कलम 279A अंतर्गत, GST परिषदेच्या निर्णयांसाठी सदस्यांच्या भारित मतांची किती बहुमताची आवश्यकता असते?

पर्याय (Options):

साधे बहुमत

तीन-चतुर्थांश बहुमत

अचूक उत्तर (Official Answer)

दोन-तृतीयांश बहुमत

अर्धे बहुमत

सविस्तर स्पष्टीकरण (Detailed Explanation): अचूक उत्तर: पर्याय (2)

📌 सविस्तर स्पष्टीकरण व मुख्य तरतुदी: • भारतीय संविधानातील कलम 279A वस्तू आणि सेवा कर (GST) परिषदेच्या कामकाजाचे नियमन करते, जी GST संबंधित धोरणे आणि कायद्यांवर शिफारसी करण्यासाठी जबाबदार आहे. • GST परिषद ही 101 व्या घटनादुरुस्ती अधिनियम, 2016 द्वारे स्थापित केलेली एक घटनात्मक संस्था आहे, जी संपूर्ण भारतात एकसमान कर प्रणाली सुनिश्चित करते. • कलम 279A(9) अंतर्गत, GST परिषदेच्या निर्णयांना मंजुरी मिळवण्यासाठी सदस्यांच्या भारित मतांच्या तीन-चतुर्थांश बहुमताची आवश्यकता असते. हे सुनिश्चित करते की महत्त्वाचे निर्णय सदस्यांमधील व्यापक सहमती दर्शवतात. • भारित मतदान प्रणाली एकूण मतांपैकी एक-तृतीयांश मते केंद्र सरकारला आणि दोन-तृतीयांश मते राज्य सरकारांना एकत्रितपणे देते. यामुळे केंद्र आणि राज्य दोघांच्या हिताचे संतुलित प्रतिनिधित्व सुनिश्चित होते. • तीन-चतुर्थांश बहुमताची आवश्यकता एकतर्फी निर्णय घेण्यास प्रतिबंध करते आणि हे सुनिश्चित करते की GST संबंधित धोरणे केंद्र आणि राज्य सरकारांमध्येCollaboratively तयार केली जातात. • हा नियम संघराज्यीय संरचनेला प्रोत्साहन देतो आणि GST च्या प्रभावी अंमलबजावणीसाठी विविध सरकारांमध्ये सहकार्यास प्रोत्साहन देतो. म्हणून, पर्याय 2 योग्य आहे. 📚 संबंधित महत्त्वाचे घटक व संदर्भ (परीक्षेसाठी पूरक माहिती): • GST परिषदेची रचना: • अध्यक्ष: केंद्रीय अर्थमंत्री GST परिषदेचे अध्यक्ष असतात. • सदस्य: केंद्रीय अर्थ राज्यमंत्री आणि सर्व राज्यांचे अर्थ किंवा कर आकारणी मंत्री परिषदेचे सदस्य असतात. • GST परिषदेतील मतदान यंत्रणा: • केंद्र सरकारकडे भारित मतांपैकी एक-तृतीयांश मते असतात, तर सर्व राज्य सरकारांकडे एकत्रितपणे दोन-तृतीयांश भारित मते असतात. • कोणताही निर्णय घेण्यासाठी 75% भारित मतांची आवश्यकता असते, ज्यामुळे सहयोगी निर्णय प्रक्रिया सुनिश्चित होते. • GST परिषदेची कार्ये: • परिषद GST दर, सूट, मर्यादा आणि काही राज्यांसाठी विशेष तरतुदींवर शिफारसी करते. • हे GST कायद्यांच्या अंमलबजावणीशी संबंधित विवादांचे निराकरण करते आणि संपूर्ण भारतात GST संबंधित धोरणांमध्ये एकसमानता सुनिश्चित करते. • तीन-चतुर्थांश बहुमताचे महत्त्व: • तीन-चतुर्थांश बहुमताची आवश्यकता हे सुनिश्चित करते की कोणताही एक घटक (केंद्र किंवा राज्य) निर्णय प्रक्रियेवर वर्चस्व गाजवू शकत नाही, ज्यामुळे सहकारी संघवादाच्या भावनेला प्रोत्साहन मिळते. • ही तरतूद लहान राज्यांच्या हितांचे रक्षण करते, GST संबंधित निर्णयांमध्ये त्यांचा आवाज ऐकला जाईल याची खात्री करते. • ऐतिहासिक पार्श्वभूमी: • GST परिषद 101 व्या घटनादुरुस्ती अधिनियम, 2016 चा भाग म्हणून स्थापित करण्यात आली, ज्याने अनेक अप्रत्यक्ष कर एकत्रित करून एकसमान कर प्रणाली सुरू केली. • GST 1 जुलै 2017 रोजी लागू करण्यात आला, ज्यामुळे भारताच्या कर संरचनेत महत्त्वपूर्ण सुधारणा झाली. 💡 स्मृती क्लृप्ती (Memory Booster / Trick): • स्मृती सूत्र: 'कलम 279A → तीन-चतुर्थांश बहुमत'. भारतीय राज्यघटनेत कलम 279A चा संबंध थेट 'तीन-चतुर्थांश बहुमत' या तरतुदीशी जोडलेला आहे. परीक्षेसाठी ही जोडी कायम ध्यानात ठेवा. 🗺️ मेमरी मॅप / संकल्पना नकाशा (Memory Map): • संकल्पना नकाशा: Basics of Constitution ➔ मुख्य घटक / तरतूद ➔ 'तीन-चतुर्थांश बहुमत' ➔ आयोगाच्या परीक्षा निकषांनुसार थेट परस्परसंबंध. ⚠️ परीक्षेतील संभाव्य चूक (Exam Trap): • परीक्षेतील संभाव्य चूक: विद्यार्थी अनेकदा पर्याय 3 ('दोन-तृतीयांश बहुमत') आणि पर्याय 2 ('तीन-चतुर्थांश बहुमत') यामध्ये गोंधळात पडतात. प्रश्न नीट वाचून संकल्पनेतील सूक्ष्म भेद लक्षात घेणे आवश्यक आहे. 🎯 पर्याय बाद पद्धत (Option Elimination): • 🎯 पर्याय बाद पद्धत (Option Elimination Strategy): • पर्याय 1 ('साधे बहुमत'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'तीन-चतुर्थांश बहुमत' हे ठरते. • पर्याय 3 ('दोन-तृतीयांश बहुमत'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'तीन-चतुर्थांश बहुमत' हे ठरते. • पर्याय 4 ('अर्धे बहुमत'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'तीन-चतुर्थांश बहुमत' हे ठरते. • निष्कर्ष: त्यामुळे उर्वरित पर्याय बाद होऊन अचूक उत्तर पर्याय 2 ('तीन-चतुर्थांश बहुमत') निश्चित होते.

📌 Detailed Analysis & Key Provisions: • Article 279A of the Constitution of India governs the working of the Goods and Services Tax (GST) Council, which is responsible for making recommendations on GST-related policies and laws. • The GST Council is a constitutional body established by the 101st Amendment Act, 2016, to ensure a uniform taxation system across India. • Under Article 279A(9), decisions of the GST Council require a three-fourths majority of the weighted votes of its members to pass. This ensures that major decisions reflect a broad consensus among the members. • The weighted voting system assigns one-third of the total votes to the Central Government and two-thirds to the State Governments, collectively. This ensures balanced representation of both central and state interests. • The three-fourths majority requirement prevents unilateral decision-making and ensures that GST-related policies are made collaboratively between the Centre and States. • This provision promotes a federal structure and encourages cooperation among various governments for effective implementation of GST. Hence, Option 2 is correct. 📚 Related Exam Facts & Comparative Overview: • Composition of GST Council: • Chairperson: The Union Finance Minister serves as the Chairperson of the GST Council. • Members: The Union Minister of State for Finance and Ministers in charge of Finance or Taxation from all the states are members of the council. • Voting Mechanism in GST Council: • The Central Government holds one-third of the weighted votes, while all the State Governments collectively hold two-thirds of the weighted votes. • Any decision requires 75% of the weighted votes to be passed, ensuring a collaborative decision-making process. • Functions of GST Council: • The Council makes recommendations on the rates of GST, exemptions, thresholds, and special provisions for certain states. • It also resolves disputes related to the implementation of GST laws and ensures uniformity in GST-related policies across India. 📚 Related Exam Facts & Comparative Overview: • Significance of the Three-fourths Majority: • The requirement of a three-fourths majority ensures that no single entity (either Centre or States) can dominate the decision-making process, promoting a spirit of cooperative federalism. • This provision also safeguards the interests of smaller states, ensuring their voices are heard in GST-related decisions. • Historical Background: • The GST Council was established as part of the 101st Constitutional Amendment Act, 2016, which introduced a uniform tax system by subsuming multiple indirect taxes. • GST was implemented on 1st July 2017, marking a significant reform in India’s tax structure. 💡 Memory Booster / Shortcut Trick: • Mnemonic: 'Article 279A → Three-fourths majority'. Associate Article 279A directly with 'Three-fourths majority'. Remember this core constitutional pairing. 🗺️ Memory Map / Concept Flow: • Concept Flow: Basics of Constitution ➔ Core Anchor ➔ 'Three-fourths majority' ➔ Commission-Standard Exam Association. ⚠️ Exam Trap: • Exam Trap: Candidates frequently confuse Option 3 ('Two-thirds majority') with Option 2 ('Three-fourths majority'). Distinguish the exact context before marking. 🎯 Option Elimination: • 🎯 Option Elimination Strategy: • Option 1 ('Simple majority'): Incorrect. As per official verified records, 'Three-fourths majority' is the valid fact. • Option 3 ('Two-thirds majority'): Incorrect. As per official verified records, 'Three-fourths majority' is the valid fact. • Option 4 ('Half majority'): Incorrect. As per official verified records, 'Three-fourths majority' is the valid fact. • Conclusion: Hence, eliminating incorrect options leads to Option 2 ('Three-fourths majority').

परीक्षेतील संभाव्य चूक / Exam Trap:

परीक्षेतील संभाव्य चूक: विद्यार्थी अनेकदा पर्याय 3 ('दोन-तृतीयांश बहुमत') आणि पर्याय 2 ('तीन-चतुर्थांश बहुमत') यामध्ये गोंधळात पडतात. प्रश्न नीट वाचून संकल्पनेतील सूक्ष्म भेद लक्षात घेणे आवश्यक आहे.

स्मृती क्लृप्ती / Memory Booster & Mnemonic:

स्मृती सूत्र: 'कलम 279A → तीन-चतुर्थांश बहुमत'. भारतीय राज्यघटनेत कलम 279A चा संबंध थेट 'तीन-चतुर्थांश बहुमत' या तरतुदीशी जोडलेला आहे. परीक्षेसाठी ही जोडी कायम ध्यानात ठेवा.

पर्याय निर्मूलन पद्धत / Option Elimination Strategy:

🎯 पर्याय बाद पद्धत (Option Elimination Strategy): • पर्याय 1 ('साधे बहुमत'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'तीन-चतुर्थांश बहुमत' हे ठरते. • पर्याय 3 ('दोन-तृतीयांश बहुमत'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'तीन-चतुर्थांश बहुमत' हे ठरते. • पर्याय 4 ('अर्धे बहुमत'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'तीन-चतुर्थांश बहुमत' हे ठरते. • निष्कर्ष: त्यामुळे उर्वरित पर्याय बाद होऊन अचूक उत्तर पर्याय 2 ('तीन-चतुर्थांश बहुमत') निश्चित होते.

कलम 279A अंतर्गत, GST परिषदेच्या निर्णयांसाठी सदस्यांच्या भारित मतांची किती बहुमताची आवश्यकता असते?

Under Article 279A, decisions of the GST Council require what level of majority of members’ weighted votes?

MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा — १००-प्रश्न संपूर्ण सराव मॉक टेस्ट 01

संबंधित महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Related Practice Questions):