सविस्तर स्पष्टीकरण (Detailed Explanation):
अचूक उत्तर: पर्याय (2)
१. प्राकृतिक स्थान व भूरूपे: महाराष्ट्र भारताच्या पश्चिम-मध्य भागात वसलेले असून त्याच्या पश्चिमेला अरबी समुद्र आहे. राज्याच्या वायव्येस गुजरात, उत्तरेस मध्य प्रदेश, पूर्वेस छत्तीसगड, आग्नेयेस तेलंगणा, दक्षिणेस कर्नाटक आणि नैऋत्येस गोवा ही सहा राज्ये आहेत. उत्तरेला सातपुडा पर्वतरांग आणि पश्चिमेला सह्याद्री पर्वतरांग हे राज्याच्या प्रमुख भौगोलिक वैशिष्ट्यांपैकी आहेत. २. नदीप्रणाली व जलप्रकल्प: महाराष्ट्राच्या प्रमुख नदीप्रणालींमध्ये गोदावरी, कृष्णा, तापी आणि भीमा यांचा समावेश होतो. गोदावरीचे खोरे पूर्वेकडे, तर कृष्णा नदीप्रणाली दक्षिण-पूर्वेकडे विस्तारते. मात्र या प्रश्नातील सहा राज्यांची संख्या निश्चित करण्यासाठी नदीप्रणाली हा थेट निकष नाही. ३. २०११ जनगणना व आर्थिक भूगोल: २०११ च्या जनगणनेनुसार महाराष्ट्राची लोकसंख्या ११,२३,७४,३३३ होती. राज्याच्या आंतरराज्यीय सीमांची मोजणी करताना सहा राज्ये आणि एक केंद्रशासित प्रदेश यांमध्ये फरक करणे आवश्यक आहे. दादरा आणि नगर हवेली हा सध्या दादरा आणि नगर हवेली व दमण आणि दीव या केंद्रशासित प्रदेशाचा भाग आहे. त्यामुळे प्रश्नात केवळ राज्ये विचारली असल्यास उत्तर सहा आहे.
१. प्राकृतिक स्थान व भूरूपे: महाराष्ट्र भारताच्या पश्चिम-मध्य भागात वसलेले असून त्याच्या पश्चिमेला अरबी समुद्र आहे. राज्याच्या वायव्येस गुजरात, उत्तरेस मध्य प्रदेश, पूर्वेस छत्तीसगड, आग्नेयेस तेलंगणा, दक्षिणेस कर्नाटक आणि नैऋत्येस गोवा ही सहा राज्ये आहेत. उत्तरेला सातपुडा पर्वतरांग आणि पश्चिमेला सह्याद्री पर्वतरांग हे राज्याच्या प्रमुख भौगोलिक वैशिष्ट्यांपैकी आहेत. २. नदीप्रणाली व जलप्रकल्प: महाराष्ट्राच्या प्रमुख नदीप्रणालींमध्ये गोदावरी, कृष्णा, तापी आणि भीमा यांचा समावेश होतो. गोदावरीचे खोरे पूर्वेकडे, तर कृष्णा नदीप्रणाली दक्षिण-पूर्वेकडे विस्तारते. मात्र या प्रश्नातील सहा राज्यांची संख्या निश्चित करण्यासाठी नदीप्रणाली हा थेट निकष नाही. ३. २०११ जनगणना व आर्थिक भूगोल: २०११ च्या जनगणनेनुसार महाराष्ट्राची लोकसंख्या ११,२३,७४,३३३ होती. राज्याच्या आंतरराज्यीय सीमांची मोजणी करताना सहा राज्ये आणि एक केंद्रशासित प्रदेश यांमध्ये फरक करणे आवश्यक आहे. दादरा आणि नगर हवेली हा सध्या दादरा आणि नगर हवेली व दमण आणि दीव या केंद्रशासित प्रदेशाचा भाग आहे. त्यामुळे प्रश्नात केवळ राज्ये विचारली असल्यास उत्तर सहा आहे.
सर्वांत महत्त्वाचा परीक्षेतील सापळा म्हणजे राज्य आणि केंद्रशासित प्रदेश यांची एकत्रित मोजणी करणे. महाराष्ट्राला सहा राज्यांच्या सीमा लागतात. याशिवाय दादरा आणि नगर हवेली या केंद्रशासित प्रदेशाच्या भागालाही सीमा लागते. प्रश्नात 'राज्ये' विचारली आहेत की 'राज्ये व केंद्रशासित प्रदेश' हे काळजीपूर्वक वाचा.
सर्वांत महत्त्वाचा परीक्षेतील सापळा म्हणजे राज्य आणि केंद्रशासित प्रदेश यांची एकत्रित मोजणी करणे. महाराष्ट्राला सहा राज्यांच्या सीमा लागतात. याशिवाय दादरा आणि नगर हवेली या केंद्रशासित प्रदेशाच्या भागालाही सीमा लागते. प्रश्नात 'राज्ये' विचारली आहेत की 'राज्ये व केंद्रशासित प्रदेश' हे काळजीपूर्वक वाचा.
सहा शेजारी राज्ये लक्षात ठेवण्यासाठी क्रम: 'गु-म-छ-ते-क-गो' म्हणजे गुजरात, मध्य प्रदेश, छत्तीसगड, तेलंगणा, कर्नाटक आणि गोवा. दिशांनुसार लक्षात ठेवा: वायव्येस गुजरात, उत्तरेस मध्य प्रदेश, पूर्वेस छत्तीसगड, आग्नेयेस तेलंगणा, दक्षिणेस कर्नाटक आणि नैऋत्येस गोवा.
सहा शेजारी राज्ये लक्षात ठेवण्यासाठी क्रम: 'गु-म-छ-ते-क-गो' म्हणजे गुजरात, मध्य प्रदेश, छत्तीसगड, तेलंगणा, कर्नाटक आणि गोवा. दिशांनुसार लक्षात ठेवा: वायव्येस गुजरात, उत्तरेस मध्य प्रदेश, पूर्वेस छत्तीसगड, आग्नेयेस तेलंगणा, दक्षिणेस कर्नाटक आणि नैऋत्येस गोवा.
पर्याय १ (५): चुकीचा. गुजरात, मध्य प्रदेश, छत्तीसगड, तेलंगणा, कर्नाटक आणि गोवा या सहापैकी एका राज्याची गणना राहून जाते. पर्याय ३ (७): चुकीचा. महाराष्ट्राला लागून असलेल्या सहा राज्यांव्यतिरिक्त दादरा आणि नगर हवेली या केंद्रशासित प्रदेशाच्या सीमेलाही स्वतंत्र राज्य म्हणून मोजल्यास हा गोंधळ निर्माण होऊ शकतो. पर्याय ४ (८): चुकीचा. महाराष्ट्राच्या शेजारील सहा राज्यांव्यतिरिक्त आणखी दोन राज्ये असल्याचा भौगोलिक आधार नाही.
पर्याय १ (५): चुकीचा. गुजरात, मध्य प्रदेश, छत्तीसगड, तेलंगणा, कर्नाटक आणि गोवा या सहापैकी एका राज्याची गणना राहून जाते. पर्याय ३ (७): चुकीचा. महाराष्ट्राला लागून असलेल्या सहा राज्यांव्यतिरिक्त दादरा आणि नगर हवेली या केंद्रशासित प्रदेशाच्या सीमेलाही स्वतंत्र राज्य म्हणून मोजल्यास हा गोंधळ निर्माण होऊ शकतो. पर्याय ४ (८): चुकीचा. महाराष्ट्राच्या शेजारील सहा राज्यांव्यतिरिक्त आणखी दोन राज्ये असल्याचा भौगोलिक आधार नाही.
