सविस्तर स्पष्टीकरण (Detailed Explanation):
अचूक उत्तर: पर्याय (3)
• बातम्या: भारताच्या अधिकृत दारिद्र्यरेषेच्या पुनरावलोकनासाठी PMEAC प्रमुख खेळपट्ट्या; निती आयोगाचा बहुआयामी दारिद्र्य निर्देशांक 'दारिद्र्यरेषा नाही' असे प्रतिपादन
📌 सविस्तर स्पष्टीकरण व मुख्य तरतुदी:
• गिनी गुणांक:
• गिनी गुणांक हे लोकसंख्येतील उत्पन्न असमानतेचे मोजमाप आहे, 0 (परिपूर्ण समानता) ते 1 (परिपूर्ण असमानता) पर्यंत. म्हणून, विधान I योग्य आहे.
• बहुआयामी गरीबी निर्देशांक (MPI):
• बहुआयामी दारिद्र्य निर्देशांक (MPI) मध्ये आरोग्य (उदा., पोषण, बालमृत्यू), शिक्षण (उदा., शालेय शिक्षणाची वर्षे, शाळेत उपस्थिती), आणि राहणीमान (उदा., वीज, स्वच्छता, पिण्याचे पाणी, घरे, मालमत्ता).
• तथापि, MPI सर्व निर्देशकांना समान वजन देत नाही; प्रत्येक परिमाणात त्यांचे महत्त्व लक्षात घेऊन वेगवेगळी वजने नियुक्त केली जातात. म्हणून, विधान II अयोग्य आहे.
• गरिबीवरील रंगराजन समिती:
• गरिबीवरील रंगराजन समितीने भारतातील दारिद्र्यरेषेची पुन्हा व्याख्या केली, त्यात पोषण, मूलभूत घरगुती सुविधा आणि शिक्षण यासह निकषांचा व्यापक संच समाविष्ट केला. त्यामुळे विधान III योग्य आहे.
💡 स्मृती क्लृप्ती (Memory Booster / Trick):
• स्मृती सूत्र: संकल्पना व आकडेवारी — 'फक्त 1 आणि 3'. अर्थव्यवस्थेत Public Finance, Budget, Deficit & Taxationचा थेट संबंध 'फक्त 1 आणि 3' या निकषाशी येतो.
🗺️ मेमरी मॅप / संकल्पना नकाशा (Memory Map):
• संकल्पना नकाशा: Public Finance, Budget, Deficit & Taxation ➔ मुख्य घटक / तरतूद ➔ 'फक्त 1 आणि 3' ➔ आयोगाच्या परीक्षा निकषांनुसार थेट परस्परसंबंध.
⚠️ परीक्षेतील संभाव्य चूक (Exam Trap):
• परीक्षेतील संभाव्य चूक: विद्यार्थी अनेकदा पर्याय 4 ('1, 2, आणि 3') आणि पर्याय 3 ('फक्त 1 आणि 3') यामध्ये गोंधळात पडतात. प्रश्न नीट वाचून संकल्पनेतील सूक्ष्म भेद लक्षात घेणे आवश्यक आहे.
🎯 पर्याय बाद पद्धत (Option Elimination):
• 🎯 पर्याय बाद पद्धत (Option Elimination Strategy):
• पर्याय 1 ('फक्त 1 आणि 2'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'फक्त 1 आणि 3' हे ठरते.
• पर्याय 2 ('फक्त 2 आणि 3'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'फक्त 1 आणि 3' हे ठरते.
• पर्याय 4 ('1, 2, आणि 3'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'फक्त 1 आणि 3' हे ठरते.
• निष्कर्ष: त्यामुळे उर्वरित पर्याय बाद होऊन अचूक उत्तर पर्याय 3 ('फक्त 1 आणि 3') निश्चित होते.
• News: PMEAC chief pitches for a review of India’s official poverty line; asserts that the Niti Aayog’s Multidimensional Poverty Index ‘is not a poverty line’
📌 Detailed Analysis & Key Provisions:
• Gini Coefficient:
• The Gini Coefficient is a measure of income inequality within a population, ranging from 0 (perfect equality) to 1 (perfect inequality). Hence, Statement I is correct.
• Multidimensional Poverty Index (MPI):
• The Multidimensional Poverty Index (MPI) includes multiple indicators to measure poverty beyond income, such as health (e.g., nutrition, child mortality), education (e.g., years of schooling, school attendance), and living standards (e.g., electricity, sanitation, drinking water, housing, assets).
• However, the MPI does not assign equal weight to all indicators; different weights are assigned based on their importance within each dimension. Hence, Statement II is incorrect.
• Rangarajan Committee on Poverty:
• The Rangarajan Committee on Poverty redefined the poverty line in India, incorporating a broader set of criteria, including nutrition, basic household amenities, and education. Hence, Statement III is correct.
💡 Memory Booster / Shortcut Trick:
• Concept Booster: Core Economic Rule — '1 and 3 only'. Link Public Finance, Budget, Deficit & Taxation with '1 and 3 only'.
🗺️ Memory Map / Concept Flow:
• Concept Flow: Public Finance, Budget, Deficit & Taxation ➔ Core Anchor ➔ '1 and 3 only' ➔ Commission-Standard Exam Association.
⚠️ Exam Trap:
• Exam Trap: Candidates frequently confuse Option 4 ('1, 2, and 3') with Option 3 ('1 and 3 only'). Distinguish the exact context before marking.
🎯 Option Elimination:
• 🎯 Option Elimination Strategy:
• Option 1 ('1 and 2 only'): Incorrect. As per official verified records, '1 and 3 only' is the valid fact.
• Option 2 ('2 and 3 only'): Incorrect. As per official verified records, '1 and 3 only' is the valid fact.
• Option 4 ('1, 2, and 3'): Incorrect. As per official verified records, '1 and 3 only' is the valid fact.
• Conclusion: Hence, eliminating incorrect options leads to Option 3 ('1 and 3 only').
परीक्षेतील संभाव्य चूक: विद्यार्थी अनेकदा पर्याय 4 ('1, 2, आणि 3') आणि पर्याय 3 ('फक्त 1 आणि 3') यामध्ये गोंधळात पडतात. प्रश्न नीट वाचून संकल्पनेतील सूक्ष्म भेद लक्षात घेणे आवश्यक आहे.
Exam Trap: Candidates frequently confuse Option 4 ('1, 2, and 3') with Option 3 ('1 and 3 only'). Distinguish the exact context before marking.
स्मृती सूत्र: संकल्पना व आकडेवारी — 'फक्त 1 आणि 3'. अर्थव्यवस्थेत Public Finance, Budget, Deficit & Taxationचा थेट संबंध 'फक्त 1 आणि 3' या निकषाशी येतो.
Concept Booster: Core Economic Rule — '1 and 3 only'. Link Public Finance, Budget, Deficit & Taxation with '1 and 3 only'.
🎯 पर्याय बाद पद्धत (Option Elimination Strategy):
• पर्याय 1 ('फक्त 1 आणि 2'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'फक्त 1 आणि 3' हे ठरते.
• पर्याय 2 ('फक्त 2 आणि 3'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'फक्त 1 आणि 3' हे ठरते.
• पर्याय 4 ('1, 2, आणि 3'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'फक्त 1 आणि 3' हे ठरते.
• निष्कर्ष: त्यामुळे उर्वरित पर्याय बाद होऊन अचूक उत्तर पर्याय 3 ('फक्त 1 आणि 3') निश्चित होते.
🎯 Option Elimination Strategy:
• Option 1 ('1 and 2 only'): Incorrect. As per official verified records, '1 and 3 only' is the valid fact.
• Option 2 ('2 and 3 only'): Incorrect. As per official verified records, '1 and 3 only' is the valid fact.
• Option 4 ('1, 2, and 3'): Incorrect. As per official verified records, '1 and 3 only' is the valid fact.
• Conclusion: Hence, eliminating incorrect options leads to Option 3 ('1 and 3 only').