MPSC Test Logo mpsctest.in
Geography World Geography & Earth Sciences FMT-01
पडताळलेले उत्तर (Verified)
MPSC सराव प्रश्न:

विंध्यन खडकप्रणाली यासाठी ओळखली जाते:

Vindhyan rock system is known for:

पर्याय (Options):
A

मॅंगनीज

B

कोळसा आणि लोखंड

C

चुनखडी

अचूक उत्तर (Official Answer)
D

बॉक्साइट

सविस्तर स्पष्टीकरण (Detailed Explanation): अचूक उत्तर: पर्याय (3)
योग्य उत्तर चुनखडी आहे. महत्वाचे मुद्दे • विंध्यन रॉक प्रणाली ही भारतातील सर्वात महत्त्वपूर्ण भूवैज्ञानिक रचनांपैकी एक आहे, जी मध्य प्रदेश, राजस्थान, उत्तर प्रदेश आणि बिहार यांसारख्या अनेक राज्यांमध्ये पसरलेली आहे. • हे प्रामुख्याने गाळाच्या खडकांनी बनलेले आहे, ज्यात चुनखडी, वाळूचा खडक आणि शेल यांचा समावेश होतो. • चुनखडी हे विंध्यन प्रणालीशी संबंधित सर्वात महत्वाचे खनिज आहे, जे सिमेंट उत्पादनात, बांधकाम सामग्री म्हणून आणि विविध औद्योगिक प्रक्रियांमध्ये मोठ्या प्रमाणावर वापरले जाते. • विंध्यन प्रणाली उच्च-गुणवत्तेच्या चुनखडीच्या साठ्याचे स्रोत आहे, विशेषत: कटनी, जबलपूर (मध्य प्रदेश) आणि बुंदेलखंड (उत्तर प्रदेश) सारख्या प्रदेशात. • हा प्रदेश चुनखडीच्या उत्खननामुळे शेती आणि धातूशास्त्र यांसारख्या इतर उद्योगांमधील योगदानासाठी देखील ओळखला जातो. अतिरिक्त माहिती • मॅंगनीज • मॅंगनीजचा उपयोग प्रामुख्याने स्टील उद्योगात डीऑक्सिडायझिंग आणि अलॉयिंग एजंट म्हणून केला जातो. • भारत हा मॅंगनीजचा सर्वात मोठा उत्पादक देश आहे आणि ते ओडिशा, महाराष्ट्र आणि कर्नाटक यांसारख्या राज्यांमध्ये आढळते, परंतु विंध्यन रॉक प्रणालीमध्ये ते मोठ्या प्रमाणात आढळत नाही. • बालाघाट (मध्य प्रदेश) आणि नागपूर (महाराष्ट्र) यांसारख्या भागात मॅंगनीजचे मुख्य साठे आहेत. • कोळसा आणि लोखंड • कोळसा आणि लोहखनिज हे अनुक्रमे ऊर्जा उत्पादन आणि स्टील उत्पादनासाठी आवश्यक संसाधने आहेत. • ही संसाधने विंध्यन प्रणालीची वैशिष्ट्ये नाहीत, परंतु झारखंड, ओडिशा आणि छत्तीसगड यांसारख्या राज्यांमध्ये ती मुबलक प्रमाणात आढळतात. • झरिया आणि राणीगंज यांसारखी गोंडवाना कोळसा क्षेत्रे कोळसा उत्पादनासाठी उल्लेखनीय आहेत, तर ओडिशाच्या केओंझार आणि छत्तीसगडच्या बैलाडिला प्रदेशात लोहखनिजाचे साठे प्रमुख आहेत. • बॉक्साइट • बॉक्साइट हे ॲल्युमिनियमचे प्राथमिक धातू आहे आणि ते ॲल्युमिनियम उद्योगात मोठ्या प्रमाणावर वापरले जाते. • भारतात बॉक्साइटचे महत्त्वपूर्ण साठे आहेत, विशेषत: ओडिशा, छत्तीसगड आणि झारखंडमध्ये, परंतु ते विंध्यन रॉक प्रणालीशी संबंधित नाही. • ओडिशामधील पंचपतमलीसारखे साठे देशातील सर्वात मोठ्या बॉक्साइटच्या साठ्यांपैकी एक आहेत. • विंध्यन रॉक प्रणाली • ही भारतातील सर्वात जुनी रॉक प्रणालींपैकी एक आहे, जी प्रोटेरोजोइक युगातील आहे. • ही प्रणाली तिच्या विस्तृत गाळाच्या निर्मितीसाठी ओळखली जाते, ज्यात भूवैज्ञानिक आणि आर्थिक महत्त्व आहे. • या प्रणालीचा जीवाश्म आणि पुरातत्वीय महत्त्वासाठी मोठ्या प्रमाणावर अभ्यास केला जातो, कारण त्यात प्राचीन जीवाश्म आणि मानवी वस्तीचे अवशेष आहेत.
परीक्षेतील संभाव्य चूक / Exam Trap:

परीक्षेतील संभाव्य चूक: विद्यार्थी अनेकदा पर्याय 4 ('बॉक्साइट') आणि पर्याय 3 ('चुनखडी') यामध्ये गोंधळात पडतात. प्रश्न नीट वाचून संकल्पनेतील सूक्ष्म भेद लक्षात घेणे आवश्यक आहे.

स्मृती क्लृप्ती / Memory Booster & Mnemonic:

नकाशा क्लृप्ती: स्थान व वैशिष्ट्ये — 'चुनखडी'. महाराष्ट्राच्या व भारताच्या प्राकृतिक रचनेमध्ये World Geography & Earth Sciencesसाठी 'चुनखडी' हे अचूक स्थान/वैशिष्ट्य लक्षात ठेवा.

पर्याय निर्मूलन पद्धत / Option Elimination Strategy:

🎯 पर्याय बाद पद्धत (Option Elimination Strategy): • पर्याय 1 ('मॅंगनीज'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'चुनखडी' हे ठरते. • पर्याय 2 ('कोळसा आणि लोखंड'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'चुनखडी' हे ठरते. • पर्याय 4 ('बॉक्साइट'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'चुनखडी' हे ठरते. • निष्कर्ष: त्यामुळे उर्वरित पर्याय बाद होऊन अचूक उत्तर पर्याय 3 ('चुनखडी') निश्चित होते.

मोफत ऑनलाइन चाचणी उपलब्ध

MPSC संयुक्त पूर्व परीक्षा गट-ब — १००-प्रश्न संपूर्ण सराव मॉक टेस्ट 06

हा प्रश्न आणि यासारखे सर्व संभाव्य प्रश्न प्रत्यक्ष परीक्षेसारख्या वेळेत सोडवून तुमची अचूकता तपासा.

ही टेस्ट आता सोडवा

संबंधित महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Related Practice Questions):