Polity
State Government
पडताळलेले उत्तर (Verified)
MPSC सराव प्रश्न:
भारतामधील कोणत्याही राज्याच्या राज्यपालांची नियुक्ती ______ द्वारे केली जाते.
The Governor of any state in India is appointed by ______.
पर्याय (Options):
A
अचूक उत्तर (Official Answer)
भारताचे राष्ट्रपती
B
भारताचे पंतप्रधान
C
स्थानिक शासन
D
पंचायती
सविस्तर स्पष्टीकरण (Detailed Explanation):
अचूक उत्तर: पर्याय (1)
योग्य उत्तर **भारताचे राष्ट्रपती** (पर्याय 1) हे आहे.
**सविस्तर स्पष्टीकरण:**
योग्य उत्तर भारताचे राष्ट्रपती आहे.
स्पष्टीकरण आणि महत्त्वाचे मुद्दे:
राज्यपाल-
• राज्यपाल हे राज्याचे कार्यकारी प्रमुख असतात.
• राज्यपाल नाममात्र प्रमुख म्हणून काम करतात तर खरी सत्ता राज्यांचे मुख्यमंत्री आणि त्यांच्या/तिच्या मंत्रिमंडळांकडे असते.
• राज्यपालाची नियुक्ती राष्ट्रपतीकडून पाच वर्षांच्या कालावधीसाठी केली जाते.
• भारतीय राज्यघटनेच्या अनुच्छेद 157 आणि अनुच्छेद 158 मध्ये राज्यपाल पदासाठी पात्रता आवश्यकता नमूद केल्या आहेत, ज्या आहेत -
• राज्यपालाने हे करणे आवश्यक आहे:
• भारताचे नागरिक असावे.
• वयवर्ष किमान 35 असावे.
• संसदेच्या किंवा राज्य विधिमंडळाच्या सभागृहाचा सदस्य नसावा.
• लाभाचे कोणतेही पद धारण करू नये.
• गव्हर्नर पदाचा कार्यकाळ साधारणपणे 5 वर्षे असतो, परंतु तो याआधी संपुष्टात येऊ शकतो:
• ज्याच्या इच्छेनुसार राज्यपाल पद धारण करतो त्या राष्ट्रपतींद्वारे (सामान्यतः देशाच्या पंतप्रधानांच्या सल्ल्यानुसार) बडतर्फ करणे.
• राज्यपालांनी दिलेला राजीनामा
• राष्ट्रपतींच्या बाबतीत विपरीत, महाभियोगाची तरतूद नाही.
महत्त्वाची टीप:
राज्यपालांशी संबंधित महत्त्वाचे संविधान अनुच्छेद-
+----------+-----------------------------------------------------------------------------------------------------------+
| अनुच्छेद | तरतुदी |
+----------+-----------------------------------------------------------------------------------------------------------+
| 153 | राज्यांचे राज्यपाल |
| 155 | राज्यपालांची नियुक्ती |
| 156 | राज्यपाल पदाचा कार्यकाळ |
| 157 | राज्यपाल म्हणून नियुक्तीसाठी पात्रता |
| 158 | राज्यपाल कार्यालयाच्या अटी |
| 160 | विशिष्ट आकस्मिक परिस्थितीत राज्यपालांच्या कार्यांचे निर्वाह |
| 161 | माफी आणि इतर मंजूर करण्याचा राज्यपालाचा अधिकार |
| 175 | राज्य विधिमंडळाच्या सभागृहाला किंवा सभागृहांना संबोधित करण्याचा आणि संदेश पाठविण्याचा राज्यपालांचा अधिकार |
| 176 | राज्यपालांचे विशेष अभिभाषण |
| 201 | राज्यपालांनी राष्ट्रपतींच्या विचारार्थ राखून ठेवलेली विधेयके |
| 213 | अध्यादेश जारी करण्याचा राज्यपा लां चा अधिकार |
| 217 | उच्च न्यायालयातील न्यायाधीशांच्या नियुक्तीबाबत राष्ट्रपतींकडून राज्यपालांचा सल्ला घेतला जातो. |
| 233 | राज्यपालांकडून जिल्हा न्यायाधीशांची नियुक्ती |
| 234 | राज्यपालांकडून राज्याच्या न्यायिक सेवेत (जिल्हा न्यायाधीशांव्यतिरिक्त) व्यक्तींची नियुक्ती |
+----------+-----------------------------------------------------------------------------------------------------------+
**पर्याय बाद पद्धत (Option Elimination):**
• **पर्याय 1 (भारताचे राष्ट्रपती)**: बरोबर उत्तर; मुख्य संकल्पनेनुसार अचूक पर्याय.
• **पर्याय 2 (भारताचे पंतप्रधान)**: अयोग्य पर्याय; प्रस्तुत संदर्भाशी सुसंगत नाही.
• **पर्याय 3 (स्थानिक शासन)**: अयोग्य पर्याय; प्रस्तुत संदर्भाशी सुसंगत नाही.
• **पर्याय 4 (पंचायती)**: अयोग्य पर्याय; प्रस्तुत संदर्भाशी सुसंगत नाही.
**परीक्षेतील गुगली / चूक (Exam Trap):**
परीक्षार्थी अनेकदा पर्यायांची घाईगडबडीत निवड करताना फसतात. प्रश्नातील प्रमुख संज्ञा आणि मुख्य संकल्पनेवर लक्ष केंद्रित करणे आवश्यक आहे.
**स्मृती रूपक (Memory Booster):**
संकल्पना सूत्र: भारताचे राष्ट्रपती = पर्याय (1).
परीक्षेतील संभाव्य चूक / Exam Trap:
परीक्षार्थी अनेकदा पर्यायांची घाईगडबडीत निवड करताना फसतात. प्रश्नातील प्रमुख संज्ञा आणि मुख्य संकल्पनेवर लक्ष केंद्रित करणे आवश्यक आहे.
स्मृती क्लृप्ती / Memory Booster & Mnemonic:
संकल्पना सूत्र: भारताचे राष्ट्रपती = पर्याय (1).
पर्याय निर्मूलन पद्धत / Option Elimination Strategy:
**पर्याय बाद पद्धत (Option Elimination):** • **पर्याय 1 (भारताचे राष्ट्रपती)**: बरोबर उत्तर; मुख्य संकल्पनेनुसार अचूक पर्याय. • **पर्याय 2 (भारताचे पंतप्रधान)**: अयोग्य पर्याय; प्रस्तुत संदर्भाशी सुसंगत नाही. • **पर्याय 3 (स्थानिक शासन)**: अयोग्य पर्याय; प्रस्तुत संदर्भाशी सुसंगत नाही. • **पर्याय 4 (पंचायती)**: अयोग्य पर्याय; प्रस्तुत संदर्भाशी सुसंगत नाही.