Polity
Basics of Constitution
पडताळलेले उत्तर (Verified)
MPSC सराव प्रश्न:
भारतीय संविधानाच्या सातव्या परिशिष्टाच्या समवर्ती सूचीशी खालीलपैकी कोणता घटक/विषय संबंधित आहे?
Which of the following elements/subjects is related to the Concurrent List of the Seventh Schedule of the Constitution of India?
पर्याय (Options):
A
सार्वजनिक आरोग्य आणि स्वच्छता
B
अचूक उत्तर (Official Answer)
वने
C
स्टॉक एक्सचेंजेस
D
कृषी
सविस्तर स्पष्टीकरण (Detailed Explanation):
अचूक उत्तर: पर्याय (2)
योग्य उत्तर **वने** (पर्याय 2) हे आहे.
**सविस्तर स्पष्टीकरण:**
योग्य उत्तर वने आहे.
स्पष्टीकरण आणि महत्त्वाचे मुद्दे:
भारतीय राज्यघटनेची सातवी अनुसूची:
• भारतीय राज्यघटनेची सातवी अनुसूची केंद्र सरकार आणि राज्य सरकार यांच्यातील अधिकारांच्या विभागणीशी संबंधित आहे.
• केंद्र आणि राज्य यांच्यातील अधिकारांची विभागणी सातव्या अनुसूचीमध्ये नमूद केलेल्या तीन प्रकारच्या सूचीद्वारे अधिसूचित केली जाते:
• संघ सूची - सूची I
• राज्य सूची – सूची II
• समवर्ती सूची – सूची III
• अनुच्छेद 246 भारतीय संविधानाच्या 7 व्या अनुसूचीशी संबंधित आहे ज्यात केंद्र सूची, राज्य सूची आणि समवर्ती सूची या नावाच्या तीन याद्यांचा उल्लेख आहे ज्यात केंद्र आणि राज्यांमधील शक्तीचे विभाजन निर्दिष्ट केले आहे.
समवर्ती सूची:
• त्या अंतर्गत 52 विषयांची गणना केली आहे.
• भारतीय राज्यघटनेतील ‘समवर्ती सूची’ ही संकल्पना ऑस्ट्रेलियाच्या राज्यघटनेतून घेतली गेली आहे.
• समवर्ती सूची अंतर्गत नमूद केलेल्या विषयांवर केंद्र सरकार आणि राज्य सरकार दोघेही कायदे करू शकतात.
• समवर्ती सूची अंतर्गत नमूद केलेल्या विषयांवर केंद्र आणि राज्य सरकार दोन्ही कायदे करू शकतात, तथापि, कोणत्याही संघर्षाच्या बाबतीत, केंद्र सरकारने केलेला कायदा प्रचलित आहे.
• त्यातील काही महत्त्वाचे विषय पुढीलप्रमाणे:
• शिक्षण
• वन
• कामगार संघटना
• विवाह
• दत्तक
• उत्तराधिकारी
**पर्याय बाद पद्धत (Option Elimination):**
• **पर्याय 1 (सार्वजनिक आरोग्य आणि स्वच्छता)**: अयोग्य पर्याय; प्रस्तुत संदर्भाशी सुसंगत नाही.
• **पर्याय 2 (वने)**: बरोबर उत्तर; मुख्य संकल्पनेनुसार अचूक पर्याय.
• **पर्याय 3 (स्टॉक एक्सचेंजेस)**: अयोग्य पर्याय; प्रस्तुत संदर्भाशी सुसंगत नाही.
• **पर्याय 4 (कृषी)**: अयोग्य पर्याय; प्रस्तुत संदर्भाशी सुसंगत नाही.
**परीक्षेतील गुगली / चूक (Exam Trap):**
परीक्षार्थी अनेकदा पर्यायांची घाईगडबडीत निवड करताना फसतात. प्रश्नातील प्रमुख संज्ञा आणि मुख्य संकल्पनेवर लक्ष केंद्रित करणे आवश्यक आहे.
**स्मृती रूपक (Memory Booster):**
संकल्पना सूत्र: वने = पर्याय (2).
परीक्षेतील संभाव्य चूक / Exam Trap:
परीक्षार्थी अनेकदा पर्यायांची घाईगडबडीत निवड करताना फसतात. प्रश्नातील प्रमुख संज्ञा आणि मुख्य संकल्पनेवर लक्ष केंद्रित करणे आवश्यक आहे.
स्मृती क्लृप्ती / Memory Booster & Mnemonic:
संकल्पना सूत्र: वने = पर्याय (2).
पर्याय निर्मूलन पद्धत / Option Elimination Strategy:
**पर्याय बाद पद्धत (Option Elimination):** • **पर्याय 1 (सार्वजनिक आरोग्य आणि स्वच्छता)**: अयोग्य पर्याय; प्रस्तुत संदर्भाशी सुसंगत नाही. • **पर्याय 2 (वने)**: बरोबर उत्तर; मुख्य संकल्पनेनुसार अचूक पर्याय. • **पर्याय 3 (स्टॉक एक्सचेंजेस)**: अयोग्य पर्याय; प्रस्तुत संदर्भाशी सुसंगत नाही. • **पर्याय 4 (कृषी)**: अयोग्य पर्याय; प्रस्तुत संदर्भाशी सुसंगत नाही.