Polity
Comparative Public Law
पडताळलेले उत्तर (Verified)
MPSC सराव प्रश्न:
माहिती अधिकार कायदा 2005 नुसार, केंद्रीय माहिती आयोगामध्ये मुख्य माहिती आयुक्त (CIC) आणि आवश्यक वाटेल त्याप्रमाणे ___________ पेक्षा जास्त केंद्रीय माहिती आयुक्तांचा समावेश असेल.
As per the RTI Act 2005, the Central Information Commission shall consist of the Chief Information Commissioner (CIC) and such number of Central Information Commissioners not exceeding ___________ as may be deemed necessary.
पर्याय (Options):
A
दहा
B
अचूक उत्तर (Official Answer)
आठ
C
बारा
D
पंधरा
सविस्तर स्पष्टीकरण (Detailed Explanation):
अचूक उत्तर: पर्याय (2)
योग्य उत्तर आठ हे आहे.
स्पष्टीकरण आणि महत्त्वाचे मुद्दे:
• 2005 मध्ये, माहिती अधिकार कायदा लागू करून केंद्रीय माहिती आयोगाची (CIC) स्थापना करण्यात आली होती. CIC, ही एक स्वायत्त संस्था असून माहितीची देवाणघेवाण आणि प्रवेशाशी संबंधित विवादांचे निराकरण करणे ही तिची मुख्य भूमिका आहे.
• माहिती अधिकार कायदा, 2005 च्या कलम 12(2) नुसार, केंद्रीय माहिती आयोगामध्ये मुख्य माहिती आयुक्त (CIC) आणि कमाल आठ माहिती आयुक्त असतात. भारताचे राष्ट्रपती हे पंतप्रधान, लोकसभेतील विरोधी पक्षनेते आणि पंतप्रधानांद्वारे नामनिर्देशित केंद्रीय कॅबिनेट मंत्री यांचा समावेश असलेल्या समितीच्या शिफारशीनुसार त्यांची नियुक्ती करतात.
• माहिती अधिकार कायदा, 2005 च्या कलम 13(2) नुसार, मुख्य माहिती आयुक्त आणि माहिती आयुक्तांची नियुक्ती पाच वर्षांच्या कालावधीसाठी किंवा वयाची 65 वर्षे पूर्ण होईपर्यंत, यापैकी जे आधी असेल अशा कालावधीसाठी केली जाते.
• केंद्रीय माहिती आयोगाच्या भूमिकेत सार्वजनिक माहिती अधिकाऱ्यांची (PIO) नियुक्ती न होणे, PIO नी नकार देणे, कायदेशीर मुदतीत प्रतिसाद न देणे किंवा इतर कोणत्याही कारणांमुळे माहिती मिळण्यास अडथळा निर्माण झालेल्या व्यक्तींकडून तक्रारी प्राप्त करणे आणि त्यांची चौकशी करणे यांचा समावेश आहे.
• तक्रारी प्राप्त करणे आणि त्यांची चौकशी करण्याव्यतिरिक्त, मुख्य माहिती आयुक्त (CIC), केंद्र सरकारच्या विभाग आणि मंत्रालयांतर्गत प्रथम अपील प्राधिकरणांनी घेतलेल्या निर्णयांविरुद्ध द्वितीय अपील देखील करतात.
• केंद्रीय माहिती आयुक्तांना केंद्रीय निवडणूक आयुक्तांच्या बरोबरीचे स्थान दिले जाते आणि त्यांचे वेतन व भत्ते समान असतात. मुख्य माहिती आयुक्ताला (CIC) मुख्य निवडणूक आयुक्ताचा दर्जा दिला जातो. मुख्य माहिती आयुक्ताचे (CIC) स्वातंत्र्य आणि स्वायत्तता राखण्यासाठी हे समाविष्ट करण्यात आले आहे.