योग्य उत्तर **18** (पर्याय 2) हे आहे. **सविस्तर स्पष्टीकरण:** योग्य उत्तर 18 आहे. स्पष्टीकरण आणि महत्त्वाचे मुद्दे: 61 वी घटनादुरुस्ती कायदा 1988: • 20 डिसेंबर 1988 रोजी, राज्यसभेने 61 वी घटनादुरुस्ती कायदा संमत केला ज्याने मतदानाचे किमान वय 21 वरून 18 वर्षे केले. • भारतीय राज्यघटनेचे कलम 326 सार्वत्रिक प्रौढ मताधिकाराच्या आधारावर सभागृहे आणि राज्य विधानसभेच्या निवडणुकांशी संबंधित आहे. • 61 व्या घटनादुरुस्तीने सुधारणा करण्यापूर्वीच्या लेखात असे म्हटले आहे की भारतातील कोणताही नागरिक ज्याचे वय 21 वर्षे किंवा त्याहून अधिक आहे आणि ज्याला अनिवासी, गुन्हेगारी, भ्रष्ट किंवा बेकायदेशीर प्रथा किंवा मानसिक अस्वस्थता यासारख्या इतर कोणत्याही कारणास्तव अपात्र ठरवण्यात आलेले नाही, तो निवडणुकीत मतदान करणेस पात्र आहे. • देशातील निवडणूक प्रक्रियेत तरुणांचा सहभाग वाढवण्यासाठी मतदानाचे वय 18 वर्षापर्यंत कमी करण्याचा प्रस्ताव आणण्यात आला होता. • तत्कालीन जलसंपदा मंत्री बी. शंकरानंद यांनी 13 डिसेंबर 1988 रोजी लोकसभेत संविधान (एकसष्ठवी घटनादुरुस्ती) कायदा, 1988 सादर केला. • 28 मार्च 1989 रोजी तत्कालीन राष्ट्रपती आर वेंकटरामन यांच्याकडून या विधेयकाला राष्ट्रपतींची संमती मिळाली. • अशा प्रकारे, हा कायदा 28 मार्च 1989 रोजी लागू झाला आणि त्या दिवसापासून, अन्यथा पात्रता असलेला कोणताही नागरिक वयाच्या 18 व्या वर्षापासून भारतातील लोकशाही प्रक्रियेत सहभागी होऊ शकतो. **पर्याय बाद पद्धत (Option Elimination):** • **पर्याय 1 (17)**: अयोग्य पर्याय; प्रस्तुत संदर्भाशी सुसंगत नाही. • **पर्याय 2 (18)**: बरोबर उत्तर; मुख्य संकल्पनेनुसार अचूक पर्याय. • **पर्याय 3 (19)**: अयोग्य पर्याय; प्रस्तुत संदर्भाशी सुसंगत नाही. • **पर्याय 4 (20)**: अयोग्य पर्याय; प्रस्तुत संदर्भाशी सुसंगत नाही. **परीक्षेतील गुगली / चूक (Exam Trap):** परीक्षार्थी अनेकदा पर्यायांची घाईगडबडीत निवड करताना फसतात. प्रश्नातील प्रमुख संज्ञा आणि मुख्य संकल्पनेवर लक्ष केंद्रित करणे आवश्यक आहे. **स्मृती रूपक (Memory Booster):** संकल्पना सूत्र: 18 = पर्याय (2).