MPSC Test Logo mpsctest.in
History (इतिहास) British Rule, Administration & Land Policy FMT-01
पडताळलेले उत्तर (Verified)
MPSC सराव प्रश्न:

रयतवारी सेटलमेंट संदर्भात खालील पर्यायांपैकी कोणते विधान अचूक (योग्य) आहे? 1. हे थॉमस मुन्रो यांनी विकसित केले. 2. सेटलमेंट जमींदारांशी नव्हे, तर थेट शेतकऱ्यांशी केले गेले. 3. टिपूच्या ताब्यात घेतलेल्या प्रदेशात याची लहान स्तरावर चाचणी घेण्यात आली. 4. ते यशस्वी झाल्यावर, ते गंगाच्या मैदानावर लागू करण्यात आले. योग्य संयोजन निवडा:

Which of the following statements regarding the Ryotwari settlement is correct? 1.It was developed by Thomas Munro. 2. The settlement was made directly with the cultivators, not zamindars. 3.It was tested on a small scale in the annexed territories of Tipu. 4. Finding it successful, it was then applied in the Ganga plains Select the correct combination:

पर्याय (Options):
A

फक्त 1 आणि 2

B

फक्त 1

C

फक्त 1, 2 आणि 3

अचूक उत्तर (Official Answer)
D

1, 2, 3 आणि 4

सविस्तर स्पष्टीकरण (Detailed Explanation): अचूक उत्तर: पर्याय (3)
फक्त 1, 2 आणि 3 हे योग्य उत्तर आहे. महत्वाचे मुद्दे • रयतवारी सेटलमेंट थॉमस मुन्रो यांनी विकसित केले. ते एक ब्रिटिश प्रशासक होते. त्यांनी 1820 मध्ये मद्रास प्रेसिडेन्सीमध्ये ही प्रणाली सुरू केली. या प्रणाली अंतर्गत, महसूल सेटलमेंट जमींदारांना वगळून थेट वैयक्तिक शेतकर्‍यांशी किंवा रयतांशी केले गेले. म्हणून, विधान 1 योग्य आहे. • रयतवारी प्रणाली अंतर्गत सेटलमेंट थेट शेतकऱ्यांशी केले गेले. जमींदारी पद्धतीच्या विपरीत, जिथे जमीनदार मध्यस्थ म्हणून काम करत होते, रयतवारी प्रणालीने ब्रिटिश सरकार आणि शेतकर्‍यांमध्ये थेट संबंध स्थापित केले. यामुळे हे सुनिश्चित झाले की शेतकरी थेट राज्याला जमीन महसूल भरण्यास जबाबदार आहेत. म्हणून, विधान 2 योग्य आहे. • रयतवारी प्रणालीची टिपू सुलतानच्या ताब्यात घेतलेल्या प्रदेशात लहान स्तरावर चाचणी घेण्यात आली. टिपूच्या पराभवानंतर ब्रिटिशांच्या नियंत्रणाखाली आलेल्या या प्रदेशांचा उपयोग नवीन सेटलमेंट प्रणालीसाठी प्रायोगिक क्षेत्र म्हणून करण्यात आला. हे यशस्वी मानले गेले आणि नंतर त्याचा विस्तार करण्यात आला. म्हणून, विधान 3 योग्य आहे. • रयतवारी प्रणाली गंगाच्या मैदानावर लागू करण्यात आली हे विधान चुकीचे आहे. रयतवारी प्रणाली प्रामुख्याने मद्रास, बॉम्बे आणि आसामच्या काही भागांमध्ये लागू करण्यात आली. गंगाचे मैदान प्रामुख्याने जमींदारी सेटलमेंट अंतर्गत होते. म्हणून, विधान 4 अयोग्य आहे. • त्यामुळे, फक्त 1, 2 आणि 3 हे योग्य उत्तर आहे. अतिरिक्त माहिती • रयतवारी प्रणाली: • ब्रिटिश राजवटीत सुरू केलेली ही प्रणाली शेतकरी किंवा रयतांकडून थेट महसूल गोळा करण्यावर केंद्रित होती. • ही प्रणाली अशा भागात लागू करण्यात आली जेथे मोठे जमीनदार किंवा जमींदार नव्हते, जसे की मद्रास, बॉम्बे आणि आसामचे काही भाग. • जमिनीची सुपीकता आणि उत्पादकता यावर आधारित महसूल दर निश्चित केले गेले आणि ते वेळोवेळी सुधारित केले जात होते. • जोपर्यंत शेतकरी आवश्यक महसूल भरतात तोपर्यंत त्यांची जमिनीवर मालकी हक्क सुनिश्चित केली गेली. • जमींदारी प्रणाली: • बंगाल, बिहार आणि उत्तर प्रदेश यांसारख्या प्रदेशांमध्ये ब्रिटिशांनी लागू केलेली आणखी एक जमीन महसूल प्रणाली. • या प्रणालीत, जमीनदार ब्रिटिश सरकार आणि शेतकरी यांच्यात मध्यस्थ म्हणून काम करत होते, शेतकऱ्यांकडून महसूल गोळा करून तो राज्याला भरत होते. • या प्रणालीमुळे अनेकदा जमीनदारांकडून शेतकऱ्यांचे शोषण होत असे, कारण ते जास्त भाडे आकारत होते. • महालवारी प्रणाली: • उत्तर भारतात, विशेषतः पंजाब, उत्तर प्रदेश आणि मध्य प्रदेशातील काही भागांमध्ये सुरू करण्यात आली. • या प्रणाली अंतर्गत, जमीन महसूल वैयक्तिक शेतकऱ्यांकडून नव्हे, तर गावांच्या गटांकडून (महाल) गोळा केला जात होता. • गटाच्या वतीने महसूल गोळा करण्याची जबाबदारी महालाच्या प्रमुखावर होती. • जमीन महसूल प्रणालीची तुलना: • रयतवारी प्रणालीने थेट सेटलमेंटवर जोर दिला, ज्यामुळे मध्यस्थांची संख्या कमी झाली, परंतु महसूल भरण्याची जबाबदारी थेट शेतकऱ्यांवर आली. • जमींदारी प्रणालीत मध्यस्थांचा समावेश होता, ज्यामुळे शोषण झाले, परंतु संरचित महसूल संकलन प्रक्रिया सुनिश्चित झाली. • महालवारी प्रणालीने दोन्ही पैलू एकत्र केले, गट सेटलमेंट आणि महसूल संकलनावर लक्ष केंद्रित केले. • ऐतिहासिक परिणाम: • रयतवारी प्रणालीने शेतकऱ्यांना मालकी हक्क प्रदान केले, परंतु दुष्काळात शेतकरी निश्चित महसूल भरण्यासाठी संघर्ष करत असल्याने ती अयशस्वी ठरली. • जमींदारी प्रणालीमुळे शक्तिशाली जमीनदार वर्गाचा उदय झाला, परंतु शेतकऱ्यांचे शोषण वाढले. • सर्व प्रणालींनी वसाहतकालीन भारतातील जमीन महसूल धोरणांवर महत्त्वपूर्ण प्रभाव टाकला, ज्यामुळे त्यावेळच्या सामाजिक-आर्थिक परिस्थितीला आकार मिळाला. महत्वाचे मुद्दे • थॉमस मुन्रो: • ते 1820 ते 1827 पर्यंत मद्रास प्रेसिडेन्सीचे गव्हर्नर होते. • रयतवारी प्रणालीच्या विकास आणि अंमलबजावणीमध्ये त्यांनी महत्त्वाची भूमिका बजावली. • महसूल संकलन: • रयतवारी अंतर्गत, महसूल संकलन जमिनीच्या उत्पादकतेवर आधारित होते, ज्यामुळे ते बदलणारे होते. • दुष्काळ किंवा दुष्काळात निश्चित महसूल दर burdensome ठरले. • अंमलबजावणीचे प्रदेश: • रयतवारी मद्रास, बॉम्बे आणि आसाममध्ये प्रमुख होती. • जमींदारी बंगाल, बिहार आणि उत्तर प्रदेशात प्रभावी होती. • महालवारी पंजाब आणि उत्तर भागात लागू करण्यात आली. • वसाहत धोरणे: • या प्रणाली प्रामुख्याने ब्रिटिश सरकारसाठी महसूल वाढवण्यासाठी तयार केल्या गेल्या होत्या. • त्यांचा भारतातील कृषी पद्धती आणि ग्रामीण अर्थव्यवस्थांवर दीर्घकाळ परिणाम झाला.
मोफत ऑनलाइन चाचणी उपलब्ध

राज्यसेवा - भारताचा व महाराष्ट्राचा इतिहास सर्वांगीण विषय सराव चाचणी क्र. १७

हा प्रश्न आणि यासारखे सर्व संभाव्य प्रश्न प्रत्यक्ष परीक्षेसारख्या वेळेत सोडवून तुमची अचूकता तपासा.

ही टेस्ट आता सोडवा

संबंधित महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Related Practice Questions):

History (इतिहास) MPSC सराव प्रश्न

प्रसिद्ध संस्कृत व्याकरण पुस्तक 'महाभाष्य' कोणी लिहिले?

History (इतिहास) MPSC सराव प्रश्न

ब्रिटिश वसाहतवादी शासनांतर्गत भारताची व्यापार रचना ब्रिटनच्या आर्थिक हितांना सेवा देण्यासाठी तयार केली गेली होती. स्वातंत्र्याच्या पूर्वसंध्येला भारताच्या व्यापार रचनेचे सर्वोत्तम वर्णन खालीलपैकी कोणते आहे?

History (इतिहास) MPSC सराव प्रश्न

1893 मध्ये, स्वामी विवेकानंदांनी युनायटेड स्टेट्स ऑफ अमेरिका येथे ________ येथे अखिल जागतिक धार्मिक परिषदेत (धर्म संसद) भाग घेतला.

History (इतिहास) MPSC सराव प्रश्न

संगम साहित्याच्या संदर्भात खालील गोष्टी जुळवा. +-----+----------------+---+----------------+ | | यादी I | | यादी II | +-----+----------------+---+----------------+ | I | पलामोली | a | सीतनाई स्तनार | | II | शैवगा चिंतामणी | b | इलांगो अडिगल | | III | सिलप्पादिकरम | c | मुरुराई अरियार | | IV | मनिमेखलाई | d | तिरुत्तकदेवतार | +-----+----------------+---+----------------+

History (इतिहास) MPSC सराव प्रश्न

खालीलपैकी कोणत्या तत्त्वज्ञानाने असा दावा केला आहे की वासना आणि तृष्णा मानवी दुःखाच्या मुळाशी आहेत?