MPSC Test Logo mpsctest.in
History (इतिहास) Socio-Religious Reform Movements & Reformers FMT-01
पडताळलेले उत्तर (Verified)
MPSC सराव प्रश्न:

1773 च्या रेग्युलेटिंग अधिनियमाने प्रामुख्याने खालीलपैकी कोणत्या क्षेत्रात प्रशासकीय सुधारणा घडवून आणल्या?

The Regulating Act of 1773 mainly brought administrative reforms in which of the following spheres?

पर्याय (Options):
A

कंपनीचे लष्करी आणि व्यापार नियंत्रण

B

ब्रिटनमधील कंपनीची घटना आणि भारतातील प्रादेशिक नियम

अचूक उत्तर (Official Answer)
C

कंपनीचे परराष्ट्र संबंध आणि सैन्य भरती

D

कंपनीचे वित्तीय व्यवस्थापन आणि जहाजांनी व्यापार

सविस्तर स्पष्टीकरण (Detailed Explanation): अचूक उत्तर: पर्याय (2)
या प्रश्नाचे योग्य उत्तर ब्रिटनमधील कंपनीची घटना आणि भारतातील प्रादेशिक नियम हे आहे. स्पष्टीकरण आणि महत्त्वाचे मुद्दे: • 1773 चा रेग्युलेटिंग अधिनियम हा ब्रिटीश सरकारने भारतातील ईस्ट इंडिया कंपनीच्या कारभारावर नियंत्रण ठेवण्याचा पहिला महत्त्वाचा विधान प्रयत्न होता. • या अधिनियमाने ब्रिटनमधील कंपनीची घटना बदलून आणि भारतातील प्रदेशांच्या प्रशासनाकडे लक्ष देऊन कंपनीच्या प्रशासनात सुधारणा घडवून आणल्या. • या अधिनियमाचा उद्देश प्रशासन केंद्रीकृत करणे आणि भारत आणि ब्रिटन या दोन्ही ठिकाणी कंपनीच्या कामकाजावर अधिक चांगले नियंत्रण ठेवणे हा होता. म्हणून, विधान 2 योग्य आहे. • या अधिनियमाने बंगालचा गव्हर्नर-जनरल आणि भारतातील कंपनीच्या प्रादेशिक अधिग्रहणांवर आणि प्रशासनावर देखरेख ठेवण्यासाठी एक परिषद स्थापन केली. • या अधिनियमाने कंपनीला तिची खाती आणि वित्त ब्रिटिश सरकारला सादर करणे आवश्यक केले, जेणेकरून अधिक उत्तरदायित्व सुनिश्चित केले जाईल. म्हणून, विधान 2 योग्य आहे. • या अधिनियमाने कंपनीच्या लष्करी किंवा व्यापार नियंत्रणाशी संबंधित प्राथमिक काम केले नाही, तसेच परराष्ट्र संबंध किंवा जहाजांनी होणाऱ्या व्यापारावरही लक्ष केंद्रित केले नाही. हे पैलू प्रशासकीय पुनर्रचनेचे दुय्यम किंवा अप्रत्यक्ष परिणाम होते. • या अधिनियमाने ईस्ट इंडिया कंपनीच्या कारभारावर नियंत्रण ठेवण्यासाठी पुढील कायदे आणि धोरणे यांचा पाया घातला. म्हणून, योग्य उत्तर ब्रिटनमधील कंपनीची घटना आणि भारतातील प्रादेशिक नियम हे आहे. पूरक माहिती: • 1773 च्या रेग्युलेटिंग अधिनियमातील तरतुदी: • या अधिनियमाने चार सदस्यांच्या परिषदेच्या मदतीने बंगालच्या गव्हर्नर-जनरलची नियुक्ती करण्याची तरतूद केली. पहिले गव्हर्नर-जनरल वॉरेन हेस्टिंग्ज होते. • या अधिनियमाने बंगाल, बॉम्बे आणि मद्रासमधील कंपनीच्या प्रदेशांवर बंगालच्या गव्हर्नर-जनरलने देखरेख ठेवणे अनिवार्य केले, ज्यामुळे एक केंद्रीय अधिकार स्थापित झाला. • या अधिनियमाने ईस्ट इंडिया कंपनीला ब्रिटिश संसदेला जबाबदार ठरवले, त्यांना नियमित अहवाल आणि खाती सादर करणे आवश्यक केले. • रेग्युलेटिंग अधिनियमाचा प्रभाव: • या अधिनियमाने भारतातील ईस्ट इंडिया कंपनीच्या कामकाजावर ब्रिटिश संसदीय नियंत्रणाची सुरुवात केली. • या अधिनियमाने कंपनीच्या प्रदेशातील प्रशासनातील मोठ्या प्रमाणावरील भ्रष्टाचार आणि अक्षमता दूर करण्याचा प्रयत्न केला. • या अधिनियमाने भारतात एक पद्धतशीर आणि केंद्रीकृत प्रशासकीय रचना स्थापन करण्याचा पाया घातला, ज्यामुळे 1784 चा पिट्स इंडिया ऍक्ट सारख्या भविष्यातील सुधारणांना प्रेरणा मिळाली. • अधिनियमाच्या मर्यादा: • या अधिनियमाने कंपनीच्या व्यापार कार्यांना किंवा लष्करी नियंत्रणाला थेट संबोधित केले नाही. • कंपनीच्या प्रशासनातील भ्रष्टाचार आणि कार्यक्षमतेवर पूर्णपणे अंकुश लावण्यात अयशस्वी ठरल्यामुळे या अधिनियमावर टीका झाली. महत्त्वाची टीप: • रेग्युलेटिंग अधिनियमाचे प्रमुख पैलू: • या अधिनियमाने कंपनीच्या प्रदेशात न्याय देण्यासाठी 1774 मध्ये कलकत्ता येथे सर्वोच्च न्यायालय स्थापन केले. • या अधिनियमाने दुहेरी शासन पद्धतीची सुरुवात केली, जिथे कंपनीने व्यावसायिक विशेषाधिकार जपले, परंतु प्रशासकीय नियंत्रण ब्रिटिश राजघराण्याकडे हस्तांतरित झाले. • ऐतिहासिक महत्त्व: • रेग्युलेटिंग अधिनियम हा भविष्यातील विधान उपायांचा अग्रदूत होता, जसे की 1784 चा पिट्स इंडिया ऍक्ट, ज्याने कंपनीवरील ब्रिटिश नियंत्रण अधिक मजबूत केले. • भारतातील ब्रिटिश सहभागाच्या स्वरूपात या अधिनियमाने बदल दर्शविला, जो व्यावसायिक शोषणातून थेट प्रादेशिक शासनाकडे वळला.
मोफत ऑनलाइन चाचणी उपलब्ध

राज्यसेवा - भारताचा व महाराष्ट्राचा इतिहास सर्वांगीण विषय सराव चाचणी क्र. २

हा प्रश्न आणि यासारखे सर्व संभाव्य प्रश्न प्रत्यक्ष परीक्षेसारख्या वेळेत सोडवून तुमची अचूकता तपासा.

ही टेस्ट आता सोडवा

संबंधित महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Related Practice Questions):

History (इतिहास) MPSC सराव प्रश्न

प्रसिद्ध संस्कृत व्याकरण पुस्तक 'महाभाष्य' कोणी लिहिले?

History (इतिहास) MPSC सराव प्रश्न

ब्रिटिश वसाहतवादी शासनांतर्गत भारताची व्यापार रचना ब्रिटनच्या आर्थिक हितांना सेवा देण्यासाठी तयार केली गेली होती. स्वातंत्र्याच्या पूर्वसंध्येला भारताच्या व्यापार रचनेचे सर्वोत्तम वर्णन खालीलपैकी कोणते आहे?

History (इतिहास) MPSC सराव प्रश्न

1893 मध्ये, स्वामी विवेकानंदांनी युनायटेड स्टेट्स ऑफ अमेरिका येथे ________ येथे अखिल जागतिक धार्मिक परिषदेत (धर्म संसद) भाग घेतला.

History (इतिहास) MPSC सराव प्रश्न

संगम साहित्याच्या संदर्भात खालील गोष्टी जुळवा. +-----+----------------+---+----------------+ | | यादी I | | यादी II | +-----+----------------+---+----------------+ | I | पलामोली | a | सीतनाई स्तनार | | II | शैवगा चिंतामणी | b | इलांगो अडिगल | | III | सिलप्पादिकरम | c | मुरुराई अरियार | | IV | मनिमेखलाई | d | तिरुत्तकदेवतार | +-----+----------------+---+----------------+

History (इतिहास) MPSC सराव प्रश्न

खालीलपैकी कोणत्या तत्त्वज्ञानाने असा दावा केला आहे की वासना आणि तृष्णा मानवी दुःखाच्या मुळाशी आहेत?