बरोबर उत्तर आहे ध्वनीला प्रवास करण्यासाठी माध्यमाची आवश्यकता असते आणि तो अनुतरंग (longitudinal) आहे. महत्वाचे मुद्दे • ध्वनीला प्रवास करण्यासाठी माध्यमाची आवश्यकता असते: ध्वनी हा एक यांत्रिक तरंग आहे, म्हणजेच त्याला प्रसारित होण्यासाठी भौतिक माध्यमाची (घन, द्रव किंवा वायू) आवश्यकता असते. तो निर्वात जागेतून प्रवास करू शकत नाही कारण कंपन करण्यासाठी कण उपलब्ध नसतात. म्हणून, विधान 2 बरोबर आहे. • ध्वनी तरंग अनुतरंग (longitudinal) असतात: ध्वनी अनुतरंगाच्या रूपात प्रसारित होतो, जिथे माध्यमाचे कण लाटांच्या दिशेने समांतर कंपन करतात. हे प्रकाशासारख्या आडव्या (transverse) लाटांपेक्षा वेगळे आहे, जिथे कण लाटांच्या दिशेने लंबवत कंपन करतात. म्हणून, विधान 2 बरोबर आहे. • ध्वनी निर्वात जागेत जास्त वेगाने प्रवास करत नाही: ध्वनीला माध्यमाची आवश्यकता असल्याने, तो निर्वात जागेत अस्तित्वात राहू शकत नाही किंवा प्रवास करू शकत नाही. हे विधान ध्वनी निर्वात जागेत वेगाने प्रवास करतो हे गृहीत धरते, जे चुकीचे आहे. विधान 1 चुकीचे आहे. • ध्वनी तरंग आडवे (transverse) नसतात: ध्वनी तरंग हे स्वभावतः अनुतरंग (longitudinal) असतात, आडवे (transverse) नाही. याउलट विधाने वैज्ञानिकदृष्ट्या अचूक नाहीत. विधान 4 चुकीचे आहे. • निर्वात जागा आणि ध्वनी: निर्वात जागेत कणांची अनुपस्थिती ध्वनीला प्रसारित करणे अशक्य करते. म्हणून, कोणतेही विधान जे ध्वनी निर्वात जागेत प्रवास करू शकतो असे प्रतिपादन करते ते चुकीचे आहे. विधान 3 चुकीचे आहे. अतिरिक्त माहिती • ध्वनीचा वेग: ध्वनी वेगवेगळ्या माध्यमांमध्ये वेगवेगळ्या वेगाने प्रवास करतो: • हवेत, ध्वनीचा वेग अंदाजे 343 मी/से मानक तापमान आणि दाबावर असतो. • पाण्यात, ध्वनी सुमारे 1500 मी/से वेगाने प्रवास करतो. • घनरूप पदार्थांमध्ये, ध्वनीचा वेग आणखी जास्त असतो, जो पदार्थावर अवलंबून बदलतो. उदाहरणार्थ, स्टीलमध्ये तो 5000 मी/से पर्यंत पोहोचू शकतो. • लाटांचे प्रकार: लाटांचे वर्गीकरण यांत्रिक किंवा विद्युत चुंबकीय (electromagnetic) म्हणून केले जाते: • यांत्रिक लाटांना प्रसारित होण्यासाठी माध्यमाची आवश्यकता असते (उदा. ध्वनी तरंग). • विद्युत चुंबकीय (electromagnetic) लाटांना माध्यमाची आवश्यकता नसते आणि त्या निर्वात जागेतून प्रवास करू शकतात (उदा. प्रकाश तरंग). • अनुतरंग (Longitudinal) विरुद्ध आडवे (Transverse) तरंग: • अनुतरंग (Longitudinal) तरंग: कण लाटांच्या दिशेने समांतर कंपन करतात (उदा. ध्वनी तरंग). • आडवे (Transverse) तरंग: कण लाटांच्या दिशेने लंबवत कंपन करतात (उदा. पाण्याचे तरंग, प्रकाश तरंग). • ध्वनीचे प्रसारण: ध्वनीचे प्रसारण माध्यमातील क्रमिक दाब आणि विरळतेमुळे होते. हे कणांच्या कंपनामुळे उच्च आणि निम्न दाबाचे क्षेत्र आहेत. • मानवी श्रवण क्षमता: मानव 20 Hz ते 20 kHz फ्रिक्वेन्सी रेंजमधील ध्वनी तरंग ऐकू शकतात. 20 Hz पेक्षा कमी ध्वनींना इन्फ्रासाउंड म्हणतात, तर 20 kHz वरील ध्वनींना अल्ट्रासाउंड म्हणतात. महत्वाचे मुद्दे • निर्वात जागा आणि ध्वनी: निर्वात जागेत कण नसतात, त्यामुळे ध्वनी तरंग त्यातून प्रसारित होऊ शकत नाहीत. • माध्यमावर अवलंबित्व: ध्वनीचा वेग थेट माध्यमाच्या घनतेच्या आणि लवचिकतेच्या प्रमाणात असतो. जास्त घनता आणि लवचिक माध्यम ध्वनीचे जलद प्रसारण करण्यास परवानगी देतात. • ध्वनीचे उपयोग: ध्वनीचा उपयोग वैद्यकशास्त्रातील अल्ट्रासाउंड इमेजिंग, पाण्याखालील navigations साठी सोनार आणि ध्वनी नियंत्रणासाठी ध्वनिक अभियांत्रिकीमध्ये मोठ्या प्रमाणावर केला जातो. • शॉक वेव्ह (Shock waves): जेव्हा एखादी वस्तू ध्वनीच्या वेगापेक्षा जास्त वेगाने प्रवास करते, तेव्हा ती शॉक वेव्ह (Shock waves) निर्माण करते, जी दाबातील अचानक बदलाने दर्शविली जाते. या घटनेला ध्वनीचा अडथळा (sound barrier) तोडणे म्हणतात.