MPSC Test Logo mpsctest.in
History British Rule, Administration & Land Policy FMT-01
पडताळलेले उत्तर (Verified)
MPSC सराव प्रश्न:

वांदीवाशच्या लढाईसंदर्भात खालील विधानांचा विचार करा: 1. लढाईचा तात्कालिक संदर्भ कर्नाटक आणि हैदराबाद येथील लागोपाठच्या वादाने जोडला गेला होता. 2. फ्रेंच आणि ब्रिटिश यांच्यात हा लढा झाला होता. 3. लढाईनंतर भारतातील सर्वोच्च सत्ता म्हणून ब्रिटिश उदयास आले. वर दिलेली कोणती विधाने बरोबर आहे/आहेत?

Consider the following statements with respect to the Battle of Wandiwash: 1. The immediate context of the battle was provided by succession dispute at Carnatic and Hyderabad. 2. It was fought between the French and the British. 3. After the battle, the British emerged as supreme power in India. Which of the statements given above is/are correct?

पर्याय (Options):
A

फक्त 1 आणि 3

B

फक्त 2 आणि 3

अचूक उत्तर (Official Answer)
C

फक्त 1 आणि 2

D

1, 2 आणि 3

सविस्तर स्पष्टीकरण (Detailed Explanation): अचूक उत्तर: पर्याय (2)
योग्य उत्तर आहे फक्त 2 आणि 3. • इ.स. 1756 मध्ये इंग्लंड आणि फ्रान्स यांच्यात युरोपमधील सात वर्षांच्या युद्धाला सुरुवात झाल्याने दक्षिण भारतातील इंग्रज-फ्रेंच संघर्षाच्या तिसर्‍या व निर्णायक फेरीसाठी संदर्भ जोडण्यात आला. • तिसर्‍या कर्नाटक युद्धाची सर्वात निर्णायक लढाई ही 1760 मधील वंदीवाशची लढाई होती. • कर्नाटक आणि हैदराबादमधील उत्तराधिकाराच्या वादाने दुसर्‍या कर्नाटक युद्धाचा संदर्भ दिला. • म्हणून विधान 1 योग्य नाही. • वांदीवाशच्या लढाईत इंग्रजांच्या जनरल अय्यर कूट याने काँट थॉमस आर्थर डी लाल्लीच्या अंतर्गत फ्रेंच सैन्याला पराभूत केले आणि बुसीला कैदी म्हणून घेतले. • फ्रेंचांनीही ब्रिटीशांना पांडिचेरी गमावली. • म्हणून विधान 2 योग्य आहे. • पॅरिसच्या शांतता तहाने (1763) फ्रेंचांना भारतातले त्यांचे कारखाने परत केले परंतु त्यांना तटबंदी करण्यास परवानगी दिली नाही. • तसेच, फ्रेंचांची भारतातील राजकीय ताकद संपुष्टात आली. • वांदीवश येथे झालेल्या विजयामुळे इंग्लिश ईस्ट इंडिया कंपनीला भारतात युरोपियन प्रतिस्पर्धी उरले नव्हते. • म्हणून विधान 3 योग्य आहे. • तिसऱ्या कर्नाटक युद्धाच्या वेळी बंगालमधील चंद्रनगर, मसुलीपट्टनम आणि यानम येथील वसाहती इत्यादी ठिकाणी फ्रेंचांनी त्यांचे स्थान गमावले. • तथापि, 1763 मधील पॅरिसच्या तहाद्वारे, फ्रान्सने चंद्रनगरला आणखी तटबंदी करता येणार नाही या तरतुदीसह 1749 पूर्वी भारतात असलेले त्यांचे सर्व कारखाने आणि वसाहती परत मिळवल्या. • परंतु इंग्रज कंपनीच्या शक्तीच्या निरंतर विस्ताराने भारतातील सत्ता संतुलन आता निर्णायकपणे बदलले होते. • अखेर 1769 मध्ये फ्रेंच ईस्ट इंडिया कंपनी निष्क्रिय झाली. • म्हणून पर्याय 2 हा योग्य आहे. • बक्सारची लढाई ही गंगा नदीवर वसलेल्या बक्सार येथे ब्रिटीश आणि भारतीय सैन्यांदरम्यान झालेली एक निर्णायक लढाई होती. • बंगालचा नवाब (गव्हर्नर) मीर कासीमला ब्रिटिश नियंत्रणाखालील आपला भूप्रदेश ताब्यात घ्यायचा होता. • त्याने शुजा-उद-दौला (अवधचा नवाब) आणि मुघल बादशाह शाह आलम II यांच्याशी युती केली. • प्लासीच्या लढाईबद्दलः • सहभागी पक्ष: • 23 जून 1757 रोजी बंगालचा नवाब, सिराज -उद दौला आणि त्याच्या फ्रेंच मित्रांवर ब्रिटीश ईस्ट इंडिया कंपनीचा विजय झालेली प्लाझीची लढाई निर्णायक ठरली. • रॉबर्ट क्लाइव्हच्या नेतृत्वात ही लढाई लढली गेली. मीर जाफर अली खान, जो सिराज-उद-दौलाचा सरसेनापती होता, त्याला काढून टाकल्यामुळे ब्रिटीशांनी युद्ध जिंकले. • ठिकाण: त्यावेळची बंगालची राजधानी, कलकत्ताच्या सुमारे 150 किलोमीटर उत्तरेस आणि मुर्शिदाबादच्या दक्षिणेस, हुगळी नदीच्या काठावर, पलाशी (इंग्रजी आवृत्ती: प्लासी) या ठिकाणी युद्ध झाले. • कारणेः • बंगालच्या नवाबाने ब्रिटिशांना दिलेल्या व्यापार सुविधांचा मोठ्या प्रमाणात गैरवापर. • ब्रिटिश ईस्ट इंडिया कंपनीच्या कामगारांकडून कर आणि शुल्क न भरणे. • नवाबाच्या परवानगीशिवाय ब्रिटीशांनी कलकत्ता किल्ल्याला तटबंदी करणे. • प्रवर्तक घटक: • लढाई होण्याच्या एक वर्ष आधी सिराज-उद-दौला बंगालचा नवाब झाला होता. • त्याने इंग्रजांना त्यांच्या तटबंदीचा विस्तार थांबविण्याचे आदेश दिले. • रॉबर्ट क्लायव्ह याने नवाबच्या सैन्याचा सरसेनापती मीर जाफरला लाच दिली आणि त्याला बंगालचा नवाब बनवण्याचे आश्वासनही दिले. • युद्धाचे फलित: • युद्धामुळे कंपनीला बंगालचे नियंत्रण मिळविण्यास मदत झाली. • पुढच्या शंभर वर्षांत त्यांनी संपूर्ण भारतीय उपखंड आणि म्यानमार आणि अफगाणिस्तानचा ताबा मिळविला. • प्लासीच्या युद्धाचा परिणामः या लढाईने भारतीय उपखंडावर ब्रिटीशांच्या राजकीय वर्चस्वाची सुरुवात दर्शविली.
परीक्षेतील संभाव्य चूक / Exam Trap:

परीक्षेतील संभाव्य चूक: विद्यार्थी अनेकदा पर्याय 3 ('फक्त 1 आणि 2') आणि पर्याय 2 ('फक्त 2 आणि 3') यामध्ये गोंधळात पडतात. प्रश्न नीट वाचून संकल्पनेतील सूक्ष्म भेद लक्षात घेणे आवश्यक आहे.

स्मृती क्लृप्ती / Memory Booster & Mnemonic:

स्मृती क्लृप्ती: 'वर्ष 1756 = फक्त 2 आणि 3'. आधुनिक भारताच्या व महाराष्ट्राच्या इतिहासात वर्ष 1756 च्या संदर्भात 'फक्त 2 आणि 3' ही प्रमुख घटना / व्यक्तिमत्त्व लक्षात ठेवा.

पर्याय निर्मूलन पद्धत / Option Elimination Strategy:

🎯 पर्याय बाद पद्धत (Option Elimination Strategy): • पर्याय 1 ('फक्त 1 आणि 3'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'फक्त 2 आणि 3' हे ठरते. • पर्याय 3 ('फक्त 1 आणि 2'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'फक्त 2 आणि 3' हे ठरते. • पर्याय 4 ('1, 2 आणि 3'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'फक्त 2 आणि 3' हे ठरते. • निष्कर्ष: त्यामुळे उर्वरित पर्याय बाद होऊन अचूक उत्तर पर्याय 2 ('फक्त 2 आणि 3') निश्चित होते.

मोफत ऑनलाइन चाचणी उपलब्ध

MPSC संयुक्त पूर्व परीक्षा गट-ब — १००-प्रश्न संपूर्ण सराव मॉक टेस्ट 09

हा प्रश्न आणि यासारखे सर्व संभाव्य प्रश्न प्रत्यक्ष परीक्षेसारख्या वेळेत सोडवून तुमची अचूकता तपासा.

ही टेस्ट आता सोडवा

संबंधित महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Related Practice Questions):