MPSC Test Logo mpsctest.in
History Early Nationalism & Congress Era (1885-1919) FMT-01
पडताळलेले उत्तर (Verified)
MPSC सराव प्रश्न:

खालीलपैकी कोणत्या आयोगाच्या शिफारशीनुसार 1883 साली 'दुष्काळ संहिता तयार करण्यात आली ?

'Famine Code' was prepared in 1883 on the recommendation of which of the following Commissions ?

पर्याय (Options):
A

सर रिचर्ड स्ट्रॅची आयोग

अचूक उत्तर (Official Answer)
B

जॉर्ज कॅम्पबेल आयोग

C

मॅकडोनाल्ड आयोग

D

सर जेम्स ल्याल आयोग

सविस्तर स्पष्टीकरण (Detailed Explanation): अचूक उत्तर: पर्याय (1)
योग्य उत्तर सर रिचर्ड स्ट्रेची आयोग आहे. मुख्य मुद्दे • 'दुष्काळ संहिता' ही 1883 मध्ये वसाहतवादी भारतातील अन्नटंचाई आणि दुष्काळाच्या समस्यांचे निराकरण करण्यासाठी विकसित केलेली एक महत्त्वाची प्रशासकीय चौकट होती. • भारतातील दुष्काळ निवारण उपायांचा तपास करण्यासाठी 1880 मध्ये स्थापन झालेल्या सर रिचर्ड स्ट्रेची आयोगाच्या शिफारशींच्या आधारे ते तयार करण्यात आले होते. • आयोगाचा उद्देश दुष्काळाचा अंदाज, शमन आणि प्रतिसाद देण्यासाठी एक पद्धतशीर दृष्टीकोन तयार करणे हा होता, जे ब्रिटिश भारतात सामान्य आणि विनाशकारी होते. म्हणून, सर रिचर्ड स्ट्रेची आयोग हे योग्य उत्तर आहे. • दुष्काळ संहितेने मदत उपायांसाठी मार्गदर्शक तत्त्वे सादर केली, ज्यात दुष्काळाचे वेगवेगळ्या टप्प्यांमध्ये वर्गीकरण आणि प्रत्येक टप्प्यावर घ्यावयाच्या उपाययोजनांचा समावेश आहे. • संहितेमध्ये सुरुवातीच्या चेतावणी प्रणाली, सार्वजनिक कामे आणि बाधित लोकसंख्येला अन्नधान्याचे वितरण यावर भर दिला गेला. • सर रिचर्ड स्ट्रेची आयोगाच्या शिफारशींनी भारतातील आपत्कालीन व्यवस्थापन आणि अन्नसुरक्षेवरील भविष्यातील धोरणांचा पायाही घातला. अतिरिक्त माहिती • सर रिचर्ड स्ट्रेची आयोग: • भारतातील वारंवार येणाऱ्या दुष्काळ संकटांना तोंड देण्यासाठी ब्रिटिश वसाहतवादी सरकारने 1880 मध्ये या आयोगाची स्थापना केली. • त्याचे अध्यक्ष सर रिचर्ड स्ट्रेची होते, जे ब्रिटिश नागरी सेवक आणि भारतीय प्रशासन व सार्वजनिक कामांचे तज्ञ होते. • आयोगाच्या शिफारशी मागील दुष्काळांच्या सखोल अभ्यासावर आधारित होत्या आणि त्यांनी प्रतिबंधात्मक उपाय, मदत कामे आणि दुष्काळ व्यवस्थापनातील जबाबदारीवर भर दिला. • दुष्काळ संहिता: • दुष्काळ संहितेने दुष्काळाची स्थिती तीन टप्प्यांमध्ये वर्गीकृत केली: जवळपास-टंचाई, टंचाई आणि दुष्काळ. • यात प्रत्येक टप्प्यासाठी विशिष्ट कृती लिहून दिल्या, जसे की सार्वजनिक कामे सुरू करणे, मदत छावण्या उघडणे आणि परवडणाऱ्या दरात अन्नधान्याची उपलब्धता सुनिश्चित करणे. • या संहितेमध्ये मदत कामात गुंतलेल्या मजुरांसाठी किमान वेतन राखण्यासाठी आणि मदत उपाय समाजातील सर्वात असुरक्षित घटकांपर्यंत पोहोचतील याची खात्री करण्यासाठी मार्गदर्शक तत्त्वे देखील समाविष्ट होती. • दुष्काळ संहितेचा प्रभाव: • दुष्काळ संहिता ब्रिटिश साम्राज्याच्या इतर भागांमध्ये दुष्काळ निवारणासाठी एक आदर्श बनली आणि जगभरातील आपत्कालीन व्यवस्थापन धोरणांवर प्रभाव टाकला. • याने अन्नटंचाई टाळण्यासाठी चांगल्या कृषी पद्धती, सिंचन प्रणाली आणि प्रशासकीय कार्यक्षमतेची गरज देखील अधोरेखित केली. महत्वाचे मुद्दे • इतर पर्याय: • जॉर्ज कॅम्पबेल आयोग: हा आयोग भारतातील प्रशासकीय सुधारणांशी संबंधित होता, परंतु तो दुष्काळ निवारणाशी संबंधित नव्हता. • मॅकडोनाल्ड आयोग: हा दुष्काळ किंवा दुष्काळ निवारणाशी संबंधित नव्हता, परंतु इतर प्रशासकीय आणि राजकीय समस्यांशी संबंधित होता. • सर जेम्स लायॉल आयोग: हा आयोग पंजाबमधील जमीन महसूल प्रशासनात गुंतलेला होता आणि त्याचा दुष्काळ निवारणाशी कोणताही संबंध नव्हता.
परीक्षेतील संभाव्य चूक / Exam Trap:

परीक्षेतील संभाव्य चूक: विद्यार्थी अनेकदा पर्याय 2 ('जॉर्ज कॅम्पबेल आयोग') आणि पर्याय 1 ('सर रिचर्ड स्ट्रॅची आयोग') यामध्ये गोंधळात पडतात. प्रश्न नीट वाचून संकल्पनेतील सूक्ष्म भेद लक्षात घेणे आवश्यक आहे.

स्मृती क्लृप्ती / Memory Booster & Mnemonic:

स्मृती क्लृप्ती: 'वर्ष 1883 = सर रिचर्ड स्ट्रॅची आयोग'. आधुनिक भारताच्या व महाराष्ट्राच्या इतिहासात वर्ष 1883 च्या संदर्भात 'सर रिचर्ड स्ट्रॅची आयोग' ही प्रमुख घटना / व्यक्तिमत्त्व लक्षात ठेवा.

पर्याय निर्मूलन पद्धत / Option Elimination Strategy:

🎯 पर्याय बाद पद्धत (Option Elimination Strategy): • पर्याय 2 ('जॉर्ज कॅम्पबेल आयोग'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'सर रिचर्ड स्ट्रॅची आयोग' हे ठरते. • पर्याय 3 ('मॅकडोनाल्ड आयोग'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'सर रिचर्ड स्ट्रॅची आयोग' हे ठरते. • पर्याय 4 ('सर जेम्स ल्याल आयोग'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'सर रिचर्ड स्ट्रॅची आयोग' हे ठरते. • निष्कर्ष: त्यामुळे उर्वरित पर्याय बाद होऊन अचूक उत्तर पर्याय 1 ('सर रिचर्ड स्ट्रॅची आयोग') निश्चित होते.

मोफत ऑनलाइन चाचणी उपलब्ध

MPSC संयुक्त पूर्व परीक्षा गट-ब — १००-प्रश्न संपूर्ण सराव मॉक टेस्ट 08

हा प्रश्न आणि यासारखे सर्व संभाव्य प्रश्न प्रत्यक्ष परीक्षेसारख्या वेळेत सोडवून तुमची अचूकता तपासा.

ही टेस्ट आता सोडवा

संबंधित महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Related Practice Questions):