MPSC Test Logo mpsctest.in
History Early Nationalism & Congress Era (1885-1919) FMT-01
पडताळलेले उत्तर (Verified)
MPSC सराव प्रश्न:

वसाहतवादी राजवटीत भारताच्या राष्ट्रीय आणि दरडोई उत्पन्नाच्या अंदाजांबाबत खालीलपैकी कोणते विधान बरोबर आहे?

Which of the following statements regarding the estimation of India’s national and per capita income during the colonial rule is correct?

पर्याय (Options):
A

वसाहतवादी सरकारने भारताच्या राष्ट्रीय आणि दरडोई उत्पन्नाचा अंदाज घेण्यासाठी कधीही प्रामाणिक प्रयत्न केले नाहीत.

अचूक उत्तर (Official Answer)
B

वसाहतवादी सरकारने दरवर्षी प्रामाणिकपणे भारताच्या राष्ट्रीय आणि दरडोई उत्पन्नाचा अंदाज लावला.

C

वसाहतवादी सरकारने भारताच्या दरडोई उत्पन्नाचा अंदाज लावला पण राष्ट्रीय उत्पन्नाकडे दुर्लक्ष केले.

D

वसाहतवादी सरकारने भारताच्या राष्ट्रीय उत्पन्नाचा अंदाज लावला पण दरडोई उत्पन्नाकडे दुर्लक्ष केले.

सविस्तर स्पष्टीकरण (Detailed Explanation): अचूक उत्तर: पर्याय (1)
योग्य उत्तर वसाहतवादी सरकारने भारताच्या राष्ट्रीय आणि दरडोई उत्पन्नाचा अंदाज घेण्यासाठी कधीही प्रामाणिक प्रयत्न केले नाहीत हे आहे. स्पष्टीकरण आणि महत्त्वाचे मुद्दे: • वसाहतवादी सरकारने भारताच्या आर्थिक स्थिती समजून घेण्यात फारसा रस दाखवला नाही. भारताच्या आर्थिक आकडेवारीचा सखोल अभ्यास करण्याऐवजी संसाधनांचे शोषण आणि नियंत्रण ठेवण्यावर त्यांचा अधिक भर होता. • भारताचे राष्ट्रीय उत्पन्न किंवा दरडोई उत्पन्न मोजण्यासाठी कोणतीही पद्धतशीर किंवा प्रामाणिक प्रयत्न केले गेले नाहीत. या विषयांवर जे काही काम झाले ते बहुतेक भारतीय अर्थशास्त्रज्ञ आणि विद्वानांनी वसाहतवादी काळात सुरू केले. • दादाभाई नौरोजी यांसारख्या भारतीय अर्थशास्त्रज्ञांनी वसाहतवादी राजवटीत भारताच्या राष्ट्रीय उत्पन्नाची गणना करण्याचा प्रयत्न केला. त्यांचे कार्य पथदर्शी असले तरी, त्याला वसाहतवादी सरकारचा पाठिंबा नव्हता. म्हणून, वसाहतवादी सरकारने भारताच्या उत्पन्नाचा प्रामाणिकपणे अंदाज लावला नाही. • विधान 2 अयोग्य आहे कारण वसाहतवादी सरकारने भारताच्या राष्ट्रीय आणि दरडोई उत्पन्नाची वार्षिक गणना कधीही केली नाही. • विधान 3 देखील अयोग्य आहे कारण वसाहतवादी सरकारने दरडोई उत्पन्नाचा अंदाज लावण्यावर लक्ष केंद्रित केले नाही. भारतीय लोकांचे आर्थिक कल्याण त्यांच्या प्राधान्यक्रमांमध्ये नव्हते. • विधान 4 देखील अयोग्य आहे कारण वसाहतवादी सरकारने भारताच्या राष्ट्रीय उत्पन्नाचा किंवा दरडोई उत्पन्नाचा पद्धतशीरपणे अंदाज लावला नाही. • म्हणून, योग्य उत्तर आहे वसाहतवादी सरकारने भारताच्या राष्ट्रीय आणि दरडोई उत्पन्नाचा अंदाज घेण्यासाठी कधीही प्रामाणिक प्रयत्न केले नाहीत.. पूरक माहिती: • वसाहतवादी राजवटीतील आर्थिक शोषण: • ब्रिटिश वसाहतवादी सरकारने भारतीय लोकांच्या कल्याणाकडे लक्ष देण्याऐवजी संसाधन काढणे आणि आर्थिक शोषणाला प्राधान्य दिले. • "पॉव्हर्टी अँड अन-ब्रिटिश रूल इन इंडिया" या पुस्तकात दादाभाई नौरोजी यांनी स्पष्ट केल्यानुसार, ड्रेन थिअरी सारख्या धोरणांद्वारे भारताची संपत्ती पद्धतशीरपणे लुटली गेली. • भारतीय अर्थशास्त्रज्ञांचे प्रयत्न: • दादाभाई नौरोजी, आर.सी. देसाई आणि विल्यम डिग्बी यांसारख्या भारतीय अर्थशास्त्रज्ञांनी वसाहतवादी राजवटीत भारताच्या उत्पन्नाचा अंदाज लावण्याचा प्रयत्न केला. • दादाभाई नौरोजी यांनी उपलब्ध आकडेवारी वापरून भारताच्या राष्ट्रीय उत्पन्नाची गणना केली आणि ब्रिटिश धोरणांमुळे झालेल्या गरिबीवर प्रकाश टाकला. • ब्रिटिश धोरणांचा प्रभाव: • उत्पन्नाच्या आकडेवारीच्या अभावामुळे ब्रिटिश धोरणांचा खरा प्रभाव मोजणे कठीण झाले, परंतु त्याचे दृश्य परिणाम म्हणजे मोठ्या प्रमाणावर गरिबी, दुष्काळ आणि आर्थिक स्थिरता. • विश्वसनीय उत्पन्न आकडेवारी नसल्यामुळे स्वातंत्र्यानंतर आर्थिक सुधारणांसाठी योजना बनवण्याच्या प्रयत्नांनाही अडथळा आला. महत्त्वाची टीप: • वसाहतवादी आर्थिक धोरणांची प्रमुख वैशिष्ट्ये: • ब्रिटिश उद्योगांसाठी कच्चा माल (उदा. कापूस, ताग) यांसारख्या संसाधनांच्या काढण्यावर लक्ष केंद्रित केले. • भारतीय कल्याणासाठी पायाभूत सुविधांच्या विकासाकडे दुर्लक्ष केले, मुख्यतः ब्रिटिश व्यावसायिक हितांसाठी गुंतवणूक (रेल्वे, बंदरे). • राष्ट्रीय उत्पन्न अंदाजाचे महत्त्व: • राष्ट्रीय आणि दरडोई उत्पन्नाचा अंदाज हा देशाच्या आर्थिक आरोग्यासाठी आणि विकासासाठी धोरणे आखण्यासाठी महत्त्वाचा आहे. • स्वतंत्र्यानंतर, भारताने राष्ट्रीय नमुना सर्वेक्षण कार्यालय (NSSO) आणि केंद्रीय सांख्यिकी संस्था (CSO) यांसारख्या संस्थांद्वारे राष्ट्रीय उत्पन्नाचा अंदाज घेण्यासाठी पद्धतशीर प्रयत्न सुरू केले.
परीक्षेतील संभाव्य चूक / Exam Trap:

परीक्षेतील संभाव्य चूक: विद्यार्थी अनेकदा पर्याय 2 ('वसाहतवादी सरकारने दरवर्षी प्रामाणिकपणे भारताच्या राष्ट्रीय आणि दरडोई उत्पन्नाचा अंदाज लावला.') आणि पर्याय 1 ('वसाहतवादी सरकारने भारताच्या राष्ट्रीय आणि दरडोई उत्पन्नाचा अंदाज घेण्यासाठी कधीही प्रामाणिक प्रयत्न केले नाहीत.') यामध्ये गोंधळात पडतात. प्रश्न नीट वाचून संकल्पनेतील सूक्ष्म भेद लक्षात घेणे आवश्यक आहे.

स्मृती क्लृप्ती / Memory Booster & Mnemonic:

स्मृती क्लृप्ती: 'कालानुक्रम = वसाहतवादी सरकारने भारताच्या राष्ट्रीय आणि दरडोई उत्पन्नाचा अंदाज घेण्यासाठी कधीही प्रामाणिक प्रयत्न केले नाहीत.'. आधुनिक भारताच्या व महाराष्ट्राच्या इतिहासात कालानुक्रम च्या संदर्भात 'वसाहतवादी सरकारने भारताच्या राष्ट्रीय आणि दरडोई उत्पन्नाचा अंदाज घेण्यासाठी कधीही प्रामाणिक प्रयत्न केले नाहीत.' ही प्रमुख घटना / व्यक्तिमत्त्व लक्षात ठेवा.

पर्याय निर्मूलन पद्धत / Option Elimination Strategy:

🎯 पर्याय बाद पद्धत (Option Elimination Strategy): • पर्याय 2 ('वसाहतवादी सरकारने दरवर्षी प्रामाणिकपणे भारताच्या राष्ट्रीय आणि दरडोई उत्पन्नाचा अंदाज लावला.'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'वसाहतवादी सरकारने भारताच्या राष्ट्रीय आणि दरडोई उत्पन्नाचा अंदाज घेण्यासाठी कधीही प्रामाणिक प्रयत्न केले नाहीत.' हे ठरते. • पर्याय 3 ('वसाहतवादी सरकारने भारताच्या दरडोई उत्पन्नाचा अंदाज लावला पण राष्ट्रीय उत्पन्नाकडे दुर्लक्ष केले.'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'वसाहतवादी सरकारने भारताच्या राष्ट्रीय आणि दरडोई उत्पन्नाचा अंदाज घेण्यासाठी कधीही प्रामाणिक प्रयत्न केले नाहीत.' हे ठरते. • पर्याय 4 ('वसाहतवादी सरकारने भारताच्या राष्ट्रीय उत्पन्नाचा अंदाज लावला पण दरडोई उत्पन्नाकडे दुर्लक्ष केले.'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'वसाहतवादी सरकारने भारताच्या राष्ट्रीय आणि दरडोई उत्पन्नाचा अंदाज घेण्यासाठी कधीही प्रामाणिक प्रयत्न केले नाहीत.' हे ठरते. • निष्कर्ष: त्यामुळे उर्वरित पर्याय बाद होऊन अचूक उत्तर पर्याय 1 ('वसाहतवादी सरकारने भारताच्या राष्ट्रीय आणि दरडोई उत्पन्नाचा अंदाज घेण्यासाठी कधीही प्रामाणिक प्रयत्न केले नाहीत.') निश्चित होते.

मोफत ऑनलाइन चाचणी उपलब्ध

MPSC संयुक्त पूर्व परीक्षा गट-ब — १००-प्रश्न संपूर्ण सराव मॉक टेस्ट 09

हा प्रश्न आणि यासारखे सर्व संभाव्य प्रश्न प्रत्यक्ष परीक्षेसारख्या वेळेत सोडवून तुमची अचूकता तपासा.

ही टेस्ट आता सोडवा

संबंधित महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Related Practice Questions):