सविस्तर स्पष्टीकरण (Detailed Explanation):
अचूक उत्तर: पर्याय (3)
पर्याय 3 योग्य आहे.
In News
• क्लायमेट ट्रेंड्स या संशोधन गटाने आयोजित केलेल्या, नुकत्याच झालेल्या इंडिया हीट समिट 2025 मध्ये, शास्त्रज्ञांनी असा इशारा दिला होता की, भारतातील उष्णतेच्या लाटा तीव्र होतील, त्या जास्त काळ टिकतील आणि हवामान बदलामुळे मोठ्या क्षेत्रांवर परिणाम करतील.
• इंटरगव्हर्नमेंटल पॅनेल ऑन क्लायमेट चेंज (IPCC) अर्थात हवामान बदलावरील आंतरशासकीय पॅनेलच्या सहाव्या मूल्यांकन अहवालात आणि अलीकडील वैज्ञानिक पेपर्समध्ये पावसाळ्याच्या महिन्यांतही दक्षिण आशियात वारंवार आणि तीव्र उष्णतेच्या लाटा येण्याचा इशारा देण्यात आला आहे.
स्पष्टीकरण आणि महत्त्वाचे मुद्दे:
• भारतीय हवामान विभाग (IMD), पुढील शब्दावलीच्या आधारे उष्णतेच्या लाटांचे वर्गीकरण करतो:
• मध्यम उष्णतेची लाट:
• जेव्हा कमाल तापमान सामान्य तापमानापासून 4.5°C ते 6.4°C दरम्यान, सामान्य तापमानापेक्षा जास्त असते (किंवा परिपूर्ण तापमान मर्यादेपर्यंत पोहोचते).
• तीव्र उष्णतेची लाट:
• जेव्हा तापमान सामान्यपेक्षा ≥ 6.5°C जास्त असेल, किंवा
• जेव्हा कमाल तापमान 45°C पेक्षा जास्त असेल (मैदानी प्रदेशासाठी).
• अति उष्णतेची परिस्थिती / अति उष्णतेची लाट:
• विशेषतः दीर्घकाळापर्यंत उष्णतेच्या घटनांमध्ये किंवा मानवी धोका जास्त असताना, निर्देश किंवा सूचनांमध्ये वापरले जाते.
• तथापि, IMD च्या उष्णतेच्या लाटेच्या वर्गीकरणात "सघन" ही अधिकृतपणे मान्यताप्राप्त श्रेणी नाही.
The correct answer is Option 3.
In News
• During the recently held India Heat Summit 2025, organised by research group Climate Trends, scientists warned that India's heat waves will intensify, lasting longer and affecting larger areas due to climate change.
• The Intergovernmental Panel on Climate Change's (IPCC) sixth assessment report and recent scientific papers have warned of more frequent and intense heat waves in South Asia even during monsoon months.
Explanation & Key Takeaways:
• The India Meteorological Department (IMD) classifies heatwaves based on the following terminology:
• Moderate Heatwave:
• When the departure of maximum temperature from normal is between 4.5°C to 6.4°C above normal (or meets absolute temperature threshold).
• Severe Heatwave:
• When the departure is ≥ 6.5°C above normal, or
• When maximum temperature crosses 45°C (for plains).
• Extreme Heat Conditions / Extreme Heatwave:
• Used in advisories or alerts, especially during prolonged heat events or when human risk is high.
• However, “Intense” is not an officially recognized category in IMD's heatwave classification.
परीक्षेतील संभाव्य चूक: प्रश्नात 'नाही / अयोग्य' असा नकारात्मक शब्द विचारला आहे. अनेक विद्यार्थी घाईत सकारात्मक विधान समजून चुकीचा पर्याय निवडतात. येथे 'सघन (Intense)' हे अचूक उत्तर आहे.
Exam Trap: The question contains a negative constraint ('NOT' / 'INCORRECT'). Candidates often rush and mark a true statement instead of identifying 'Intense'.
नकाशा क्लृप्ती: स्थान व वैशिष्ट्ये — 'सघन (Intense)'. महाराष्ट्राच्या व भारताच्या प्राकृतिक रचनेमध्ये Climate, Monsoon & Rainfall Patternsसाठी 'सघन (Intense)' हे अचूक स्थान/वैशिष्ट्य लक्षात ठेवा.
Map Trick: Landmark & Location — 'Intense'. Anchor Climate, Monsoon & Rainfall Patterns directly to 'Intense'.
🎯 पर्याय बाद पद्धत (Option Elimination Strategy):
• पर्याय 1 ('मध्यम (Moderate)'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'सघन (Intense)' हे ठरते.
• पर्याय 2 ('तीव्र (Severe)'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'सघन (Intense)' हे ठरते.
• पर्याय 4 ('अति (Extreme)'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'सघन (Intense)' हे ठरते.
• निष्कर्ष: त्यामुळे उर्वरित पर्याय बाद होऊन अचूक उत्तर पर्याय 3 ('सघन (Intense)') निश्चित होते.
🎯 Option Elimination Strategy:
• Option 1 ('Moderate'): Incorrect. As per official verified records, 'Intense' is the valid fact.
• Option 2 ('Severe'): Incorrect. As per official verified records, 'Intense' is the valid fact.
• Option 4 ('Extreme'): Incorrect. As per official verified records, 'Intense' is the valid fact.
• Conclusion: Hence, eliminating incorrect options leads to Option 3 ('Intense').