MPSC Test Logo mpsctest.in
History Press, Education & Cultural Awakening FMT-01
पडताळलेले उत्तर (Verified)
MPSC सराव प्रश्न:

भारतीय राष्ट्रवादावर इंग्रजी शिक्षण आणि पाश्चात्त्य विचारांचा काय परिणाम झाला?

What was the effect of English education and western thought on Indian nationalism?

पर्याय (Options):
A

जातिवादाला पाठिंबा दिला

B

फाळणीला प्रोत्साहन दिले

C

राष्ट्रीय जागृती घडवली

अचूक उत्तर (Official Answer)
D

राष्ट्रवाद दडपला

सविस्तर स्पष्टीकरण (Detailed Explanation): अचूक उत्तर: पर्याय (3)
योग्य उत्तर आहे राष्ट्रीय जागृती घडवली. महत्वाचे मुद्दे • इंग्रजी शिक्षण आणि पाश्चात्त्य विचारांच्या संपर्कामुळे भारतीयांना स्वातंत्र्य, समानता, बंधुता, लोकशाही आणि मानवाधिकार यांसारख्या संकल्पनांची ओळख झाली. • या मूल्यांनी अनेक भारतीय नेते आणि सुधारकांना देशातील प्रचलित सामाजिक आणि राजकीय विषमतेवर प्रश्नचिन्ह उभे करण्यास प्रवृत्त केले. • इंग्रजी शिक्षणामुळे भारतीयांना आधुनिक राजकीय विचारसरणी आत्मसात करण्यास आणि स्व-शासन आणि स्वातंत्र्याचे महत्त्व समजून घेण्यास मदत झाली. • भारतीय बुद्धीजीवी म्हणून ओळखल्या जाणार्‍या शिक्षित भारतीयांच्या वर्गाच्या उदयाने राष्ट्रवादाच्या भावनेला प्रोत्साहन देण्यात महत्त्वपूर्ण भूमिका बजावली. • याने भारतीयांना औपनिवेशिक शोषणाला आव्हान देण्यासाठी आणि त्यांची राष्ट्रीय ओळख स्थापित करण्यासाठी साधने प्रदान केली. • पाश्चात्त्य विचार आणि भारताच्या समृद्ध सांस्कृतिक वारशामुळे भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस सारख्या संघटनांची स्थापना झाली, जी भारतीय स्वातंत्र्य चळवळीची अग्रणी बनली. • बाळ गंगाधर टिळक, दादाभाई नौरोजी, गोपाळ कृष्ण गोखले आणि महात्मा गांधी यांसारख्या प्रभावशाली नेत्यांवर पाश्चात्त्य राजकीय सिद्धांताचा खूप प्रभाव होता आणि त्यांनी भारताच्या राष्ट्रवादी अजेंड्याला आकार देण्यासाठी त्यांचा उपयोग केला. • इंग्रजी शिक्षणामुळे प्रादेशिक विभागणी कमी झाली, ज्यामुळे देशाच्या विविध भागांतील भारतीयांना संवाद साधता आला आणि एका समान ध्येयाखाली एकत्र येता आले. • इंग्रजी शिक्षणामुळे समर्थित वृत्तपत्रे आणि साहित्य यांनी राष्ट्रवादी विचारसरणीचा प्रसार करण्यात आणि जनतेला जागृत करण्यात महत्त्वपूर्ण भूमिका बजावली.अतिरिक्त माहिती • जातिवादाला पाठिंबा दिला • जातिवाद म्हणजे जातीवर आधारित भेदभाव. इंग्रजी शिक्षणामुळे भारतीयांना प्रगतीशील विचारांची ओळख झाली, परंतु त्यामुळे सामाजिक सुधारणांवरही वादविवाद झाले. • काही पुराणमतवादी घटकांनी जातीय उतरंडीचे समर्थन करण्यासाठी पाश्चात्त्य शिक्षणाचा उपयोग केला, परंतु एकूणच, समानता आणि एकतेला प्रोत्साहन देऊन त्याने जातिवाद कमी करण्यास हातभार लावला. • फाळणीला प्रोत्साहन दिले • 1947 मध्ये भारताची फाळणी ही गुंतागुंतीच्या राजकीय आणि जातीय घटकांचा परिणाम होता, ज्याचा थेट संबंध इंग्रजी शिक्षण किंवा पाश्चात्त्य विचारांशी नव्हता. • तथापि, इंग्रजी शिक्षणामुळे नकळतपणे मतभेद वाढले, परंतु त्यामुळे शिक्षित भारतीयांमध्ये एकता वाढण्यास मदत झाली. • राष्ट्रवाद दडपला • ब्रिटिश अधिकाऱ्यांनी दडपशाही उपायांचा वापर करून राष्ट्रवादी चळवळी दडपण्याचा प्रयत्न केला, परंतु इंग्रजी शिक्षणामुळे राष्ट्रवादी विचारसरणीचा प्रसार झाला. • शिक्षित भारतीयांनी पाश्चात्त्य शिक्षणातून मिळवलेल्या ज्ञानाचा उपयोग दडपशाहीचा प्रतिकार करण्यासाठी आणि स्वातंत्र्याची वकिली करण्यासाठी केला.
परीक्षेतील संभाव्य चूक / Exam Trap:

परीक्षेतील संभाव्य चूक: विद्यार्थी अनेकदा पर्याय 4 ('राष्ट्रवाद दडपला') आणि पर्याय 3 ('राष्ट्रीय जागृती घडवली') यामध्ये गोंधळात पडतात. प्रश्न नीट वाचून संकल्पनेतील सूक्ष्म भेद लक्षात घेणे आवश्यक आहे.

स्मृती क्लृप्ती / Memory Booster & Mnemonic:

स्मृती क्लृप्ती: 'वर्ष 1947 = राष्ट्रीय जागृती घडवली'. आधुनिक भारताच्या व महाराष्ट्राच्या इतिहासात वर्ष 1947 च्या संदर्भात 'राष्ट्रीय जागृती घडवली' ही प्रमुख घटना / व्यक्तिमत्त्व लक्षात ठेवा.

पर्याय निर्मूलन पद्धत / Option Elimination Strategy:

🎯 पर्याय बाद पद्धत (Option Elimination Strategy): • पर्याय 1 ('जातिवादाला पाठिंबा दिला'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'राष्ट्रीय जागृती घडवली' हे ठरते. • पर्याय 2 ('फाळणीला प्रोत्साहन दिले'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'राष्ट्रीय जागृती घडवली' हे ठरते. • पर्याय 4 ('राष्ट्रवाद दडपला'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'राष्ट्रीय जागृती घडवली' हे ठरते. • निष्कर्ष: त्यामुळे उर्वरित पर्याय बाद होऊन अचूक उत्तर पर्याय 3 ('राष्ट्रीय जागृती घडवली') निश्चित होते.

मोफत ऑनलाइन चाचणी उपलब्ध

MPSC संयुक्त पूर्व परीक्षा गट-ब — १००-प्रश्न संपूर्ण सराव मॉक टेस्ट 09

हा प्रश्न आणि यासारखे सर्व संभाव्य प्रश्न प्रत्यक्ष परीक्षेसारख्या वेळेत सोडवून तुमची अचूकता तपासा.

ही टेस्ट आता सोडवा

संबंधित महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Related Practice Questions):