MPSC Test Logo mpsctest.in
History (इतिहास) Ancient & Medieval India FMT-01
पडताळलेले उत्तर (Verified)
MPSC सराव प्रश्न:

सरदारांना मजुरीऐवजी जमीन महसूल देण्याची पद्धत असलेली 'इक्ता' प्रणाली सर्वप्रथम कोणत्या सुलतानाने लागू केली?

The 'Iqta' system, a method of assigning land revenue to nobles instead of wages, was first implemented by which Sultan?

पर्याय (Options):
A

रझिया सुलतान

B

इल्तुतमिश

अचूक उत्तर (Official Answer)
C

नासिरुद्दीन महमूद

D

जलालुद्दीन खलजी

सविस्तर स्पष्टीकरण (Detailed Explanation): अचूक उत्तर: पर्याय (2)
योग्य उत्तर इल्तुतमिश आहे. स्पष्टीकरण आणि महत्त्वाचे मुद्दे: • दिल्लीचा सुलतान (1211-1236) इल्तुतमिश हा भारतात 'इक्ता' प्रणाली संस्थेच्या रूपात स्थापित करणारा पहिला शासक होता. • 'इक्ता' प्रणालीमध्ये सरदारांना किंवा अधिकाऱ्यांना वेतनाऐवजी जमीन महसूल देण्याचे वाटप केले जात असे, ज्यामुळे प्रशासकीय कार्यक्षमता आणि निष्ठा सुनिश्चित झाली. • ही प्रणाली पर्शियन परंपरांमधून स्वीकारली गेली आणि इल्तुतमिशच्या राजवटीत भारतीय संदर्भात ती अनुकूल बनवली गेली. • 'इक्ता'धारक ('इक्तादार' म्हणून ओळखले जाणारे) कायदा व सुव्यवस्था राखण्यासाठी, महसूल गोळा करण्यासाठी आणि सुलतानाला लष्करी सेवा प्रदान करण्यासाठी जबाबदार होते. • या प्रणालीमुळे सल्तनतच्या प्रशासनाचे एकत्रीकरण आणि केंद्रीकरण करण्यास मदत झाली आणि राज्याची आर्थिक स्थिरता सुनिश्चित झाली. पूरक माहिती: • रझिया सुलतान: • रझिया सुलतान ही दिल्ली सल्तनतची पहिली आणि एकमेव महिला शासक होती, तिने 1236 ते 1240 पर्यंत राज्य केले. • ती तिच्या प्रशासकीय सुधारणांसाठी आणि तुर्की सरदारांचा प्रभाव कमी करण्याच्या प्रयत्नांसाठी ओळखली जात होती. • रझिया सुलतानाने इक्ता प्रणाली लागू केली नाही परंतु सरदार आणि उच्चभ्रू लोकांकडून आलेल्या आव्हानांदरम्यान तिने आपला अधिकार मजबूत करण्यावर लक्ष केंद्रित केले. • नासिरुद्दीन महमूद: • नासिरुद्दीन महमूद हा 1246 ते 1266 पर्यंत दिल्लीचा सुलतान होता, तो त्याच्या साधेपणा आणि धार्मिक भक्तीसाठी ओळखला जात होता. • प्रशासन आणि लष्करी बाबींसाठी तो त्याचा पंतप्रधान बलबनवर मोठ्या प्रमाणात अवलंबून होता. • इक्ता प्रणाली त्याच्या राजवटीपूर्वीच स्थापित झाली होती आणि नासिरुद्दीनने तिच्या विकासात लक्षणीय योगदान दिले नाही. • जलालुद्दीन खलजी: • जलालुद्दीन खलजी हा खलजी घराण्याचा संस्थापक होता आणि त्याने 1290 ते 1296 पर्यंत राज्य केले. • त्याने अनेक प्रशासकीय सुधारणा लागू केल्या असल्या तरी, त्याच्या कार्यकाळात सत्ता एकवटणे आणि मंगोल आक्रमणांचा सामना करण्यावर अधिक लक्ष केंद्रित केले. • त्याने त्याच्या राजवटीत इक्ता प्रणालीमध्ये लक्षणीय सुधारणा केली नाही किंवा ती सुरू केली नाही. • इक्ता प्रणाली: • इक्ता प्रणाली मध्ययुगीन भारतात, विशेषतः दिल्ली सल्तनतमध्ये एक महत्त्वपूर्ण प्रशासकीय यंत्रणा होती. • यामुळे सरदार आणि अधिकाऱ्यांना जबाबदाऱ्या सोपवून दूरच्या प्रदेशांचे प्रभावी शासन सुनिश्चित झाले. • या प्रणालीने सुलतानाला लष्करी मदत सुलभ केली आणि महसूल संकलन सुव्यवस्थित केले, ज्यामुळे सल्तनतच्या प्रशासनाचा कणा म्हणून काम केले.
मोफत ऑनलाइन चाचणी उपलब्ध

राज्यसेवा - भारताचा व महाराष्ट्राचा इतिहास सर्वांगीण विषय सराव चाचणी क्र. ५

हा प्रश्न आणि यासारखे सर्व संभाव्य प्रश्न प्रत्यक्ष परीक्षेसारख्या वेळेत सोडवून तुमची अचूकता तपासा.

ही टेस्ट आता सोडवा

संबंधित महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Related Practice Questions):

History (इतिहास) MPSC सराव प्रश्न

प्रसिद्ध संस्कृत व्याकरण पुस्तक 'महाभाष्य' कोणी लिहिले?

History (इतिहास) MPSC सराव प्रश्न

ब्रिटिश वसाहतवादी शासनांतर्गत भारताची व्यापार रचना ब्रिटनच्या आर्थिक हितांना सेवा देण्यासाठी तयार केली गेली होती. स्वातंत्र्याच्या पूर्वसंध्येला भारताच्या व्यापार रचनेचे सर्वोत्तम वर्णन खालीलपैकी कोणते आहे?

History (इतिहास) MPSC सराव प्रश्न

1893 मध्ये, स्वामी विवेकानंदांनी युनायटेड स्टेट्स ऑफ अमेरिका येथे ________ येथे अखिल जागतिक धार्मिक परिषदेत (धर्म संसद) भाग घेतला.

History (इतिहास) MPSC सराव प्रश्न

संगम साहित्याच्या संदर्भात खालील गोष्टी जुळवा. +-----+----------------+---+----------------+ | | यादी I | | यादी II | +-----+----------------+---+----------------+ | I | पलामोली | a | सीतनाई स्तनार | | II | शैवगा चिंतामणी | b | इलांगो अडिगल | | III | सिलप्पादिकरम | c | मुरुराई अरियार | | IV | मनिमेखलाई | d | तिरुत्तकदेवतार | +-----+----------------+---+----------------+

History (इतिहास) MPSC सराव प्रश्न

खालीलपैकी कोणत्या तत्त्वज्ञानाने असा दावा केला आहे की वासना आणि तृष्णा मानवी दुःखाच्या मुळाशी आहेत?