MPSC Test Logo mpsctest.in
History (इतिहास) Early Nationalism & Congress Era (1885-1919) FMT-01
पडताळलेले उत्तर (Verified)
MPSC सराव प्रश्न:

भक्ती चळवळीबद्दल खालीलपैकी कोणते विधान योग्य नाही?

Which one of the following statements about the Bhakti movement is NOT correct?

पर्याय (Options):
A

भक्ती चळवळीने विविधतेला प्रोत्साहन देणाऱ्या परंपरा टाळल्या

अचूक उत्तर (Official Answer)
B

उत्तर भारतात, भक्ती चळवळ राम आणि कृष्णाच्या उपासनेभोवती फिरत होती

C

भक्ती चळवळ ही देवाच्या भक्तीवर विसंबून होती, गुणांसह आणि नसतानाही

D

तुलसीदासांनी गुणांसह भक्तीची परंपरा दर्शविली, तर संत कबीरांनी गुणांशिवाय भक्तीचा मार्ग अनुसरला.

सविस्तर स्पष्टीकरण (Detailed Explanation): अचूक उत्तर: पर्याय (1)
योग्य उत्तर म्हणजे भक्ती चळवळीने विविधतेला प्रोत्साहन देणाऱ्या परंपरा टाळल्या. स्पष्टीकरण आणि महत्त्वाचे मुद्दे: • भक्ती चळवळ ही एक मध्ययुगीन भारतीय सामाजिक-धार्मिक चळवळ होती जी 7व्या-8व्या शतकात उदयास आली आणि 17 व्या शतकापर्यंत चालू राहिली. • मूळ आणि अर्थ: • "भक्ती" या शब्दाचा अर्थ वैयक्तिक देवाप्रती भक्ती किंवा तीव्र प्रेम आहे. • हिंदू धर्मातील धार्मिक प्रथा आणि सामाजिक पदानुक्रम यांच्या विरोधात प्रतिक्रिया म्हणून या चळवळीचा उगम झाला. • महत्वाची वैशिष्टे: • धार्मिक विधींपेक्षा दैवीशी वैयक्तिक संबंधावर भर. • सर्वसमावेशकता, जात आणि लिंग अडथळे तोडणे. • धार्मिक कल्पनांचा संप्रेषण करण्यासाठी स्थानिक भाषेचा वापर, ते जनतेपर्यंत पोहोचण्यायोग्य बनवते. • देवाच्या दृष्टीने सर्व भक्तांच्या समानतेवर ताण. • प्रमुख भक्ती संत: • रामानुज: वेदांताच्या विशिष्टाद्वैत विद्यालयाची स्थापना केली, ज्याने पात्र अद्वैतवादावर जोर दिला. • कबीर: हिंदू आणि इस्लामिक दोन्ही विधींवर टीका केली, निराकार, गुण-रहित ईश्वराच्या थेट भक्तीचा पुरस्कार केला. • मीराबाई: भगवान कृष्णाला समर्पित तिच्या भक्ती काव्यासाठी ओळखली जाते. • संत तुकाराम: अभंग (भक्तीगीते) रचणारे मराठी संत. • भक्ती चळवळीचा प्रसार: • महाराष्ट्र, बंगाल, पंजाब आणि दख्खनमध्ये लोकप्रियता मिळवून भारतातील विविध प्रदेशांमध्ये पसरली. • सुफी गूढवादासह भक्ती विचारांचे विशिष्ट क्षेत्रांमध्ये एकीकरण. • प्रभाव: • जातिव्यवस्थेला आव्हान देऊन आणि सामाजिक समता वाढवून सामाजिक सुधारणा. • भक्ती साहित्य, कविता आणि संगीताद्वारे सांस्कृतिक प्रभाव. • भक्ती आदर्शांभोवती केंद्रित नवीन पंथ आणि समुदायांची निर्मिती. • भक्ती चळवळीसमोरील आव्हाने: • हिंदू आणि इस्लाम या दोन्ही धर्मातील सनातनी घटकांचा विरोध. • प्रस्थापित सामाजिक नियमांना आव्हान देणाऱ्या चळवळींना दडपण्याचा राज्यकर्त्यांचा प्रयत्न. • वारसा: • भक्ती चळवळीने भारतातील अध्यात्माकडे अधिक वैयक्तिकृत आणि सर्वसमावेशक दृष्टिकोनाचा पाया घातला. • त्याचा प्रभाव आजही देशभरातील विविध भक्ती पद्धती आणि सांस्कृतिक अभिव्यक्तींमध्ये दिसून येतो. • अल्वार: • अल्वार हा तमिळ कवी-संतांचा समूह होता जो 6व्या ते 9व्या शतकादरम्यान जगला होता. • दक्षिण भारतातील भक्ती परंपरेला हातभार लावत भगवान विष्णूच्या स्तुतीसाठी भक्तिगीते रचली. • नम्मलवार, अंडाल आणि पेरियालवार हे काही प्रमुख अल्वार आहेत. • "दिव्य प्रबंधम्" म्हणून ओळखल्या जाणाऱ्या त्यांच्या भजनांमध्ये उपासनेच्या भावनिक आणि भक्तीपूर्ण पैलूंवर जोर देण्यात आला आहे. • नयनर: • नयनर हे भगवान शिवाचे भक्त होते ज्यांनी दक्षिण भारतातील भक्ती चळवळीत महत्त्वपूर्ण भूमिका बजावली. • ते 6व्या ते 9व्या शतकादरम्यान राहत होते. • भगवान शिवाबद्दल तीव्र प्रेम आणि भक्ती व्यक्त करणारी "तिरुमुराई" म्हणून ओळखली जाणारी भक्तिगीते रचलेली. • काही उल्लेखनीय नयनरांमध्ये अप्पर, सुंदरर आणि माणिकवाचकर यांचा समावेश होतो. • नयनरांनी शिवाला शरण जाण्याच्या आणि दैवी कृपेचा अनुभव घेण्याच्या कल्पनेवर लक्ष केंद्रित केले. पूरक माहिती: • भक्ती आणि सुफी चळवळी, मध्ययुगीन काळात उदयास आलेल्या, धार्मिक प्रथांव्यतिरिक्त देवाच्या उत्कट भक्तीवर जोर देणाऱ्या महत्त्वपूर्ण धार्मिक सुधारणा होत्या. • वेदांमध्ये रुजलेली भक्ती, दक्षिण भारतातील शैव नयनर आणि वैष्णव अल्वार यांनी प्रगत केली, नंतर त्याचा व्यापक प्रसार झाला. • दरम्यान, सुफीवाद, इस्लामचा एक गूढ पैलू, 12 व्या शतकाच्या आसपास पर्शियामध्ये सुरू झाला आणि 14 व्या शतकापर्यंत भारतात पोहोचला. • भक्ती चळवळ ठळक मुद्दे: • वेदांपासून उद्भवलेल्या, भक्तीने मानव आणि देव यांच्यातील नातेसंबंधात प्रेम आणि उपासनेवर जोर दिला. • निर्गुण आणि सगुण या वर्गात विभागलेल्या भक्ती संतांनी कर्मकांड, मूर्तीपूजेचा निषेध केला आणि देवाला शरण जाण्याचा सल्ला दिला. • वैष्णव, सुफी पंथ आणि सामाजिक चिंतेने प्रभावित होऊन, भक्ती ही जातिव्यवस्थेला आव्हान देणारी सुधारक शक्ती म्हणून उदयास आली. • सुफी चळवळीचे ठळक मुद्दे: • पर्शियातील तपस्वीपणापासून उद्भवलेला सूफीवाद, प्रेम आणि भक्तीवर जोर देणारा इस्लामचा एक गूढ पैलू बनला. • या चळवळीने फना (आध्यात्मिक विलीनीकरण), इन्सान-ए-कामील (परिपूर्ण मानव), आणि वहदत-उल-वजूद (असण्याची एकता) यासारख्या आवश्यक संकल्पना मांडल्या. • तीन ऐतिहासिक टप्पे - खानकाह, तारिका आणि तारीफा - सूफीवादाचे संस्थात्मकीकरण आणि लोकप्रियीकरण चिन्हांकित करतात. • सुफीवादाने संगीत आणि कवितेला प्रोत्साहन दिले, अभिजात संगीताच्या उत्क्रांतीत योगदान दिले, अमीर खुसरो सारख्या उल्लेखनीय व्यक्तींनी. • विस्तृत कर्मकांड नाकारणे, उपवासांवरील भक्तीचा प्रचार करणे आणि जातीभेद नाकारणे ही प्रमुख वैशिष्ट्ये होती. • चिस्ती, सुहरावर्दी, कादिरिया आणि नक्शबंदी यांसारख्या सुफी आदेशांनी संपूर्ण भारतात सूफीवादाचा प्रसार करण्यात महत्त्वपूर्ण भूमिका बजावली.
मोफत ऑनलाइन चाचणी उपलब्ध

राज्यसेवा - भारताचा व महाराष्ट्राचा इतिहास सर्वांगीण विषय सराव चाचणी क्र. १७

हा प्रश्न आणि यासारखे सर्व संभाव्य प्रश्न प्रत्यक्ष परीक्षेसारख्या वेळेत सोडवून तुमची अचूकता तपासा.

ही टेस्ट आता सोडवा

संबंधित महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Related Practice Questions):

History (इतिहास) MPSC सराव प्रश्न

प्रसिद्ध संस्कृत व्याकरण पुस्तक 'महाभाष्य' कोणी लिहिले?

History (इतिहास) MPSC सराव प्रश्न

ब्रिटिश वसाहतवादी शासनांतर्गत भारताची व्यापार रचना ब्रिटनच्या आर्थिक हितांना सेवा देण्यासाठी तयार केली गेली होती. स्वातंत्र्याच्या पूर्वसंध्येला भारताच्या व्यापार रचनेचे सर्वोत्तम वर्णन खालीलपैकी कोणते आहे?

History (इतिहास) MPSC सराव प्रश्न

1893 मध्ये, स्वामी विवेकानंदांनी युनायटेड स्टेट्स ऑफ अमेरिका येथे ________ येथे अखिल जागतिक धार्मिक परिषदेत (धर्म संसद) भाग घेतला.

History (इतिहास) MPSC सराव प्रश्न

संगम साहित्याच्या संदर्भात खालील गोष्टी जुळवा. +-----+----------------+---+----------------+ | | यादी I | | यादी II | +-----+----------------+---+----------------+ | I | पलामोली | a | सीतनाई स्तनार | | II | शैवगा चिंतामणी | b | इलांगो अडिगल | | III | सिलप्पादिकरम | c | मुरुराई अरियार | | IV | मनिमेखलाई | d | तिरुत्तकदेवतार | +-----+----------------+---+----------------+

History (इतिहास) MPSC सराव प्रश्न

खालीलपैकी कोणत्या तत्त्वज्ञानाने असा दावा केला आहे की वासना आणि तृष्णा मानवी दुःखाच्या मुळाशी आहेत?