MPSC Test Logo mpsctest.in
History (इतिहास) Press, Education & Cultural Awakening FMT-01
पडताळलेले उत्तर (Verified)
MPSC सराव प्रश्न:

शैक्षणिक कार्यक्रम-परिणाम जोड्यांपैकी कोणती जोडी योग्यरित्या जुळलेली आहे?

Which of the following Educational Event–Outcome pairs is correctly matched?

पर्याय (Options):
A

1813 चा चार्टर कायदा - शिक्षणासाठी आर्थिक तरतूद

अचूक उत्तर (Official Answer)
B

मॅकॉलचे मिनिट (1835) - संस्कृत अभ्यासाला प्रोत्साहन

C

सेरामपूर मिशन - उच्चभ्रू लष्करी शिक्षण

D

ओरिएंटलिस्ट-अँग्लिसिस्ट वादविवाद - 1833 च्या चार्टर कायद्याद्वारे निकाली

सविस्तर स्पष्टीकरण (Detailed Explanation): अचूक उत्तर: पर्याय (1)
योग्य उत्तर 1813 चा चार्टर कायदा - शिक्षणासाठी आर्थिक तरतूद आहे. स्पष्टीकरण आणि महत्त्वाचे मुद्दे: • 1813 चा चार्टर कायदा: • 1813 चा चार्टर कायदा हा भारतीय शिक्षण इतिहासातील एक महत्त्वाचा कायदा होता, कारण या कायद्याने भारतात शिक्षणासाठी प्रथमच आर्थिक तरतूद केली. • या कायद्याने ब्रिटिश भारतातील शिक्षणाला प्रोत्साहन देण्यासाठी दरवर्षी 1 लाख रुपये বরাদ্দ केले, ज्यामुळे राज्य-प्रायोजित शिक्षणाची सुरुवात झाली. • या तरतुदीचा उद्देश भारतात पाश्चात्त्य शिक्षण आणि विज्ञानाला प्रोत्साहन देणे हा होता. • विधान 1 योग्य आहे. • मॅकॉलचे मिनिट (1835): • 1835 मध्ये थॉमस बॅबिंग्टन मॅकॉले यांनी त्यांच्या प्रसिद्ध 'भारतीय शिक्षणावरील मिनिट' मध्ये पाश्चात्त्य शिक्षणाला प्रोत्साहन देण्याची वकिली केली आणि असे सुचवले की वाटप केलेला निधी संस्कृत आणि पर्शियन यांसारख्या शास्त्रीय भाषांना प्रोत्साहन देण्यासाठी खर्च केला जाऊ नये. • मॅकॉलचा भर संस्कृत अभ्यासाला प्रोत्साहन देण्याऐवजी इंग्रजी भाषेत शिक्षण देण्यावर होता. त्यामुळे, मॅकॉलचे मिनिट आणि संस्कृत अभ्यास यांना जोडणारे विधान अयोग्य आहे. • सेरामपूर मिशन: • विल्यम केरी, जोशुआ मार्शमन आणि विल्यम वार्ड यांच्या नेतृत्वाखालील सेरामपूर मिशन हे प्रामुख्याने प्रादेशिक भाषेतील शिक्षणाला प्रोत्साहन देण्यासाठी आणि धार्मिक ग्रंथांचे भाषांतर करण्यासाठी गुंतलेले होते. • ते उच्चभ्रू लष्करी शिक्षणाशी संबंधित नव्हते. त्यामुळे हे विधान अयोग्य आहे. • ओरिएंटलिस्ट-अँग्लिसिस्ट वादविवाद: • ओरिएंटलिस्ट-अँग्लिसिस्ट वादविवाद हा भारतातील शिक्षण पारंपरिक भारतीय ज्ञानावर (ओरिएंटलिस्ट दृष्टिकोन) केंद्रित असावे की पाश्चात्त्य शिक्षण आणि इंग्रजी भाषेवर (अँग्लिसिस्ट दृष्टिकोन) केंद्रित असावे यावर जोरदार चर्चा होती. • हा वाद 1833 च्या चार्टर कायद्याने निकाली काढला गेला नाही. त्याऐवजी, 1835 मध्ये मॅकॉलच्या मिनिटाने यावर मोठ्या प्रमाणात लक्ष केंद्रित केले. त्यामुळे हे विधान अयोग्य आहे. पूरक माहिती: • 1813 चा चार्टर कायदा: • ईस्ट इंडिया कंपनीची भारतातील शिक्षणाला प्रोत्साहन देण्याची जबाबदारी ब्रिटिश संसदेने प्रथमच मान्य केली. • या कायद्याने भारतातील शिक्षणाकडे अधिक संघटित आणि राज्य-प्रायोजित दृष्टिकोन स्वीकारला. • मॅकॉलचे मिनिट (1835): • मॅकॉल हे पाश्चात्त्य शिक्षणाचे जोरदार समर्थक होते आणि भारतीयांचा एक वर्ग तयार करण्यावर त्यांचा विश्वास होता, जे "रक्त आणि रंगाने भारतीय असतील, पण चव, मते, नैतिकता आणि बुद्धीने इंग्रज असतील." • त्यांच्या विचारांमुळे अखेरीस भारतीय शिक्षण संस्थांमध्ये शिक्षणाचे माध्यम म्हणून इंग्रजी भाषेचा स्वीकार करण्यात आला. • सेरामपूर मिशन: • सेरामपूरच्या मिशनऱ्यांनी बायबलचे विविध भारतीय भाषांमध्ये भाषांतर करण्यात आणि प्रादेशिक भाषेतील शिक्षणाला प्रोत्साहन देण्यात महत्त्वपूर्ण भूमिका बजावली. • त्यांनी भारतीयांना धर्मशास्त्र (theology) सह विविध विषयांमधील शिक्षण देण्यासाठी 1818 मध्ये सेरामपूर कॉलेजची स्थापना केली. • ओरिएंटलिस्ट-अँग्लिसिस्ट वादविवाद: • विल्यम जोन्स आणि एच.टी. कोलब्रुक यांसारख्या ओरिएंटलिस्ट विचारवंतांनी पारंपरिक भारतीय शिक्षणाचे जतन आणि संवर्धन करण्याची वकिली केली. • मॅकॉल यांच्या नेतृत्वाखालील अँंग्लिसिस्ट विचारवंतांनी पाश्चात्त्य शिक्षण आणि इंग्रजी भाषेचा शिक्षणाचे माध्यम म्हणून स्वीकार करण्याची वकिली केली. • 1835 मध्ये मॅकॉल यांच्या शिफारशींच्या अंमलबजावणीने हा वाद अँंग्लिसिस्ट विचारधारेच्या बाजूने निकाली काढण्यात आला. महत्त्वाची टीप: • 1813 चा चार्टर कायदा: भारतातील शिक्षणात राज्याचा हस्तक्षेप करण्याची ही पहिली घटना होती, ज्यामुळे भविष्यातील शैक्षणिक धोरणांसाठी पाया तयार झाला. • मॅकॉलचे मिनिट: या मिनिटाने भारतातील पाश्चात्त्य शिक्षण प्रणालीचा पाया घातला, ज्याचा प्रभाव आजही भारतीय शिक्षण प्रणालीवर आहे. • सेरामपूर मिशन: या मिशनने प्रादेशिक भाषेतील शिक्षणाला प्रोत्साहन देण्यासाठी आणि भारतीय भाषांमध्ये ग्रंथांचे भाषांतर करण्यासाठी महत्त्वपूर्ण भूमिका बजावली. • ओरिएंटलिस्ट-अँग्लिसिस्ट वादविवाद: या वादविवादाने वसाहतवादी भारतातील शिक्षणाचे स्वरूप आणि माध्यम याबद्दलचे भिन्न दृष्टिकोन अधोरेखित केले.
मोफत ऑनलाइन चाचणी उपलब्ध

राज्यसेवा - भारताचा व महाराष्ट्राचा इतिहास सर्वांगीण विषय सराव चाचणी क्र. ४

हा प्रश्न आणि यासारखे सर्व संभाव्य प्रश्न प्रत्यक्ष परीक्षेसारख्या वेळेत सोडवून तुमची अचूकता तपासा.

ही टेस्ट आता सोडवा

संबंधित महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Related Practice Questions):

History (इतिहास) MPSC सराव प्रश्न

प्रसिद्ध संस्कृत व्याकरण पुस्तक 'महाभाष्य' कोणी लिहिले?

History (इतिहास) MPSC सराव प्रश्न

ब्रिटिश वसाहतवादी शासनांतर्गत भारताची व्यापार रचना ब्रिटनच्या आर्थिक हितांना सेवा देण्यासाठी तयार केली गेली होती. स्वातंत्र्याच्या पूर्वसंध्येला भारताच्या व्यापार रचनेचे सर्वोत्तम वर्णन खालीलपैकी कोणते आहे?

History (इतिहास) MPSC सराव प्रश्न

1893 मध्ये, स्वामी विवेकानंदांनी युनायटेड स्टेट्स ऑफ अमेरिका येथे ________ येथे अखिल जागतिक धार्मिक परिषदेत (धर्म संसद) भाग घेतला.

History (इतिहास) MPSC सराव प्रश्न

संगम साहित्याच्या संदर्भात खालील गोष्टी जुळवा. +-----+----------------+---+----------------+ | | यादी I | | यादी II | +-----+----------------+---+----------------+ | I | पलामोली | a | सीतनाई स्तनार | | II | शैवगा चिंतामणी | b | इलांगो अडिगल | | III | सिलप्पादिकरम | c | मुरुराई अरियार | | IV | मनिमेखलाई | d | तिरुत्तकदेवतार | +-----+----------------+---+----------------+

History (इतिहास) MPSC सराव प्रश्न

खालीलपैकी कोणत्या तत्त्वज्ञानाने असा दावा केला आहे की वासना आणि तृष्णा मानवी दुःखाच्या मुळाशी आहेत?