सविस्तर स्पष्टीकरण (Detailed Explanation):
अचूक उत्तर: पर्याय (1)
योग्य उत्तर पर्याय 1 आहे.
In News
• NITI आयोगाने जाहीर केल्यानुसार, वर्तुळाकार अर्थव्यवस्था, हरित वाढ आणि कचऱ्यापासून संपत्तीचे नमुने (waste-to-wealth models) यांना प्रोत्साहन देण्यासाठी, भारताचे पहिले जैव-वर्तुळाकार-हरित (BCG) आर्थिक क्षेत्र गुजरातमध्ये नियोजित आहे. सदर योजना थायलंडच्या BCG आर्थिक प्रतिमानापासून प्रेरित आहे.
स्पष्टीकरण आणि महत्त्वाचे मुद्दे:
• BCG प्रतिमान हे शाश्वततेला प्रोत्साहन देण्यासाठी जैवतंत्रज्ञान, वर्तुळाकार अर्थव्यवस्था पद्धती आणि हरित नवोपक्रम यांना एकत्रित करणारी एक समग्र चौकट आहे. म्हणून, विधान I योग्य आहे.
• या उपक्रमाचे नेतृत्व पर्यावरण मंत्रालय करत नाही, तर सरकारचे नियोजन विचारगट NITI आयोग करत आहे. म्हणून, विधान II अयोग्य आहे.
• BCG प्रतिमान जपानपासून नव्हे, तर थायलंडपासून प्रेरित आहे. जपानची स्वतःची स्वतंत्र हरित विकास धोरणे आहेत. म्हणून, विधान III अयोग्य आहे.
• BCG क्षेत्र शाश्वत विकास उद्दिष्टांशी (SDGs), विशेषतः जबाबदार उत्पादन, हवामान कृती आणि आर्थिक वाढीशी संबंधित उद्दिष्टांशी संरेखित होते. म्हणून, विधान IV योग्य आहे.
पूरक माहिती:
• थायलंडची BCG रणनीती कृषी, अन्न, ऊर्जा आणि आरोग्य क्षेत्रांमध्ये विज्ञान आणि नवोपक्रम लागू करण्यावर लक्ष केंद्रित करते.
• भारताचे BCG क्षेत्र, कमी-कार्बन अर्थव्यवस्थेकडे संक्रमण करण्याच्या मोठ्या प्रयत्नाचा एक भाग आहे.
• संबंधित प्रमुख SDGs: SDG 9 (उद्योग, नवोपक्रम, पायाभूत सुविधा), SDG 12 (जबाबदार उपभोग आणि उत्पादन), आणि SDG 13 (हवामान कृती).
The correct answer is Option 1
In News
• India’s first Bio-Circular-Green (BCG) Economic Zone is being planned in Gujarat, as announced by NITI Aayog, to promote circular economy, green growth, and waste-to-wealth models. The plan takes inspiration from Thailand’s BCG economic model.
Explanation & Key Takeaways:
• The BCG model is a holistic framework combining biotechnology, circular economy practices, and green innovation to promote sustainability. Hence, Statement I is correct.
• The initiative is not led by the Ministry of Environment but by NITI Aayog, the government's planning think tank. Hence, Statement II is incorrect.
• The BCG model is inspired by Thailand, not Japan. Japan has its own separate green growth strategies. Hence, Statement III is incorrect.
• The BCG zone aligns with Sustainable Development Goals (SDGs), particularly those related to responsible production, climate action, and economic growth. Hence, Statement IV is correct.
Related Concepts:
• Thailand’s BCG strategy focuses on applying science and innovation to agriculture, food, energy, and health sectors.
• India’s BCG zone is part of a larger effort to transition to a low-carbon economy.
• Key SDGs aligned: SDG 9 (Industry, Innovation, Infrastructure), SDG 12 (Responsible Consumption and Production), and SDG 13 (Climate Action).
परीक्षेतील संभाव्य चूक: विद्यार्थी अनेकदा पर्याय 2 ('फक्त II आणि III') आणि पर्याय 1 ('फक्त I आणि IV') यामध्ये गोंधळात पडतात. प्रश्न नीट वाचून संकल्पनेतील सूक्ष्म भेद लक्षात घेणे आवश्यक आहे.
Exam Trap: Candidates frequently confuse Option 2 ('II and III only') with Option 1 ('I and IV only'). Distinguish the exact context before marking.
नकाशा क्लृप्ती: स्थान व वैशिष्ट्ये — 'फक्त I आणि IV'. महाराष्ट्राच्या व भारताच्या प्राकृतिक रचनेमध्ये Climate, Monsoon & Rainfall Patternsसाठी 'फक्त I आणि IV' हे अचूक स्थान/वैशिष्ट्य लक्षात ठेवा.
Map Trick: Landmark & Location — 'I and IV only'. Anchor Climate, Monsoon & Rainfall Patterns directly to 'I and IV only'.
🎯 पर्याय बाद पद्धत (Option Elimination Strategy):
• पर्याय 2 ('फक्त II आणि III'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'फक्त I आणि IV' हे ठरते.
• पर्याय 3 ('फक्त I, II आणि IV'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'फक्त I आणि IV' हे ठरते.
• पर्याय 4 ('फक्त I, III आणि IV'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'फक्त I आणि IV' हे ठरते.
• निष्कर्ष: त्यामुळे उर्वरित पर्याय बाद होऊन अचूक उत्तर पर्याय 1 ('फक्त I आणि IV') निश्चित होते.
🎯 Option Elimination Strategy:
• Option 2 ('II and III only'): Incorrect. As per official verified records, 'I and IV only' is the valid fact.
• Option 3 ('I, II and IV only'): Incorrect. As per official verified records, 'I and IV only' is the valid fact.
• Option 4 ('I, III and IV only'): Incorrect. As per official verified records, 'I and IV only' is the valid fact.
• Conclusion: Hence, eliminating incorrect options leads to Option 1 ('I and IV only').