science
Biology in Everyday life
पडताळलेले उत्तर (Verified)
MPSC सराव प्रश्न:
पोटातील अतिरिक्त आम्ल निष्क्रिय करण्यासाठी खालीलपैकी कोणत्या पदार्थाचे सेवन केले पाहिजे?
Which of the following foods would you advise to neutralise excess stomach acids?
पर्याय (Options):
A
अचूक उत्तर (Official Answer)
खाण्याचा सोडा
B
व्हिनेगर
C
तिखट मिरची
D
लिंबू सरबत
सविस्तर स्पष्टीकरण (Detailed Explanation):
अचूक उत्तर: पर्याय (1)
खाण्याचा सोडा हे योग्य उत्तर आहे.
स्पष्टीकरण आणि महत्त्वाचे मुद्दे:
• बेकिंग सोडा म्हणजेच खाण्याचा सोडा (सोडियम बायकार्बोनेट) हे सामान्यतः वापरले जाणारे अँटासिड आहे, जे पोटातील अतिरिक्त आम्ल निष्प्रभ करण्यास मदत करते.
• ते पोटातील हायड्रोक्लोरिक आम्लासोबत अभिक्रिया देऊन पाणी, कार्बन डायऑक्साइड आणि सोडियम क्लोराईड तयार करते, ज्यामुळे छातीतील जळजळ किंवा आम्लपित्त यांसारख्या लक्षणांपासून आराम मिळतो.
• खाण्याचा सोडा अतिरिक्त पोटातील आम्लापासून तात्पुरत्या आरामासाठी प्रभावी आहे, परंतु तो सावधगिरीने वापरला पाहिजे आणि दीर्घकालीन उपाय म्हणून वापरू नये.
• खाण्याचा सोडा खाल्ल्याने पोटातील सामू (pH) पातळी संतुलित करून आम्लपित्त किंवा अपचनापासून त्वरित आराम मिळतो.
• खाण्याचा सोड्याच्या अति वापरामुळे अल्कलोसिस (शरीरात जास्त अल्कली) होऊ शकते, म्हणून ते माफक प्रमाणात आणि आवश्यकतेनुसार वैद्यकीय सल्ल्यानुसार वापरले पाहिजे.
पूरक माहिती:
• हायड्रोक्लोरिक आम्ल (HCl): पचनशक्तीला मदत करण्यासाठी आणि हानिकारक जीवाणू नष्ट करण्यासाठी पोट हायड्रोक्लोरिक आम्ल तयार करते. जास्त उत्पादनामुळे आम्लपित्त, छातीत जळजळ किंवा अल्सर होऊ शकतात.
• अँटासिड्स: हे असे पदार्थ आहेत, जे पोटातील आम्ल निष्प्रभ करतात आणि अपचन किंवा आम्लपित्तापासून आराम देतात. उदाहरणांमध्ये खाण्याचा सोडा, कॅल्शियम कार्बोनेट आणि मॅग्नेशियम हायड्रॉक्साईड यांचा समावेश होतो.
• ऍसिडोसिस विरुद्ध अल्कलोसिस: ऍसिडोसिस म्हणजे शरीरातील अति-आम्लता, तर अल्कलोसिस म्हणजे अति-अल्कली. दोन्ही सामान्य शारीरिक कार्यांमध्ये अडथळा आणू शकतात.
• आम्लपित्तावरील नैसर्गिक उपाय: खाण्याचा सोड्याव्यतिरिक्त, इतर उपायांमध्ये केळी, दूध किंवा आले खाणे यांचा समावेश आहे, जे पोटातील अस्तरांना शांत करतात आणि आम्लता कमी करतात असे मानले जाते.
• आम्लयुक्त पदार्थांपासून सावधगिरी: व्हिनेगर, लिंबाचा रस आणि तिखट मिरची यांसारखे पदार्थ आम्लता वाढवू शकतात आणि आम्लपित्त किंवा अपचनाचा धोका असलेल्या व्यक्तींनी ते टाळावेत.