices. Which of the following policies harmed the Indian textile industry under British rule?

पर्याय (Options):
A

आयात आणि निर्यातीवरील समान शुल्क

B

ब्रिटनला होणाऱ्या भारतीय निर्यातीवर जास्त शुल्क आकारणी

अचूक उत्तर (Official Answer)
C

भारतांतर्गत मुक्त व्यापार

D

निर्यात अनुदान

सविस्तर स्पष्टीकरण (Detailed Explanation): अचूक उत्तर: पर्याय (2)
योग्य उत्तर ब्रिटनला होणाऱ्या भारतीय निर्यातीवर जास्त शुल्क आकारणी आहे. स्पष्टीकरण आणि महत्त्वाचे मुद्दे: • ब्रिटिश वसाहतवादी धोरणांनी ब्रिटनला होणाऱ्या भारतीय कापड निर्यातीवर मोठ्या प्रमाणात शुल्क आणि कर लादले होते, ज्यामुळे ब्रिटीश बाजारपेठेत भारतीय वस्तू कमी स्पर्धात्मक बनल्या. • या भेदभावपूर्ण व्यापार पद्धती भारतीय वस्त्रोद्योगाच्या खर्चावर ब्रिटिश वस्त्रोद्योगाला प्रोत्साहन देण्यासाठी तयार करण्यात आल्या होत्या. • उच्च शुल्क आकारल्यामुळे भारतीय कापड निर्यातीत लक्षणीय घट झाली, जी एकेकाळी त्यांच्या गुणवत्ता, कारागिरी आणि विशिष्टतेसाठी जागतिक स्तरावर प्रसिद्ध होती. • भारतीय विणकर आणि कारागिरांना त्यांच्या मालाची मागणी कमी झाल्यामुळे गंभीर अडचणींचा सामना करावा लागला, परिणामी मोठ्या प्रमाणात बेरोजगारी आणि आर्थिक संकट निर्माण झाले. • या धोरणामुळे भारतीय ग्राहकांना ब्रिटिश-उत्पादित वस्तू खरेदी करण्यास भाग पाडले गेले, ज्या भारतात महत्त्वपूर्ण शुल्काशिवाय आयात केल्या जात होत्या, ज्यामुळे ब्रिटिश अर्थव्यवस्थेला आणखी फायदा झाला. • या शोषणाने वसाहतवादी काळात भारताच्या औद्योगिकीकरणात योगदान दिले, कारण वस्त्रोद्योगासारखे पारंपारिक उद्योग जाणूनबुजून कमकुवत केले गेले. • या धोरणांच्या भारताच्या अर्थव्यवस्थेवरील प्रतिकूल परिणामामुळे ब्रिटिश वसाहतवादी राजवटीचे शोषणकारी स्वरूप आणि आर्थिक स्वातंत्र्याची गरज अधोरेखित झाली. पूरक माहिती: • आयात आणि निर्यातीवर समान शुल्क • हा पर्याय अयोग्य आहे, कारण ब्रिटिशांनी समान शुल्क लादले नाही. त्यांनी जाणूनबुजून असमान आणि भेदभावपूर्ण शुल्क लादले, ज्यामुळे त्यांच्या स्वतःच्या उद्योगांना फायदा झाला. • भारतांतर्गत मुक्त व्यापार • भारतांतर्गत मुक्त व्यापार फायदेशीर वाटत असला तरी, ब्रिटिश राजवटीत, ही संकल्पना भारतीय उद्योगांना आधार देण्याऐवजी ब्रिटिश आर्थिक हितासाठी वापरली गेली. • भारतीय उत्पादकांना कवडीमोल ब्रिटिश आयातीपासून स्पर्धा करावी लागली, जे अनेकदा भारतीय बाजारपेठेत कमी किमतीत विकले जात होते. • निर्यात अनुदान • ब्रिटिशांनी भारतीय कापडासाठी निर्यात अनुदान दिले नाही. त्याऐवजी, त्यांनी भारतीय निर्यातीला दडपण्यासाठी आणि ब्रिटिश उत्पादनांना प्रोत्साहन देण्यासाठी निर्बंध आणि उच्च शुल्क लादले.
परीक्षेतील संभाव्य चूक / Exam Trap:

परीक्षेतील संभाव्य चूक: विद्यार्थी अनेकदा पर्याय 3 ('भारतांतर्गत मुक्त व्यापार') आणि पर्याय 2 ('ब्रिटनला होणाऱ्या भारतीय निर्यातीवर जास्त शुल्क आकारणी') यामध्ये गोंधळात पडतात. प्रश्न नीट वाचून संकल्पनेतील सूक्ष्म भेद लक्षात घेणे आवश्यक आहे.

स्मृती क्लृप्ती / Memory Booster & Mnemonic:

स्मृती क्लृप्ती: 'कालानुक्रम = ब्रिटनला होणाऱ्या भारतीय निर्यातीवर जास्त शुल्क आकारणी'. आधुनिक भारताच्या व महाराष्ट्राच्या इतिहासात कालानुक्रम च्या संदर्भात 'ब्रिटनला होणाऱ्या भारतीय निर्यातीवर जास्त शुल्क आकारणी' ही प्रमुख घटना / व्यक्तिमत्त्व लक्षात ठेवा.

पर्याय निर्मूलन पद्धत / Option Elimination Strategy:

🎯 पर्याय बाद पद्धत (Option Elimination Strategy): • पर्याय 1 ('आयात आणि निर्यातीवरील समान शुल्क'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'ब्रिटनला होणाऱ्या भारतीय निर्यातीवर जास्त शुल्क आकारणी' हे ठरते. • पर्याय 3 ('भारतांतर्गत मुक्त व्यापार'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'ब्रिटनला होणाऱ्या भारतीय निर्यातीवर जास्त शुल्क आकारणी' हे ठरते. • पर्याय 4 ('निर्यात अनुदान'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'ब्रिटनला होणाऱ्या भारतीय निर्यातीवर जास्त शुल्क आकारणी' हे ठरते. • निष्कर्ष: त्यामुळे उर्वरित पर्याय बाद होऊन अचूक उत्तर पर्याय 2 ('ब्रिटनला होणाऱ्या भारतीय निर्यातीवर जास्त शुल्क आकारणी') निश्चित होते.

मोफत ऑनलाइन चाचणी उपलब्ध

MPSC संयुक्त पूर्व परीक्षा गट-ब — १००-प्रश्न संपूर्ण सराव मॉक टेस्ट 09

हा प्रश्न आणि यासारखे सर्व संभाव्य प्रश्न प्रत्यक्ष परीक्षेसारख्या वेळेत सोडवून तुमची अचूकता तपासा.

ही टेस्ट आता सोडवा

संबंधित महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Related Practice Questions):