MPSC Test Logo mpsctest.in
Geography Soils, Land Degradation & Conservation FMT-01
पडताळलेले उत्तर (Verified)
MPSC सराव प्रश्न:

कमी उंचीच्या टेकड्यांमधील मातीच्या उतारावर असलेल्या जमिनींसाठी मुख्य समस्या काय आहे?

What is the main problem for soils located on slopes in the Low Hill Soil Zone?

पर्याय (Options):
A

अतिरिक्त मीठ

B

भूगर्भाची धूप

C

निक्षालन

अचूक उत्तर (Official Answer)
D

नायट्रोजनची कमतरता

सविस्तर स्पष्टीकरण (Detailed Explanation): अचूक उत्तर: पर्याय (3)
योग्य उत्तर निक्षालन आहे. स्पष्टीकरण आणि महत्त्वाचे मुद्दे: • निक्षालन म्हणजे जास्त पाऊस किंवा सिंचनामुळे पाण्यातील विद्राव्य पोषक घटक मातीतून वाहून जाण्याची प्रक्रिया. • ही उतारावर असलेल्या मातीमध्ये, विशेषतः कमी उंचीच्या टेकड्यांमधील मातीच्या क्षेत्रात एक सामान्य समस्या आहे, कारण उतारावर पाणी जास्त वाहून जाते. • उतार असलेल्या भूप्रदेशात पाण्याचा प्रवाह जास्त असतो, ज्यामुळे मातीतील खनिजे आणि पोषक घटक जलद गतीने निघून जातात. • परिणामी, मातीमध्ये पोषक तत्वांची कमतरता निर्माण होते, ज्यामुळे ती शेती आणि वनस्पतींच्या वाढीसाठी कमी सुपीक बनते. • लीचिंगमुळे अनेकदा नायट्रेट्स, पोटॅशियम आणि मॅग्नेशियम सारख्या आवश्यक पोषक तत्वांचे नुकसान होते, जे वनस्पतींच्या वाढीसाठी अत्यंत महत्त्वाचे आहेत. • अति पर्जन्यमान आणि सच्छिद्र माती असलेल्या प्रदेशात ही प्रक्रिया अधिक गंभीर असते, कारण यामुळे पाणी जमिनीत मुरते आणि पोषक घटक वाहून नेते. • लीचिंगचा सामना करण्यासाठी, पाण्याचा प्रवाह आणि भूगर्भाची धूप कमी करण्यासाठी कंटूर शेती, दगडी बांध घालणे आणि आच्छादन पिके लावणे यांसारखे उपाय वापरले जाऊ शकतात. पूरक माहिती: • अतिरिक्त क्षार • मातीत जास्त प्रमाणात क्षार जमा होण्याला सामान्यतः मातीची क्षारता असे म्हणतात. • हे कोरड्या आणि अर्ध-कोरड्या प्रदेशात अधिक सामान्य आहे जिथे बाष्पीभवन दर जास्त असतो. • क्षारतेची समस्या कमी उंचीच्या टेकड्यांमधील मातीच्या उतारावर असलेल्या भूप्रदेशांशी सामान्यतः संबंधित नाही. • भूगर्भाची धूप • भूगर्भाची धूप म्हणजे वारा, पाणी किंवा मानवी कार्यांमुळे मातीच्या वरच्या थराचे काढून टाकणे. • धूप ही उतारावरील एक समस्या असली तरी, ती प्रामुख्याने वरचा थर काढून टाकते आणि पोषक घटक मातीत खोलवर लीचिंग करत नाही. • नायट्रोजनची कमतरता • नायट्रोजनची कमतरता मातीत होऊ शकते, परंतु ती सहसा खराब माती व्यवस्थापन किंवा पीक निवडीमुळे होते आणि उतारावरील पाण्याच्या प्रवाहामुळे नाही. • उतार असलेल्या भागांमध्ये नायट्रोजनचे नुकसान अनेकदा निक्षालनाचा दुय्यम परिणाम असतो.
परीक्षेतील संभाव्य चूक / Exam Trap:

परीक्षेतील संभाव्य चूक: विद्यार्थी अनेकदा पर्याय 4 ('नायट्रोजनची कमतरता') आणि पर्याय 3 ('निक्षालन') यामध्ये गोंधळात पडतात. प्रश्न नीट वाचून संकल्पनेतील सूक्ष्म भेद लक्षात घेणे आवश्यक आहे.

स्मृती क्लृप्ती / Memory Booster & Mnemonic:

नकाशा क्लृप्ती: स्थान व वैशिष्ट्ये — 'निक्षालन'. महाराष्ट्राच्या व भारताच्या प्राकृतिक रचनेमध्ये Soils, Land Degradation & Conservationसाठी 'निक्षालन' हे अचूक स्थान/वैशिष्ट्य लक्षात ठेवा.

पर्याय निर्मूलन पद्धत / Option Elimination Strategy:

🎯 पर्याय बाद पद्धत (Option Elimination Strategy): • पर्याय 1 ('अतिरिक्त मीठ'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'निक्षालन' हे ठरते. • पर्याय 2 ('भूगर्भाची धूप'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'निक्षालन' हे ठरते. • पर्याय 4 ('नायट्रोजनची कमतरता'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'निक्षालन' हे ठरते. • निष्कर्ष: त्यामुळे उर्वरित पर्याय बाद होऊन अचूक उत्तर पर्याय 3 ('निक्षालन') निश्चित होते.

मोफत ऑनलाइन चाचणी उपलब्ध

MPSC संयुक्त पूर्व परीक्षा गट-ब — १००-प्रश्न संपूर्ण सराव मॉक टेस्ट 07

हा प्रश्न आणि यासारखे सर्व संभाव्य प्रश्न प्रत्यक्ष परीक्षेसारख्या वेळेत सोडवून तुमची अचूकता तपासा.

ही टेस्ट आता सोडवा

संबंधित महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Related Practice Questions):