MPSC Test Logo mpsctest.in
History British Rule, Administration & Land Policy FMT-01
पडताळलेले उत्तर (Verified)
MPSC सराव प्रश्न:

प्लासीची लढाई 1757 मध्ये रॉबर्ट क्लाइव्ह यांच्या नेतृत्वाखालील ब्रिटिश सैन्याने आणि बंगालच्या नवाबांनी _____ यांच्यात झाली.

The Battle of Plassey 1757 was fought between the British forces led by Robert Clive and the Nawab of Bengal _____.

पर्याय (Options):
A

शाह आलम II

B

अलीवर्दी खान

C

सरफराज खान

D

सिराज-उद-दौला

अचूक उत्तर (Official Answer)
सविस्तर स्पष्टीकरण (Detailed Explanation): अचूक उत्तर: पर्याय (4)
या प्रश्नाचे योग्य उत्तर सिराज-उद-दौला आहे. महत्वाचे मुद्दे • प्लासीची लढाई 23 जून 1757 रोजी ब्रिटिश ईस्ट इंडिया कंपनी, रॉबर्ट क्लाइव्ह यांच्या नेतृत्वाखाली आणि बंगालचे नवाब सिराज-उद-दौला यांच्या सैन्यादरम्यान झाली. • या लढाईने भारतीय इतिहासात एक महत्त्वाचा टप्पा दर्शविला, कारण यामुळे भारतातील ब्रिटिश वसाहतवादी राजवटीचा पाया घातला गेला. • सिराज-उद-दौला हे बंगालचे शेवटचे स्वतंत्र नवाब होते आणि ब्रिटिशांकडून झालेल्या त्यांच्या पराभवामुळे बंगाल ब्रिटिशांच्या विस्तारासाठी एक महत्वाचा तळ बनला. म्हणून, योग्य उत्तर सिराज-उद-दौला आहे. • सिराज-उद-दौलाचा सेनापती मीर जाफर याने विश्वासघात केल्यामुळे या लढाईवर परिणाम झाला, जो पुढचा नवाब बनण्याच्या आश्वासनावर ब्रिटिशांना सामील झाला. • ब्रिटिशांनी भारतीय शासकांमधील अंतर्गत मतभेदांचा फायदा घेत नवाबच्या सैन्यावर मात करण्यासाठी त्यांच्या राजकीय आणि लष्करी धोरणांचा वापर केला. म्हणून, या लढाईचे महत्त्व तिच्या राजकीय परिणामांमध्ये आहे. • प्लासीच्या विजयामुळे ब्रिटिश ईस्ट इंडिया कंपनीला बंगालच्या विशाल संसाधनांवर नियंत्रण मिळाले, ज्यामुळे त्यांचे भारतातील आर्थिक वर्चस्व वाढले. • या लढाईने भारतातील ब्रिटिश साम्राज्यवादची सुरुवात देखील दर्शविली, ज्यामुळे अखेरीस ब्रिटिश राजवट स्थापन झाली. म्हणून, प्लासीची लढाई ही भारतीय इतिहासातील एक महत्त्वपूर्ण घटना आहे. अतिरिक्त माहिती • सिराज-उद-दौला: • सिराज-उद-दौला 1756 ते 1757 पर्यंत बंगालचा नवाब होता. ब्रिटिश विस्ताराच्या विरोधात त्यांनी केलेल्या प्रतिकारामुळे आणि प्लासीच्या लढाईतील भूमिकेमुळे तो ओळखला जातो. • त्याने ब्रिटिश ईस्ट इंडिया कंपनीच्या व्यापार विशेषाधिकारांच्या गैरवापराला आणि बंगालमधील वसाहतींच्या तटबंदीला विरोध केला, ज्यामुळे ब्रिटिशांशी त्याचा संघर्ष झाला. • रॉबर्ट क्लाइव्ह: • रॉबर्ट क्लाइव्ह हा एक ब्रिटिश लष्करी अधिकारी आणि प्रशासक होता ज्याने भारतात ब्रिटिश वर्चस्व स्थापित करण्यात महत्त्वपूर्ण भूमिका बजावली. • प्लासीच्या लढाईत विजय मिळवण्यासाठी त्याने राजकीय युती, लाचखोरी आणि विश्वासघात यांचा उपयोग केला. • प्लासीनंतर क्लाइव्ह बंगालचा वास्तविक शासक बनला आणि त्याने भारतातील ब्रिटिश प्रशासनाचा पाया घातला. • मीर जाफर: • मीर जाफरने सिराज-उद-दौलाशी विश्वासघात केला आणि लढाई दरम्यान ब्रिटिशांना साथ दिली. त्या बदल्यात, ब्रिटिशांनी त्याला बंगालचा नवाब बनवले. • प्लासीच्या लढाईत सिराज-उद-दौलाचा पराभव होण्याचे हे एक कारण मानले जाते. • लढाईचा प्रभाव: • ब्रिटिश ईस्ट इंडिया कंपनीने बंगालवर नियंत्रण मिळवले, ज्यामुळे त्यांना त्यांच्या कार्यांसाठी प्रचंड महसूल आणि संसाधने काढता आली. • याने भारतात ब्रिटिश वसाहतवादी वर्चस्वाची सुरुवात केली, जी 1947 पर्यंत टिकली. महत्वाचे मुद्दे • प्लासीच्या लढाईचे महत्त्व: • या लढाईने भारतात ब्रिटिश राजवटीची प्रभावीपणे सुरुवात केली. • याने भारतीय शासकांची असुरक्षितता उघड केली, विशेषत: एकतेचा अभाव आणि अंतर्गत विश्वासघात. • आर्थिक परिणाम: • ब्रिटिश ईस्ट इंडिया कंपनीला बंगालच्या महसुलावर प्रवेश मिळाला, ज्यामुळे त्यांना भारतातील त्यांच्या विस्तारासाठी वित्तपुरवठा करण्यास मदत झाली. • बंगालच्या संसाधनांवर नियंत्रण ठेवल्याने ब्रिटिशांना भारतातील त्यांची लष्करी आणि प्रशासकीय उपस्थिती मजबूत करण्यास परवानगी मिळाली. • राजकीय परिणाम: • या लढाईने ब्रिटिश वर्चस्व स्थापित केले आणि भारतातील त्यांच्या पुढील विजयांचा मार्ग मोकळा केला. • याने प्रादेशिक शक्तींचा ऱ्हास आणि भारतीय उपखंडात ब्रिटिश साम्राज्यवादचा उदय दर्शविला.
परीक्षेतील संभाव्य चूक / Exam Trap:

परीक्षेतील संभाव्य चूक: विद्यार्थी अनेकदा पर्याय 1 ('शाह आलम II') आणि पर्याय 4 ('सिराज-उद-दौला') यामध्ये गोंधळात पडतात. प्रश्न नीट वाचून संकल्पनेतील सूक्ष्म भेद लक्षात घेणे आवश्यक आहे.

स्मृती क्लृप्ती / Memory Booster & Mnemonic:

स्मृती क्लृप्ती: 'वर्ष 1757 = सिराज-उद-दौला'. आधुनिक भारताच्या व महाराष्ट्राच्या इतिहासात वर्ष 1757 च्या संदर्भात 'सिराज-उद-दौला' ही प्रमुख घटना / व्यक्तिमत्त्व लक्षात ठेवा.

पर्याय निर्मूलन पद्धत / Option Elimination Strategy:

🎯 पर्याय बाद पद्धत (Option Elimination Strategy): • पर्याय 1 ('शाह आलम II'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'सिराज-उद-दौला' हे ठरते. • पर्याय 2 ('अलीवर्दी खान'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'सिराज-उद-दौला' हे ठरते. • पर्याय 3 ('सरफराज खान'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'सिराज-उद-दौला' हे ठरते. • निष्कर्ष: त्यामुळे उर्वरित पर्याय बाद होऊन अचूक उत्तर पर्याय 4 ('सिराज-उद-दौला') निश्चित होते.

मोफत ऑनलाइन चाचणी उपलब्ध

MPSC संयुक्त पूर्व परीक्षा गट-ब — १००-प्रश्न संपूर्ण सराव मॉक टेस्ट 09

हा प्रश्न आणि यासारखे सर्व संभाव्य प्रश्न प्रत्यक्ष परीक्षेसारख्या वेळेत सोडवून तुमची अचूकता तपासा.

ही टेस्ट आता सोडवा

संबंधित महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Related Practice Questions):