MPSC Test Logo mpsctest.in
Polity Constitutional Bodies
पडताळलेले उत्तर (Verified)
MPSC सराव प्रश्न:

वित्त आयोगाचे अध्यक्ष आणि सदस्यांची नियुक्ती कोण करते?

Who appoints the chairman and members of the Finance Commission?

पर्याय (Options):
A

संसद

B

केंद्रीय मंत्रिमंडळ

C

राष्ट्रपती

अचूक उत्तर (Official Answer)
D

पंतप्रधान

सविस्तर स्पष्टीकरण (Detailed Explanation): अचूक उत्तर: पर्याय (3)
योग्य उत्तर राष्ट्रपती आहे. स्पष्टीकरण आणि महत्त्वाचे मुद्दे: • वित्त आयोग ही एक अर्ध-न्यायालयीन आणि घटनात्मक संस्था आहे, ज्याची स्थापना भारताच्या राष्ट्रपतींद्वारे भारतीय संविधानाच्या अनुच्छेद 280 अंतर्गत केली जाते. • अनुच्छेद 280(1) नुसार, दर पाच वर्षांनी किंवा त्यापूर्वी जेव्हा त्यांना आवश्यक वाटेल तेव्हा आयोगाची स्थापना करण्याची जबाबदारी राष्ट्रपतींवर असते. • या आयोगामध्ये एक अध्यक्ष आणि इतर चार सदस्य असतात, ज्यांची अधिकृत नियुक्ती राष्ट्रपतींद्वारे त्यांच्या स्वाक्षरी आणि मोहरेनिशी केली जाते. • अध्यक्ष ही सार्वजनिक क्षेत्रातील दांडगा अनुभव असलेली व्यक्ती असावी, तर इतर सदस्यांची निवड अशा व्यक्तींमधून केली जाते जे उच्च न्यायालयाचे न्यायाधीश आहेत, ज्यांना वित्त आणि लेखा विषयाचे विशेष ज्ञान आहे किंवा ज्यांना वित्तीय बाबी आणि अर्थशास्त्र या क्षेत्रातील व्यापक अनुभव आहे. • या संस्थेचे मुख्य कार्य म्हणजे केंद्र आणि राज्यांमध्ये करांच्या उत्पन्नाच्या वाटणीबाबत आणि सहाय्यक अनुदानांचे नियमन करणाऱ्या तत्त्वांबद्दल राष्ट्रपतींना शिफारसी देणे हे आहे. पूरक माहिती: • संसदेची भूमिका: • जरी राष्ट्रपती सदस्यांची नियुक्ती करत असले, तरी अनुच्छेद 280(2) संसदेला सदस्यांची पात्रता आणि त्यांच्या निवडीची पद्धत निश्चित करण्याचा अधिकार देते. • यामुळे वित्त आयोग (किरकोळ तरतुदी) कायदा, 1951 संमत करण्यात आला, जो अध्यक्ष आणि सदस्यांच्या पात्रतेचे निकष ठरवतो. • ऐतिहासिक पार्श्वभूमी: • पहिला वित्त आयोग 1951 मध्ये के. सी. नियोगी यांच्या अध्यक्षतेखाली स्थापन करण्यात आला होता. • 15 व्या वित्त आयोगाचे अध्यक्ष एन. के. सिंग होते आणि त्याच्या शिफारसी 2025-26 पर्यंतच्या कालावधीसाठी लागू आहेत. • नुकतीच 16 व्या वित्त आयोगाची स्थापना करण्यात आली असून, त्याचे अध्यक्ष म्हणून अरविंद पनगढिया यांची नियुक्ती करण्यात आली आहे. • अहवाल सादर करण्याची पद्धत: • अनुच्छेद 281 अंतर्गत, राष्ट्रपतींना वित्त आयोगाच्या शिफारसी आणि त्यावर घेतलेल्या कारवाईचे स्पष्टीकरण देणारे निवेदन संसदेच्या दोन्ही सभागृहांसमोर सादर करावे लागते.
मोफत ऑनलाइन चाचणी उपलब्ध

MPSC सराव चाचणी

हा प्रश्न आणि यासारखे सर्व संभाव्य प्रश्न प्रत्यक्ष परीक्षेसारख्या वेळेत सोडवून तुमची अचूकता तपासा.

ही टेस्ट आता सोडवा

संबंधित महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Related Practice Questions):

Polity MPSC सराव प्रश्न

खालील विधाने काळजीपूर्वक विचारात घ्या: 1. सर्वोच्च न्यायालय एक उच्च न्यायालयातून दुसर्‍या उच्च न्यायालयात खटला हस्तांतरित करू शकते. 2. कलम 139A हे 42 व्या घटनादुरुस्तीद्वारे जोडले गेले. वरील विधानांपैकी कोणते/ती विधान/विधाने अचूक (सत्य) आहे/आहेत?

Polity MPSC सराव प्रश्न

भारतीय संविधानातील "कायद्याने स्थापित प्रक्रिया" हा वाक्प्रचार कोणत्या देशाच्या संविधानातून घेण्यात आला आहे?

Polity MPSC सराव प्रश्न

भारतीय राजव्यवस्थेच्या संदर्भात, खालील विधानांचा विचार करा: I. अध्यादेश कोणत्याही केंद्रीय कायद्यात सुधारणा करू शकतो. II. अध्यादेशाद्वारे मूलभूत हक्क संकुचित करता येतात. III. अध्यादेश मागील तारखेपासून अंमलात येऊ शकतो. वरील विधानांपैकी कोणती विधाने योग्य (बिनचूक) आहेत?

Polity MPSC सराव प्रश्न

राष्ट्रपती पद रिक्त झाल्यास आणि उपराष्ट्रपती उपलब्ध नसल्यास, राष्ट्रपती म्हणून कोण कारभार सांभाळते?

Polity MPSC सराव प्रश्न

कलम 279A अंतर्गत, GST परिषदेच्या निर्णयांसाठी सदस्यांच्या भारित मतांची किती बहुमताची आवश्यकता असते?