MPSC Test Logo mpsctest.in
Geography Population & Human Geography (Census 2011) FMT-01
पडताळलेले उत्तर (Verified)
MPSC सराव प्रश्न:

2001-2011 दरम्यान कोणत्या राज्यात लोकसंख्या वाढ नकारात्मक नोंदवली गेली?

Which state recorded negative population growth during 2001–2011?

पर्याय (Options):
A

केरळ

B

गोवा

C

नागालँड

अचूक उत्तर (Official Answer)
D

पंजाब

सविस्तर स्पष्टीकरण (Detailed Explanation): अचूक उत्तर: पर्याय (3)
योग्य उत्तर नागालँड आहे. स्पष्टीकरण आणि महत्त्वाचे मुद्दे: • 2001-2011 या काळात नागालँड हे भारतातील एकमेव राज्य होते ज्याची दशकीय लोकसंख्या वाढीचा दर -0.58% नकारात्मक नोंदवला गेला. • 2011 च्या जनगणनेनुसार, नागालँडची एकूण लोकसंख्या 19,78,502 होती, जी 2001 च्या जनगणनेतील 19,90,036 वरून कमी झाली. • या नकारात्मक वाढीचे कारण अनेकदा 2001 च्या जनगणनेतील फुगलेल्या आकडेवारीत सुधारणा मानले जाते, जिथे राज्याने यापूर्वी 1991 ते 2001 दरम्यान 64.53% इतका अपवादात्मक उच्च वाढीचा दर नोंदवला होता. • 2011 ची जनगणना ही देशाची 15 वी राष्ट्रीय जनगणना आणि स्वातंत्र्यानंतरची 7 वी जनगणना होती, जी तत्कालीन भारताचे रजिस्ट्रार जनरल आणि जनगणना आयुक्त सी. चंद्रमौली यांच्या मार्गदर्शनाखाली पार पडली. • नागालँडमध्ये घट दिसून आली असली तरी, त्याच कालावधीतील भारताचा एकूण दशकीय वाढीचा दर 17.7% होता. पूरक माहिती: • केरळ: • 2001-2011 च्या दशकात केरळने 4.91% कमी पण सकारात्मक वाढीचा दर नोंदवला. • 2011 च्या आकडेवारीनुसार, हे राज्य भारतातील सर्वाधिक साक्षरता दर (94%) आणि सर्वाधिक लिंग गुणोत्तर (1000 पुरुषांमागे 1084 स्त्रिया) असलेले राज्य राहिले आहे. • गोवा: • याच काळात गोव्याच्या लोकसंख्या वाढीचा दर 8.23% होता. • नैऋत्य किनारी वसलेले हे राज्य भारतातील क्षेत्रफळाने सर्वात लहान राज्य आहे आणि त्यात शहरीकरणाचे प्रमाण (62% पेक्षा जास्त) जास्त आहे. • पंजाब: • पंजाबने 2001 ते 2011 दरम्यान 13.89% दशकीय वाढीचा दर नोंदवला. • हे राज्य त्याच्या कृषी योगदानासाठी ओळखले जाते आणि 2011 च्या जनगणनेत त्याची लोकसंख्या अंदाजे 2.77 कोटी होती. • सर्वाधिक वाढीची राज्ये: • मेघालयाने सर्व राज्यांमध्ये सर्वाधिक 27.95% दशकीय वाढीचा दर नोंदवला. • केंद्रशासित प्रदेशांमध्ये, दादरा आणि नगर हवेलीने 55.88% सर्वाधिक वाढ नोंदवली. महत्त्वाची टीप: • दशकीय वाढीचा दर: हा भारत सरकारने विशिष्ट दशकात लोकसंख्या वाढीची एकूण टक्केवारी ट्रॅक करण्यासाठी वापरलेला एक महत्त्वाचा सांख्यिकी निर्देशांक आहे. • प्रशासकीय व्याप्ती: भारतातील जनगणना जनगणना कायदा, 1948 अंतर्गत आयोजित केली जाते. ती लोकसंख्याशास्त्र, आर्थिक क्रियाकलाप, साक्षरता, गृहनिर्माण आणि शहरीकरण याबद्दल तपशीलवार माहिती प्रदान करते. • राष्ट्रीय प्रवृत्ती: 2011 च्या जनगणनेतून असे दिसून आले की भारतातील लोकसंख्येची घनता 2001 मधील 324 च्या तुलनेत वाढून प्रति चौरस किलोमीटर 382 व्यक्ती झाली. • साक्षरता आकडेवारी: राष्ट्रीय साक्षरता दर 73% होता, ज्यात पुरुषांसाठी 80.9% आणि महिलांसाठी 64.6% होता.
परीक्षेतील संभाव्य चूक / Exam Trap:

परीक्षेतील संभाव्य चूक: विद्यार्थी अनेकदा पर्याय 4 ('पंजाब') आणि पर्याय 3 ('नागालँड') यामध्ये गोंधळात पडतात. प्रश्न नीट वाचून संकल्पनेतील सूक्ष्म भेद लक्षात घेणे आवश्यक आहे.

स्मृती क्लृप्ती / Memory Booster & Mnemonic:

नकाशा क्लृप्ती: स्थान व वैशिष्ट्ये — 'नागालँड'. महाराष्ट्राच्या व भारताच्या प्राकृतिक रचनेमध्ये Population & Human Geography (Census 2011)साठी 'नागालँड' हे अचूक स्थान/वैशिष्ट्य लक्षात ठेवा.

पर्याय निर्मूलन पद्धत / Option Elimination Strategy:

🎯 पर्याय बाद पद्धत (Option Elimination Strategy): • पर्याय 1 ('केरळ'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'नागालँड' हे ठरते. • पर्याय 2 ('गोवा'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'नागालँड' हे ठरते. • पर्याय 4 ('पंजाब'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'नागालँड' हे ठरते. • निष्कर्ष: त्यामुळे उर्वरित पर्याय बाद होऊन अचूक उत्तर पर्याय 3 ('नागालँड') निश्चित होते.

मोफत ऑनलाइन चाचणी उपलब्ध

MPSC संयुक्त पूर्व परीक्षा गट-ब — १००-प्रश्न संपूर्ण सराव मॉक टेस्ट 07

हा प्रश्न आणि यासारखे सर्व संभाव्य प्रश्न प्रत्यक्ष परीक्षेसारख्या वेळेत सोडवून तुमची अचूकता तपासा.

ही टेस्ट आता सोडवा

संबंधित महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Related Practice Questions):