MPSC Test Logo mpsctest.in
Polity Basics of Constitution
पडताळलेले उत्तर (Verified)
MPSC सराव प्रश्न:

42 व्या घटनादुरुस्तीनंतर, शिक्षण कोणत्या घटनात्मक सूचीत समाविष्ट केले गेले आहे?

After the 42nd Amendment, education is placed under which Constitutional list?

पर्याय (Options):
A

संघ सूची

B

राज्य सूची

C

समवर्ती सूची

अचूक उत्तर (Official Answer)
D

यापैकी काहीही नाही

E

वगळा

सविस्तर स्पष्टीकरण (Detailed Explanation): अचूक उत्तर: पर्याय (3)
योग्य उत्तर समवर्ती सूची आहे. स्पष्टीकरण आणि महत्त्वाचे मुद्दे: • भारताच्या संविधानातील 42 वी घटनादुरुस्ती अधिनियम, 1976 मध्ये, शिक्षणाचा विषय राज्य सूचीतून समवर्ती सूचीमध्ये स्थानांतरित करण्यात आला. याचा अर्थ असा आहे की केंद्र सरकार आणि राज्य सरकारे दोघेही शिक्षणाशी संबंधित बाबींवर कायदे करू शकतात. • समवर्ती सूची ही भारतीय संविधानाच्या सातव्या अनुसूचीमध्ये परिभाषित केलेल्या विषयांची सूची आहे, ज्यावर संसद आणि राज्य विधानमंडळे दोघेही कायदे करण्यास सक्षम आहेत. • 42 व्या घटनादुरुस्तीपूर्वी, शिक्षण केवळ राज्य सूची अंतर्गत होते, ज्यामुळे केवळ राज्य सरकारांना शैक्षणिक धोरणे आणि पद्धतींचे नियमन आणि अधिनियमाचे अधिकार होते. • या दुरुस्तीचा उद्देश देशभरात शिक्षणात एकसमानता आणणे आणि केंद्र सरकारला शैक्षणिक धोरणे आणि कार्यक्रम तयार करण्यात अधिक महत्त्वपूर्ण भूमिका बजावण्यास सक्षम करणे हा होता. • राष्ट्र उभारणीमध्ये शिक्षणाचे वाढते महत्त्व आणि भारतातील साक्षरता दर सुधारण्यासाठी हा बदल आवश्यक मानला गेला. • समवर्ती सूची आता केंद्र सरकारला शिक्षणाचा अधिकार अधिनियम (RTE), 2009 सारखी राष्ट्रीय स्तरावरील धोरणे लागू करण्यास परवानगी देते, तर राज्ये प्रादेशिक गरजेनुसार ही धोरणे स्वीकारण्याची आणि लागू करण्याची शक्ती राखून ठेवतात. • म्हणून, 42 व्या घटनादुरुस्ती अधिनियमाद्वारे शिक्षण समवर्ती सूचीमध्ये ठेवण्यात आले. पूरक माहिती: • भारतीय संविधानाची सातवी अनुसूची: • सातवी अनुसूची संघ आणि राज्यांमध्ये विधायी अधिकार तीन सूचींमध्ये विभाजित करते: संघ सूची, राज्य सूची आणि समवर्ती सूची. • संघ सूचीमध्ये राष्ट्रीय महत्त्वाच्या विषयांचा समावेश आहे, जसे की संरक्षण, परराष्ट्र व्यवहार आणि अणुऊर्जा, ज्यावर फक्त संसद कायदे करू शकते. • राज्य सूचीमध्ये प्रादेशिक आणि स्थानिक महत्त्वाच्या विषयांचा समावेश आहे, जसे की पोलिस, सार्वजनिक आरोग्य आणि कृषी, ज्यावर फक्त राज्य विधानमंडळे कायदे करू शकतात. • समवर्ती सूचीमध्ये असे विषय समाविष्ट आहेत ज्यावर संसद आणि राज्य विधानमंडळे दोघेही कायदे करू शकतात. उदाहरणे शिक्षण, विवाह आणि दत्तक यांचा समावेश होतो. तथापि, संघर्षाच्या स्थितीत, संसदेने बनवलेला कायदा प्रभावी असतो. • 42 वी घटनादुरुस्ती अधिनियम, 1976: • 42 व्या घटनादुरुस्तीला भारतीय संविधानात केलेल्या व्यापक बदलांमुळे "लघु-संविधान" म्हणून देखील ओळखले जाते. • यामध्ये अनेक बदल करण्यात आले, ज्यात प्रस्तावनेत "समाजवादी" आणि "धर्मनिरपेक्ष" हे शब्द जोडणे आणि अनुच्छेद 51A अंतर्गत मूलभूत कर्तव्ये स्थापित करणे समाविष्ट आहे. • या दुरुस्तीचा उद्देश केंद्र सरकारची शक्ती मजबूत करणे आणि सातव्या अनुसूचीमध्ये बदल करणे, ज्यात शिक्षणाला समवर्ती सूचीमध्ये स्थानांतरित करणे समाविष्ट आहे. • महत्वाचे मुद्दे: • राष्ट्रीय शिक्षण धोरण (NEP) आणि स्किल इंडिया सारख्या उपक्रमांसारख्या महत्त्वपूर्ण राष्ट्रीय स्तरावरील शिक्षण धोरणे शिक्षणाच्या समवर्ती सूचीमध्ये असल्यामुळे शक्य झाली आहेत. • शिक्षणाचा अधिकार अधिनियम (RTE), 2009, जो 6 ते 14 वर्षे वयोगटातील मुलांना मोफत आणि सक्तीचे शिक्षण देतो, हे दुरुस्तीनंतर केंद्र सरकारच्या भूमिकेचे एक महत्त्वाचे उदाहरण आहे. • राज्ये प्रादेशिक आणि स्थानिक गरजा पूर्ण करण्यासाठी ही धोरणे लागू करण्यात लवचिकता राखतात, ज्यामुळे संघ आणि राज्यांमध्ये सत्तेचा समतोल राखला जातो.
मोफत ऑनलाइन चाचणी उपलब्ध

MPSC सराव चाचणी

हा प्रश्न आणि यासारखे सर्व संभाव्य प्रश्न प्रत्यक्ष परीक्षेसारख्या वेळेत सोडवून तुमची अचूकता तपासा.

ही टेस्ट आता सोडवा

संबंधित महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Related Practice Questions):

Polity MPSC सराव प्रश्न

खालील विधाने काळजीपूर्वक विचारात घ्या: 1. सर्वोच्च न्यायालय एक उच्च न्यायालयातून दुसर्‍या उच्च न्यायालयात खटला हस्तांतरित करू शकते. 2. कलम 139A हे 42 व्या घटनादुरुस्तीद्वारे जोडले गेले. वरील विधानांपैकी कोणते/ती विधान/विधाने अचूक (सत्य) आहे/आहेत?

Polity MPSC सराव प्रश्न

भारतीय संविधानातील "कायद्याने स्थापित प्रक्रिया" हा वाक्प्रचार कोणत्या देशाच्या संविधानातून घेण्यात आला आहे?

Polity MPSC सराव प्रश्न

भारतीय राजव्यवस्थेच्या संदर्भात, खालील विधानांचा विचार करा: I. अध्यादेश कोणत्याही केंद्रीय कायद्यात सुधारणा करू शकतो. II. अध्यादेशाद्वारे मूलभूत हक्क संकुचित करता येतात. III. अध्यादेश मागील तारखेपासून अंमलात येऊ शकतो. वरील विधानांपैकी कोणती विधाने योग्य (बिनचूक) आहेत?

Polity MPSC सराव प्रश्न

राष्ट्रपती पद रिक्त झाल्यास आणि उपराष्ट्रपती उपलब्ध नसल्यास, राष्ट्रपती म्हणून कोण कारभार सांभाळते?

Polity MPSC सराव प्रश्न

कलम 279A अंतर्गत, GST परिषदेच्या निर्णयांसाठी सदस्यांच्या भारित मतांची किती बहुमताची आवश्यकता असते?