MPSC Test Logo mpsctest.in
Polity Basics of Constitution
पडताळलेले उत्तर (Verified)
MPSC सराव प्रश्न:

भारतीय संविधानाचा खालीलपैकी कोणता भाग नगरपालिकांशी संबंधित आहे?

Which of the following part of the Indian constitution deals with the Municipalities?

पर्याय (Options):
A

भाग – IXA

अचूक उत्तर (Official Answer)
B

भाग – XIV

C

भाग - XVII

D

भाग – XII

सविस्तर स्पष्टीकरण (Detailed Explanation): अचूक उत्तर: पर्याय (1)
योग्य उत्तर भाग – IXA आहे. स्पष्टीकरण आणि महत्त्वाचे मुद्दे: • भाग IXA हा भारतीय संविधानात 1992 च्या 74 व्या घटनादुरुस्ती कायद्याने जोडला गेला, जो 1 जून 1993 रोजी लागू झाला. • हा भाग केवळ नगरपालिकांशी (शहरी स्थानिक स्वराज्य संस्था) संबंधित आहे आणि त्यात अनुच्छेद 243-P ते अनुच्छेद 243-ZG पर्यंतच्या तरतुदी आहेत. म्हणून, योग्य उत्तर भाग – IXA आहे. • या कायद्याने नगरपालिकांना घटनात्मक दर्जा दिला, ज्यामुळे त्या भारताच्या औपचारिक लोकशाही संरचनेचा भाग बनल्या आणि त्या अनिवार्य घटनात्मक तरतुदींद्वारे शासित होतील हे सुनिश्चित केले. • या भागांतर्गत, 12 वी अनुसूची संविधानात जोडली गेली, जी नगरपालिकांच्या अधिकारक्षेत्रात येणाऱ्या 18 कार्यात्मक बाबी निर्दिष्ट करते, जसे की शहरी नियोजन, भूमी वापराचे नियमन आणि सार्वजनिक आरोग्य. • ही दुरुस्ती तीन प्रकारच्या नगरपालिकांची तरतूद करते: संक्रमणकालीन क्षेत्रांसाठी नगर पंचायती, लहान शहरी क्षेत्रांसाठी नगर परिषदा आणि मोठ्या शहरी क्षेत्रांसाठी महानगरपालिका. • यात अनुसूचित जाती (SC) आणि अनुसूचित जमाती (ST) साठी त्यांच्या लोकसंख्येच्या प्रमाणात जागांच्या आरक्षणाची तरतूद आहे, आणि महिलांसाठी एकूण जागांपैकी एक तृतीयांशपेक्षा कमी नाही. पूरक माहिती: • भारतीय संविधानाचा भाग XIV: • हा भाग संघ आणि राज्यांच्या अंतर्गत सेवांशी संबंधित असून, अनुच्छेद 308 ते अनुच्छेद 323 पर्यंत आहे. • यात अखिल भारतीय सेवा, भरती आणि संघ किंवा राज्याची सेवा करणाऱ्या व्यक्तींच्या सेवाशर्तींशी संबंधित तरतुदी समाविष्ट आहेत. • यात अनुच्छेद 315 ते 323 अंतर्गत लोकसेवा आयोगांची (UPSC आणि राज्य PSCs) स्थापना देखील केली आहे, ज्यामुळे नागरी सेवांसाठी स्वतंत्र भरती सुनिश्चित होते. • भारतीय संविधानाचा भाग XVII: • हा भाग राजभाषांशी संबंधित आहे आणि त्यात अनुच्छेद 343 ते 351 समाविष्ट आहेत. • यात देवनागरी लिपीतील हिंदी ही संघाची राजभाषा म्हणून निर्दिष्ट केली आहे (अनुच्छेद 343) आणि त्यात प्रादेशिक भाषा तसेच सर्वोच्च न्यायालय आणि उच्च न्यायालयांच्या भाषेसाठी तरतुदी आहेत. • यात अनुच्छेद 351 देखील समाविष्ट आहे, जो हिंदी भाषेच्या विकास आणि प्रचारासाठी निर्देश देतो. • भारतीय संविधानाचा भाग XII: • या भागाचे शीर्षक वित्त, मालमत्ता, करार आणि खटले असे आहे आणि यात अनुच्छेद 264 ते 300A समाविष्ट आहेत. • यात संघ आणि राज्यांमध्ये महसुलाचे वाटप व्यवस्थापित केले जाते, ज्यात अनुच्छेद 280 अंतर्गत वित्त आयोगाची स्थापना समाविष्ट आहे. • महत्त्वाचे म्हणजे, अनुच्छेद 300A हा 44 व्या दुरुस्ती कायद्याने, 1978 मध्ये या भागात जोडला गेला, ज्याने मालमत्तेचा हक्क मूलभूत हक्कातून कायदेशीर हक्कात रूपांतरित केला. • भारतीय संविधानाचा भाग IX: • भाग IXA पेक्षा वेगळा, भाग IX हा पंचायतींशी (ग्रामीण स्थानिक स्वराज्य संस्था) संबंधित आहे. • तो 73 व्या घटनादुरुस्ती कायद्याने, 1992 मध्ये समाविष्ट करण्यात आला आणि त्यात अनुच्छेद 243 ते अनुच्छेद 243-O समाविष्ट आहेत. • यात संविधानात 11 वी अनुसूची जोडली गेली, ज्यात ग्रामीण स्वशासनासाठी 29 कार्यात्मक बाबी आहेत. महत्त्वाची टीप: • राज्य निवडणूक आयोग: अनुच्छेद 243-K आणि 243-ZA नुसार, पंचायती आणि नगरपालिकांच्या निवडणुकीसाठी मतदार याद्या तयार करणे आणि सर्व निवडणुका आयोजित करणे याची देखरेख, दिशा आणि नियंत्रण राज्य निवडणूक आयोगाकडे असते. • कार्यकाळ: पंचायती आणि नगरपालिका दोन्हीना निश्चित पाच वर्षांचा कार्यकाळ दिला जातो. जर त्या लवकर विसर्जित झाल्या, तर विसर्जनाच्या तारखेपासून 6 महिन्यांच्या आत निवडणुका घेणे आवश्यक आहे. • जिल्हा नियोजन समिती: अनुच्छेद 243-ZD प्रत्येक राज्यात जिल्हा नियोजन समितीची स्थापना अनिवार्य करते, ज्यामुळे जिल्ह्यातील पंचायती आणि नगरपालिकांनी तयार केलेल्या योजनांचे एकत्रीकरण करता येते.
मोफत ऑनलाइन चाचणी उपलब्ध

MPSC सराव चाचणी

हा प्रश्न आणि यासारखे सर्व संभाव्य प्रश्न प्रत्यक्ष परीक्षेसारख्या वेळेत सोडवून तुमची अचूकता तपासा.

ही टेस्ट आता सोडवा

संबंधित महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Related Practice Questions):

Polity MPSC सराव प्रश्न

खालील विधाने काळजीपूर्वक विचारात घ्या: 1. सर्वोच्च न्यायालय एक उच्च न्यायालयातून दुसर्‍या उच्च न्यायालयात खटला हस्तांतरित करू शकते. 2. कलम 139A हे 42 व्या घटनादुरुस्तीद्वारे जोडले गेले. वरील विधानांपैकी कोणते/ती विधान/विधाने अचूक (सत्य) आहे/आहेत?

Polity MPSC सराव प्रश्न

भारतीय संविधानातील "कायद्याने स्थापित प्रक्रिया" हा वाक्प्रचार कोणत्या देशाच्या संविधानातून घेण्यात आला आहे?

Polity MPSC सराव प्रश्न

भारतीय राजव्यवस्थेच्या संदर्भात, खालील विधानांचा विचार करा: I. अध्यादेश कोणत्याही केंद्रीय कायद्यात सुधारणा करू शकतो. II. अध्यादेशाद्वारे मूलभूत हक्क संकुचित करता येतात. III. अध्यादेश मागील तारखेपासून अंमलात येऊ शकतो. वरील विधानांपैकी कोणती विधाने योग्य (बिनचूक) आहेत?

Polity MPSC सराव प्रश्न

राष्ट्रपती पद रिक्त झाल्यास आणि उपराष्ट्रपती उपलब्ध नसल्यास, राष्ट्रपती म्हणून कोण कारभार सांभाळते?

Polity MPSC सराव प्रश्न

कलम 279A अंतर्गत, GST परिषदेच्या निर्णयांसाठी सदस्यांच्या भारित मतांची किती बहुमताची आवश्यकता असते?