योग्य उत्तर **उद्गारचिन्ह** (पर्याय 3) हे आहे. **सविस्तर स्पष्टीकरण:** उत्तर - बस, तेव्हापासून स्वाक्षरीच्या तालमीला सुरुवात झाली! या वाक्यात उद्गारचिन्ह (!) हे विरामचिन्ह वापरले आहे. आनंद, दुःख, आश्चर्य, प्रशंसा, तिरस्कार अशा मनातील विविध भावना व्यक्त करण्यासाठी वापरल्या जाणाऱ्या शब्दानंतर उद्गारचिन्ह (!) येते. उद्गारवाचक चिन्ह [ $\ne$ ] - वाक्यामध्ये असलेली एखाद्या मनुष्याच्या मनातील कोणतीही भावना व त्या भावनेची तीव्रता स्पष्ट दर्शवण्याकरिता उद्गारवाचक चिन्ह [ $\ne$ ] वापरण्यात येते. हे विराम चिन्ह त्या भावना व्यक्त करणाऱ्या शब्दाच्या शेवटी देतात. उदा. अरेरे $\ne$ तो नापास झाला. Important Notes: विरामचिन्हे - आपण जेव्हा बोलतो, संभाषण करतो तेव्हा आपल्याला मधूनमधून थांबावे लागते. या थांबण्याला विराम असे म्हणतात. बोलण्यातील विराम निरनिराळ्या चिन्हांनी दाखवले जातात अशा चिन्हांना विरामचिन्हे म्हणतात. विरामचिन्हांमुळे वाक्य कोठे संपले, कोठे सुरु झाले की अपूर्ण आहे अशा विविध गोष्टी कळतात. विरामचिन्हे दोन प्रकारची आहेत. • विराम दर्शवणारी - पूर्णविराम, अर्धविराम, स्वल्पविराम इ. • अर्थबोध करणारी - प्रश्नचिन्ह, उद्गारवाचक चिन्ह अपूर्णविराम [:] - एखादे वाक्य पूर्ण झाले असता शेवटी काही तपशील द्यावयाचा असतो, त्या वाक्याच्या शेवटी अपूर्णविराम हे विराम चिन्ह वापरतात. उदा - परीक्षेत पुढील क्रमांकाचे विधार्थी उतीर्ण आहेत: 8,12,19,27,46 संयोगचिन्ह [ - ] - वाक्यामध्ये दोन शब्द जोडताना तसेच ओळीच्या शेवटी शब्द अपुरा राहिल्यास संयोगचिन्ह [-] वापरतात. उदा. विद्यार्थी-भांडार दंड - या चिन्हाचे दोन प्रकार आहेत, एक म्हणजे एकेरी दंड (।) आणि दुहेरी दंड (।।) आहेत. यांचा वापर मुख्यतः ग्रंथ व ओव्या लिहिण्यात केला जातो. उदा. श्रीकृष्ण नवरा मी नवरी । शिशुपाल नवरा मी न-वरी।। स्वल्पविराम [ , ] - ज्या वाक्यात अथवा शब्दात अल्प विश्रांति घेतली जाते पण वाक्य पूर्ण झालेले नसते, अशा वाक्यात स्वल्पविराम हया विराम चिन्हाचा उपयोग होतो. नाम, सर्वनाम, क्रियापदे इ. समान जातीचे शब्द एका मागे एक आल्यास, त्या शब्दांच्या मध्ये स्वल्पविरामचा वापर करण्यात येतो, तसेच एकाच प्रकारचे एका पेक्षा अधिक वाक्य क्रमाने आल्यास किंवा एखाद्या नावाचे संबोधन प्रकट करण्यासाठी स्वल्पविरामचा उपयोग केला जातो. उदा. - मला कथा, नाटके, कादंबरी आवडतात. पूर्णविराम [ . ] - वाचताना किवां बोलताना एखादे वाक्य पूर्ण झाले, ह्या अर्थाने आपण जेथे क्षणभर थांबतो तेथे पूर्णविराम [.] चा उपयोग होतो. कोणतेही वाक्य अथवा परिच्छेद पूर्ण झाले आहे, हे दर्शवणाऱ्या विराम चिन्हाला पूर्णविराम असे म्हणतात. उदा. तो घरी आला. अर्धविराम [ ; ] - लिखाण करताना वाक्यात ज्या ठिकाणी अधिक विश्रांति घेतली जाते, पण ते वाक्य पूर्ण झालेले नसते. त्या ठिकाणी अर्धविराम हया विराम चिन्हाचा उपयोग केला जातो. उदा. त्याची स्मरणशक्ती चांगली आहे; पण तो अभ्यास करत नाही. प्रश्नचिन्ह [ ? ] - लिखाणात जेव्हा एखादा प्रश्न विचारलेला असतो, तेव्हा त्या प्रश्नाच्या शेवटी [?] प्रश्नचिन्ह वापरतात. हया विराम चिन्हाचा उपयोग प्रत्येक प्रश्नाच्या शेवटी केला जातो. उदा. तू केव्हा येणार आहेस? **पर्याय बाद पद्धत (Option Elimination):** • **पर्याय 1 (संयोगचिन्ह)**: अयोग्य पर्याय; प्रस्तुत संदर्भाशी सुसंगत नाही. • **पर्याय 2 (अपूर्णचिन्ह)**: अयोग्य पर्याय; प्रस्तुत संदर्भाशी सुसंगत नाही. • **पर्याय 3 (उद्गारचिन्ह)**: बरोबर उत्तर; मुख्य संकल्पनेनुसार अचूक पर्याय. • **पर्याय 4 (एकेरी दंड)**: अयोग्य पर्याय; प्रस्तुत संदर्भाशी सुसंगत नाही. **परीक्षेतील गुगली / चूक (Exam Trap):** परीक्षार्थी अनेकदा पर्यायांची घाईगडबडीत निवड करताना फसतात. प्रश्नातील प्रमुख संज्ञा आणि मुख्य संकल्पनेवर लक्ष केंद्रित करणे आवश्यक आहे. **स्मृती रूपक (Memory Booster):** संकल्पना सूत्र: उद्गारचिन्ह = पर्याय (3).