MPSC Test Logo mpsctest.in
Geography Rivers, Drainage System & Multi-purpose Projects FMT-01
पडताळलेले उत्तर (Verified)
MPSC सराव प्रश्न:

जंगलतोडीमुळे _____ कमी होते.

Which of the following is most likely to decrease as a direct result of large-scale deforestation?

पर्याय (Options):
A

भूगर्भाची धूप

B

पाऊस

अचूक उत्तर (Official Answer)
C

दुष्काळ

D

जागतिक तापमानवाढ

सविस्तर स्पष्टीकरण (Detailed Explanation): अचूक उत्तर: पर्याय (2)
योग्य उत्तर पाऊस आहे. स्पष्टीकरण आणि महत्त्वाचे मुद्दे: • जंगलतोड म्हणजे मोठ्या प्रमाणावर जंगले तोडणे, बहुतेकदा शेती, औद्योगिक किंवा शहरी विकासाच्या हेतूंसाठी, ज्यामुळे परिसंस्थेचे संतुलन राखण्यात महत्त्वाची भूमिका बजावणारे वृक्ष नष्ट होतात. • जंगलतोडीचा एक प्रमुख परिणाम म्हणजे पावसात घट. बाष्पोत्सर्जनाद्वारे वातावरणात पाण्याची वाफ सोडून जंगले नैसर्गिक जल नियामक म्हणून कार्य करतात. • जेव्हा झाडे तोडली जातात, तेव्हा बाष्पोत्सर्जनातील घट झाल्यामुळे वातावरणातील आर्द्रतेत घट होते, ज्यामुळे ढगांची निर्मिती थेट प्रभावित होते आणि पावसात घट होते. • अमेझॉन वर्षावन सारख्या वर्षावनांना अनेकदा "पृथ्वीची फुफ्फुसे" म्हणून संबोधले जाते कारण जागतिक पर्जन्यमान राखण्यात त्यांची महत्त्वपूर्ण भूमिका असते. • जंगलतोड स्थानिक आणि जागतिक हवामान प्रणालीमध्ये व्यत्यय आणते, ज्यामुळे अनेकदा प्रभावित प्रदेशात दुष्काळ आणि वाळवंटीकरण यासारखे गंभीर परिणाम होतात. पूरक माहिती: • जंगलतोडीची कारणे: • कृषी विस्तार: पिकांसाठी आणि पशुधनासाठी जागा तयार करण्यासाठी अनेकदा जंगले साफ केली जातात. • लाकूडतोड: इंधन, बांधकाम आणि कागद उत्पादनासाठी लाकूड तोडले जाते. • शहरीकरण: रस्ते, इमारती आणि औद्योगिक क्षेत्रांसारखी पायाभूत सुविधा विकसित करण्यासाठी जंगले साफ केली जातात. • खनन: खनिजे आणि संसाधनांचे उत्खनन अनेकदा मोठ्या प्रमाणावर जंगलांचा नाश करते. • जंगलतोडीचे परिणाम: • भूगर्भाची धूप: वृक्षांच्या अनुपस्थितीमुळे जमिनीचा वरचा थर नष्ट होतो, जो शेतीसाठी आवश्यक असतो. • जैवविविधतेचे नुकसान: जंगले अनेक वनस्पती आणि प्राणी प्रजातींचे घर आहेत आणि त्यांच्या विनाशामुळे प्रजातींचा लोप आणि अधिवासाचे नुकसान होते. • हवामान बदल: झाडे कार्बन डायऑक्साइड शोषून घेतात आणि त्यांना काढून टाकल्याने जागतिक तापमानवाढ आणि हरितगृह वायूंच्या संचयनास हातभार लागतो. • जलचक्रात व्यत्यय: जंगले जलचक्र राखतात आणि जंगलतोडीमुळे अनियमित पर्जन्यमान आणि पाण्याची टंचाई होऊ शकते. • जंगलांचे महत्त्व: • कार्बन पृथक्करण: जंगले कार्बन सिंक म्हणून कार्य करतात, वातावरणातून मोठ्या प्रमाणात कार्बन डायऑक्साइड शोषून घेतात. • ऑक्सिजन उत्पादन: झाडे ऑक्सिजन सोडतात, जे सर्व सजीवांसाठी महत्त्वाचे आहे. • पूर प्रतिबंध: जंगले अतिरिक्त पावसाचे पाणी शोषून आणि माती स्थिर करून पुराचा धोका कमी करतात. • आर्थिक मूल्य: जंगले लाकूड, औषधी वनस्पती आणि फळे यासारखी संसाधने प्रदान करतात. • जंगलतोड रोखण्यासाठी जागतिक प्रयत्न: • संयुक्त राष्ट्रांचा REDD+ कार्यक्रम: विकसनशील देशांना आर्थिक प्रोत्साहन देऊन जंगलतोड आणि वनक्षेत्राच्या विनाशातून होणारे उत्सर्जन कमी करण्याचे उद्दिष्ट आहे. • वनीकरण प्रकल्प: भारताच्या राष्ट्रीय वनीकरण कार्यक्रमासारखे मोठ्या प्रमाणावर वृक्षारोपण उपक्रम. • पॅरिस करार: देशांना त्यांच्या हवामान कृती योजनांमध्ये वन संवर्धनाचा समावेश करण्यास प्रोत्साहित करतो. • संवर्धन मोहिमा: वर्ल्ड वाईल्डलाइफ फंड (WWF) सारख्या संस्थांकडून धोक्यात असलेल्या जंगलांचे संरक्षण करण्यासाठी उपक्रम. महत्त्वाची टीप: • जंगलतोडीची आकडेवारी: अन्न आणि कृषी संघटना (FAO) द्वारे जागतिक वन संसाधन मूल्यांकन (2020) नुसार, दरवर्षी सुमारे 10 दशलक्ष हेक्टर जंगल जग गमावते. • स्थानिक समुदायांवर परिणाम: अनेक स्थानिक गट त्यांच्या उपजीविका, संस्कृती आणि परंपरांसाठी जंगलांवर अवलंबून असतात. जंगलतोड त्यांच्या जीवनशैलीला धोका निर्माण करते. • वनीकरण यशोगाथा: भारतातील चिपको आंदोलन (1970 चे दशक) आणि आफ्रिकेतील ग्रेट ग्रीन वॉल प्रकल्पाने समुदाय-नेतृत्वाखालील वन संवर्धन प्रयत्नांचे महत्त्व दर्शविले आहे. • सरकारची भूमिका: ब्राझील आणि इंडोनेशियासारखे देश बेकायदेशीर लाकूडतोड रोखण्यासाठी आणि शाश्वत वनीकरणाला प्रोत्साहन देण्यासाठी कठोर धोरणे लागू करत आहेत.
परीक्षेतील संभाव्य चूक / Exam Trap:

परीक्षेतील संभाव्य चूक: विद्यार्थी अनेकदा पर्याय 3 ('दुष्काळ') आणि पर्याय 2 ('पाऊस') यामध्ये गोंधळात पडतात. प्रश्न नीट वाचून संकल्पनेतील सूक्ष्म भेद लक्षात घेणे आवश्यक आहे.

स्मृती क्लृप्ती / Memory Booster & Mnemonic:

नकाशा क्लृप्ती: स्थान व वैशिष्ट्ये — 'पाऊस'. महाराष्ट्राच्या व भारताच्या प्राकृतिक रचनेमध्ये Rivers, Drainage System & Multi-purpose Projectsसाठी 'पाऊस' हे अचूक स्थान/वैशिष्ट्य लक्षात ठेवा.

पर्याय निर्मूलन पद्धत / Option Elimination Strategy:

🎯 पर्याय बाद पद्धत (Option Elimination Strategy): • पर्याय 1 ('भूगर्भाची धूप'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'पाऊस' हे ठरते. • पर्याय 3 ('दुष्काळ'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'पाऊस' हे ठरते. • पर्याय 4 ('जागतिक तापमानवाढ'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'पाऊस' हे ठरते. • निष्कर्ष: त्यामुळे उर्वरित पर्याय बाद होऊन अचूक उत्तर पर्याय 2 ('पाऊस') निश्चित होते.

मोफत ऑनलाइन चाचणी उपलब्ध

MPSC संयुक्त पूर्व परीक्षा गट-ब — १००-प्रश्न संपूर्ण सराव मॉक टेस्ट 08

हा प्रश्न आणि यासारखे सर्व संभाव्य प्रश्न प्रत्यक्ष परीक्षेसारख्या वेळेत सोडवून तुमची अचूकता तपासा.

ही टेस्ट आता सोडवा

संबंधित महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Related Practice Questions):