MPSC Test Logo mpsctest.in
History Socio-Religious Reform Movements & Reformers FMT-01
पडताळलेले उत्तर (Verified)
MPSC सराव प्रश्न:

खालीलपैकी, कालक्रमानुसार पहिला कोणता समाज आहे?

Among the following, which one is chronologically the first one?

पर्याय (Options):
A

ब्राह्मो समाज

अचूक उत्तर (Official Answer)
B

आर्य समाज

C

सत्यशोधक समाज

D

प्रार्थना समाज

सविस्तर स्पष्टीकरण (Detailed Explanation): अचूक उत्तर: पर्याय (1)
योग्य उत्तर ब्राह्मो समाज आहे. स्पष्टीकरण आणि महत्त्वाचे मुद्दे: • ब्राह्मो समाज: • राजा राम मोहन रॉय यांनी 1828 मध्ये ब्राह्मो सभेची स्थापना केली, ज्याचे नंतर ब्राह्मो समाज असे नामकरण करण्यात आले. • त्याचे मुख्य उद्दिष्ट शाश्वत देवाची उपासना होते. • ते पौरोहित्य, कर्मकांड आणि यज्ञांच्या विरोधात होते. • त्यात प्रार्थना, ध्यान आणि शास्त्रवचनांवर लक्ष केंद्रित केले. • सर्व धर्मांच्या एकतेवर त्यांचा विश्वास होता. • आधुनिक भारतातील ही पहिली बौद्धिक सुधारणा चळवळ होती. • यामुळे भारतात बुद्धिवाद आणि प्रबोधनाचा उदय झाला ज्याने अप्रत्यक्षपणे राष्ट्रवादी चळवळीला हातभार लावला. • आधुनिक भारतातील सर्व सामाजिक, धार्मिक आणि राजकीय चळवळींचे ते अग्रदूत होते. • 1866 मध्ये त्याचे दोन भाग झाले, म्हणजे केशुब चंद्र सेन यांच्या नेतृत्वाखालील भारतातील ब्राह्मो समाज आणि देबेंद्रनाथ टागोर यांच्या नेतृत्वाखालील आदि ब्राह्मो समाज होय. • प्रमुख नेते: देबेंद्रनाथ टागोर, केशुबचंद्र सेन, पं. शिवनाथ शास्त्री आणि रवींद्रनाथ टागोर हे आहेत. पूरक माहिती: • आर्य समाज • आर्य समाजाची स्थापना स्वामी दयानंद सरस्वती यांनी 1875 मध्ये मुंबई येथे केली होती. • आर्य समाज ही एकेश्वरवादी भारतीय हिंदू सुधारणा चळवळ आहे जी वेदांच्या अतुलनीय अधिकारावरील विश्वासावर आधारित मूल्ये आणि पद्धतींना प्रोत्साहन देते. • आर्य समाजाचे सदस्य एका देवावर विश्वास ठेवतात आणि मूर्तींची पूजा नाकारतात. • आर्य समाज ही हिंदू धर्मात धर्मांतराची सुरुवात करणारी पहिली हिंदू संघटना होती. • सत्यशोधक समाज • ज्योतिबा फुले यांनी 1873 मध्ये महाराष्ट्रात सत्यशोधक समाजाची स्थापना केली. • सत्यशोधक समाजाचा उद्देश खालच्या जातीतील लोकांमध्ये शिक्षणाचा प्रसार करून त्यांना त्यांच्या हक्कांची जाणीव करून देणे हे होते. • सत्यशोधक समाजाने धर्माच्या आधारे सर्व प्रकारचे ब्राह्मण वर्चस्व आणि विषमतेचे सर्व धार्मिक स्त्रोत नाकारले. • सत्यशोधक समाजाचे सदस्यत्व सर्व जाती, पंथ आणि धर्मांसाठी खुले होते. • ज्याने त्याची विचारधारा स्वीकारली आणि शपथ घेऊन त्यानुसार कार्य केले तो सत्यशोधक समाजाचा सदस्य होऊ शकतो. • ‘प्रार्थना समाज’ • आत्माराम पांडुरंग यांनी 31 मार्च 1867 रोजी मुंबईत त्याची स्थापना केली. • या समाजावर ब्राह्मोसमाज आणि आर्य समाजाचा खूप प्रभाव होता. समाजाचे मुख्य उद्दिष्ट आहे - आस्तिक उपासना आणि सामाजिक सुधारणा. • जातिव्यवस्थेला विरोध, विधवा पुनर्विवाह सुरू करणे, स्त्रीशिक्षणाला प्रोत्साहन देणे आणि निर्मूलन • बालविवाह हे त्यांचे ध्येय होते. • समाजाचे महत्त्वाचे सदस्य - महादेव गोविंद रानडे, संस्कृत पंडित सर रामकृष्ण गोपाळ भांडारकर आणि राजकीय नेते सर नारायण चंदावरकर इ. • स्वामी दयानंद सरस्वती (1824-83) हे विद्वान, देशभक्त, समाजसुधारक आणि पुनरुज्जीवनवादी होते. • वेद हेच खऱ्या ज्ञानाचे स्त्रोत आहेत असा त्यांचा विश्वास होता. • “वेदांकडे परत” हे त्यांचे ब्रीदवाक्य होते. • इतर धर्मात आलेल्या हिंदूंना परत आणण्यासाठी त्यांनी शुध्दी चळवळ सुरू केली. • त्यांनी सत्यार्थ प्रकाश हे पुस्तक लिहिले ज्यात त्यांच्या विचारांचा समावेश आहे.
परीक्षेतील संभाव्य चूक / Exam Trap:

परीक्षेतील संभाव्य चूक: विद्यार्थी अनेकदा पर्याय 2 ('आर्य समाज') आणि पर्याय 1 ('ब्राह्मो समाज') यामध्ये गोंधळात पडतात. प्रश्न नीट वाचून संकल्पनेतील सूक्ष्म भेद लक्षात घेणे आवश्यक आहे.

स्मृती क्लृप्ती / Memory Booster & Mnemonic:

स्मृती क्लृप्ती: 'वर्ष 1828 = ब्राह्मो समाज'. आधुनिक भारताच्या व महाराष्ट्राच्या इतिहासात वर्ष 1828 च्या संदर्भात 'ब्राह्मो समाज' ही प्रमुख घटना / व्यक्तिमत्त्व लक्षात ठेवा.

पर्याय निर्मूलन पद्धत / Option Elimination Strategy:

🎯 पर्याय बाद पद्धत (Option Elimination Strategy): • पर्याय 2 ('आर्य समाज'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'ब्राह्मो समाज' हे ठरते. • पर्याय 3 ('सत्यशोधक समाज'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'ब्राह्मो समाज' हे ठरते. • पर्याय 4 ('प्रार्थना समाज'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'ब्राह्मो समाज' हे ठरते. • निष्कर्ष: त्यामुळे उर्वरित पर्याय बाद होऊन अचूक उत्तर पर्याय 1 ('ब्राह्मो समाज') निश्चित होते.

मोफत ऑनलाइन चाचणी उपलब्ध

MPSC संयुक्त पूर्व परीक्षा गट-ब — १००-प्रश्न संपूर्ण सराव मॉक टेस्ट 03

हा प्रश्न आणि यासारखे सर्व संभाव्य प्रश्न प्रत्यक्ष परीक्षेसारख्या वेळेत सोडवून तुमची अचूकता तपासा.

ही टेस्ट आता सोडवा

संबंधित महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Related Practice Questions):